సయ్యద్ మహమ్మద్ జమీన్ అలీ నఖ్వీ/జమీన్ అలీ1893-1955 Syed Mohammed Zamin Ali Naqvi/Zamin Ali1893-1955

 

జమీన్ అలీగా ప్రసిద్ధి చెందిన సయ్యద్ మొహమ్మద్ జమీన్ అలీ నఖ్వీ (1893-1955) ఉర్దూ కవి, రచయిత మరియు విద్యావేత్త. ఫిరాక్ గోరఖ్‌పురి మరియు ఇతరులు జమీన్ అలీని "బాబా-ఎ-ఉర్దూ" లేదా ఉర్దూ తండ్రి అని పిలుస్తారు.

విద్యావేత్తగా, జమీన్ అలీ 1924లో అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో అవిభాజ్య భారతదేశంలో మొదటి ఉర్దూ విభాగాన్ని స్థాపించాడు, భారతదేశం అంతటా ప్రాథమిక స్థాయి నుండి పీహెచ్‌డీ స్థాయిల వరకు ఉర్దూ విద్యను క్రమబద్ధీకరించాడు.

కవిగా, "జమీన్" అనే కలం పేరుతో, జమీన్ అలీ రచించిన కవితా సంకలనాలలో గజలియత్-ఎ-జమీన్, కలామ్-ఎ-జమీన్, మరియు మజ్మూఆ-ఎ-ఖసైద్-ఓ-సలామ్ ఉన్నాయి.

జమీన్ అలీ 1893 జూన్ 25న యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్‌లోని రాయ్‌బరేలీ జిల్లాలోని ముస్తఫాబాద్ గ్రామంలో, షియా సయ్యద్ జమీందార్ మజీద్ సయ్యద్ వాజిద్ అలీ యొక్క చిన్న కుమారుడు. జమీన్ అలీ తాత సయ్యద్ నౌరోజ్ అలీ, అమ్మమ్మ ఉస్తాద్ మీర్ అలీ ఒబైద్ "నైసా", మరియు అన్నయ్య సయ్యద్ హమీద్ అలీ ప్రసిద్ధ ఉర్దూ కవులు. జమీన్ అలీ 13 సంవత్సరాల వయస్సులో, లక్నో కవిత్వ సంప్రదాయాలను అనుసరించి "నైసా" మార్గదర్శకత్వంలో నజ్మ్‌లు మరియు గజల్స్ రచించడం ప్రారంభించాడు.

జమీన్ అలీ ఆగ్రాలోని సెయింట్ జాన్స్ కళాశాల నుండి జమీన్ అలీ (10వ తరగతి) మరియు 1910లో ఇంటర్మీడియట్ (12వ తరగతి) డిగ్రీని పొందాడు. ఆ తర్వాత జమీన్ అలీ 1916లో అలహాబాద్‌లోని ఇవింగ్ క్రిస్టియన్ కళాశాల నుండి బి.ఏ., మరియు 1922లో అలహాబాద్‌లోని ముయిర్ కళాశాల నుండి పర్షియన్‌లో ఎం.ఏ. పట్టాలను పొందాడు.

జమీన్ అలీ 1922లో పర్షియన్ బోధించడానికి ఇవింగ్ క్రిస్టియన్ కళాశాల అధ్యాపక బృందంలో చేరాడు మరియు 1924లో అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క పర్షియన్ విభాగంలో లెక్చరర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.

జమీన్ అలీ ఉర్దూ భాష, సాహిత్యంపై తనకున్న ప్రేమ కారణంగా, అలహాబాద్ (ప్రస్తుతం ప్రయాగ్రాజ్)లో నివసించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు మరియు తన జమీందారీ ఆస్తులకు దూరంగా ఉన్నాడు.

1922లో, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలోని పర్షియన్ విభాగంలో అధ్యాపకుడిగా చేరిన జమీన్ అలీ, ఉర్దూతో పాటు హిందీకి కూడా ప్రత్యేక విభాగాలు ఉండాలని ప్రతిపాదించారు. ఆ సమయంలో, అవిభక్త భారతదేశంలోని ఏ విశ్వవిద్యాలయంలోనూ ఉర్దూ విభాగం ఉండేది కాదు మరియు ఉర్దూ తరచుగా ఓరియంటల్ స్టడీస్ లేదా పర్షియన్ వంటి విభాగాలలో భాగంగా ఉండేది.

జమిన్ అలీ ప్రతిపాదనను ఉపకులపతి సర్ గంగానాథ్ ఝా ఆమోదించడంతో, 1924లో ఉర్దూ శాఖ స్థాపించబడింది. జమీన్ అలీ ఉర్దూ శాఖకు అధిపతిగా నియమితులయ్యారు; 1955లో తన మరణం వరకు జమీన్ అలీ ఆ పదవిలో కొనసాగారు. 1932లో జమీన్ అలీ 'రీడర్'గా, 1945లో 'ప్రొఫెసర్'గా నియమితులయ్యారు.

జమిన్ అలీ ఉర్దూలో M.A. మరియు Ph.D. కోర్సులను రూపొందించారు. సాహిత్య రంగంలో విశేష కీర్తి గడించిన జమీన్ అలీ ప్రముఖ శిష్యులలో సయ్యద్ ఇజాజ్ హుస్సేన్, నవాబ్ హుస్సేన్, సయ్యద్ వకార్ అజీమ్, రఫీక్ హుస్సేన్, జ్ఞాన్ చంద్ జైన్, మసీహుజ్జమాన్ మరియు ఫాతిమా అక్తర్  ఉన్నారు.

జమీన్ అలీ "నైసా"  అనే ఒక ప్రచురణను ప్రారంభించారు; ఇది ఉర్దూ శాఖ యొక్క ప్రధాన వార్షిక పత్రికగా వెలువడేది