మొఘల్ చక్రవర్తులు-సంగీతం मुगल बादशाह-संगीत

 

  

బాబర్ స్వయంగా సంగీత ప్రియుడు. బాబర్ ఆత్మకథ (తుజ్క్-ఇ-బాబ్రీ)లో అనేక ప్రదేశాలలో జరిగిన సంగీత సభల ప్రస్తావన ఉంది. బాబర్ స్వయంగా రచించిన అనేక పాటలు అతని మరణానంతరం కూడా ప్రజాదరణ పొందాయి.

హుమాయున్ ప్రతి సోమవారం మరియు బుధవారం సంగీత సభలను ఏర్పాటు చేస్తూ సంగీతాన్ని ఆస్వాదించేవాడు.

బాబర్, హుమాయున్ కూడా సంగీతాన్ని ప్రోత్సహించినప్పటికీ, అక్బర్ పాలనలోనే సంగీతం మొఘల్ దర్బార్ లో శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది.అబుల్ ఫజల్ ప్రకారం, అక్బర్ ఆస్థానంలో 36 మంది గాయకులు ప్రభుత్వ పోషణ పొందారు. కానీ వారిలో తాన్‌సేన్, బాజ్ బహదూర్ అత్యంత ప్రసిద్ధులు.అక్బర్ స్వయంగా చాలా మంచి నక్కార (నాగంగ) వాద్యకారుడు.

అక్బర్ తన నవరత్నాలలో ఒకడైన తాన్‌సేన్‌ను, రేవా రాజా రామచంద్రను అభ్యర్థించి తన ఆస్థానంలో చేర్చుకున్నాడు.అక్బర్ తాన్‌సేన్‌కు 'కంఠభరణవాసి బిలాస్' అనే బిరుదును ప్రదానం చేశాడు. గత వెయ్యి సంవత్సరాలుగా భారతదేశంలో తాన్‌సేన్ వంటి గాయకుడు లేడని అబుల్ ఫజల్ ‘తానసేన్’  గురించి చెప్పాడు.

అక్బర్ కాలంలో నోహర్-వాణి, ఖండార్వాణి, గోహరివాణి మరియు దాగుర్వాణి అనే నాలుగు రకాల ధ్రుపద్ గాన శైలులు ప్రచారంలో ఉండేవి. నేటికీ, దాగర్ కుటుంబం మరియు గుండేచా కుటుంబం దాగుర్వాణి శైలిలో ధ్రుపద్ ధామర్ గానాన్ని సజీవంగా ఉంచుతున్నాయి.కాలక్రమేణా, ధ్రుపద్ స్థానంలో ఖయాల్ గాన శైలి వచ్చింది.

అక్బర్ కాలంలో కర్ణాటక సంగీతం ఆవిర్భవించింది. ఈ యుగంలో తురానా, తుమ్రీ, గజల్, ఖవ్వాలీ మొదలైన కొత్త రాగాలు కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి. అక్బర్ కాలంలో ఎందరో ప్రసిద్ధ సంగీతకారులు ఉన్నారు.

మాళ్వా పాలకుడైన బాజ్ బహదూర్‌ను అక్బర్ మన్సబ్దార్‌గా నియమించారు. బాజ్ బహదూర్‌ గురించి అబుల్ ఫజల్ ఇలా రాశారు, "సంగీత శాస్త్రంలోనూ, హిందీ పాటలలోనూ ఆయన తన కాలంలో అత్యుత్తమ వ్యక్తి." అక్బర్ కాలంలోని ప్రముఖ సంగీతకారులలో తాన్‌సేన్, బాజ్ బహదూర్, బైజ్ బక్ష్, గోపాల్, హరిదాస్ (ఈయన తాన్‌సేన్ మరియు బైజు బావ్రాలకు గురువు, కానీ దర్బారులో సభ్యుడు కాదు; ఈయన సంచరిస్తూ, వీలైనప్పుడల్లా దర్బారును సందర్శించేవారు), రామ్‌దాస్, సుజన్ ఖాన్, మియాన్ చంద్, మియాన్ లాల్, మరియు బైజు బావ్రా (బైజు బావ్రాకు దర్బారుతో సంబంధం లేదు) ఉన్నారు. దర్బారుతో సంబంధం లేకపోవడం అంటే, దర్బారు నుండి ఎలాంటి భరణం గానీ, ఆర్థిక సహాయం గానీ అందకపోవడం. హరిదాస్ మరియు బైజు బావ్రా తమ సంగీతానికి డబ్బు తీసుకోలేదు; వారి జీవనశైలిలో డబ్బుకు పెద్దగా స్థానం లేదు. బైజు అడవికి సమీపంలోని ఒక గ్రామంలో నివసించగా, స్వామి హరిదాస్ ఒక పర్యాటకునిలా దేశమంతా పర్యటించారు.

జహంగీర్ కాలంలోని ప్రముఖ సంగీతకారులలో తాన్‌సేన్ కుమారులైన బిలాస్ ఖాన్, ఛతర్ ఖాన్, మఖు, మరియు హమ్‌జాన్ ఉన్నారు.ఈనాటికీ, బిలాస్ ఖానీ తోడీ గాయకులు ఆలపిస్తున్నారు లేదా వాద్యకారులు వాయిస్తున్నారు. జహంగీర్, షౌకీ అనే గజల్ గాయకుడికి 'ఆనంద్ ఖాన్' అనే బిరుదును ప్రదానం చేశాడు.

షాజహాన్ గొప్ప కళాభిమాని మరియు సంగీత ప్రియుడు. షాజహాన్ దివాన్-ఎ-ఖాస్‌లో ప్రతిరోజూ సంగీత ప్రదర్శనలు జరిగేవని చెబుతారు. షాజహాన్ స్వయంగా చాలా మంచి గాయకుడు.షాజహాన్, లాల్ ఖాన్‌కు (బిలాస్ ఖాన్ అల్లుడు) 'గుణసముందర్' (గుణముద్ర) అనే బిరుదును ప్రదానం చేశాడు.

షాజహాన్‌ ఆస్థాన గాయకులైన ఖుషాల్ ఖాన్ మరియు బిస్రామ్ ఖాన్ ఒకసారి తమ తోడి రాగంతో షాజహాన్‌ ను ఎంతగానో మంత్రముగ్ధుడిని చేశారు, దానితో షాజహాన్‌ ముర్షిద్ ఖాన్‌ను ఔరంగజేబుతో దక్షిణాదికి పంపే ఉత్తర్వును చదవకుండానే సంతకం చేశాడు. అయితే, శిక్షగా, షాజహాన్‌ తరువాత వారిద్దరి ఆస్థాన వారసత్వ హక్కులను తొలగించాడు.

ఔరంగజేబు సంగీతాన్ని ఇస్లాం వ్యతిరేకంగా భావించి నిషేధించాడు. అయితే, ఔరంగజేబు పాలనలోనే భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంపై అత్యధిక సంఖ్యలో పుస్తకాలు పర్షియన్ భాషలో వ్రాయబడ్డాయి.

ఔరంగజేబు పాలనలో సంగీతం మరియు ఇతర కళలను ఇస్లాంకు వ్యతిరేకంగా భావించినందున, ఔరంగజేబు తన కాలంలోని ఆస్థాన సంగీతకారులందరినీ బహిష్కరించాడు. ఆ సంగీతకారులు ప్రాంతీయ పాలకులు మరియు నవాబుల వద్ద ఆశ్రయం పొందవలసి వచ్చింది. అయితే, ఔరంగజేబు వాద్య సంగీతంపై ఎటువంటి ఆంక్షలు విధించలేదు. ఔరంగజేబు స్వయంగా నిష్ణాతుడైన వీణా వాద్యకారుడు కూడా. ఔరంగజేబు అంతఃపురంలోని రాణులు మరియు అతని అనేకమంది సేనాధిపతులు కూడా అన్ని రకాల సంగీతాన్ని ప్రోత్సహించారు. తత్ఫలితంగా, ఔరంగజేబు పాలనలో భారతీయ సంగీతంపై పెద్ద సంఖ్యలో పుస్తకాలు వ్రాయబడ్డాయి.

ఔరంగజేబు స్వయంగా నిష్ణాతుడైన వీణా వాద్యకారుడు. ఔరంగజేబు పాలనలో, ఫకీరుల్లా 'మంకుతుహల్'ను 'రఘదర్పణ్'గా అనువదించి ఔరంగజేబుకు సమర్పించాడు.

ఔరంగజేబు కాలంలోని ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసులలో రాస్‌బైన్ ఖాన్, సుఖిసేన్, కలవంత్, హయత్ సరనైన్ మరియు కిర్పా ఉన్నారు.మీర్జా రోషన్ జమీర్, ఔరంగజేబు పోషణలో ఉన్నప్పుడు అహోవన్ రచించిన 'సంగీత్-పారిజాత'ను అనువదించారు.

ముస్తాయిద్ ఖాన్ రచించిన 'మాసిరే-ఆలంఘిరి' ప్రకారం, ప్రఖ్యాత సంగీత విద్వాంసుడైన మీర్జా ముఖర్రర్ ఖాన్ సఫవి అడిగిన ప్రశ్నలకు ఔరంగజేబు సమాధానమిస్తూ, "సంగీతం 'ముబాహ్', అంటే అది మంచిది కాదు, చెడ్డది కాదు" అని అన్నారు.

ఔరంగజేబు ఇలా పేర్కొన్నాడు, "నేను వాద్యపరికరాలు (ముఖ్యంగా పఖవాజ్) లేకుండా సంగీతాన్ని వినలేను, అది నిషిద్ధం, అందుకే నేను పాడటం కూడా మానేశాను."

మొఘల్ కాలంలో సంగీతంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అభివృద్ధి 18వ శతాబ్దంలో, మొఘల్ చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షా (క్రీ.శ. 1729-48) పాలనలో జరిగింది. ముహమ్మద్ షా ఆస్థానంలో, నేమత్ ఖాన్, సదరంగ్ మరియు అతని మేనల్లుడు అదరంగ్ సంగీతాన్ని అత్యున్నత వికాస శిఖరాలకు తీసుకువచ్చారు.

ఈనాటికీ, ముహమ్మద్ షా రంగిలే అదరంగ్ మరియు సదరంగ్ రచించిన ఖయాల్‌లను ప్రఖ్యాత గాయకులు ఆలపిస్తున్నారు.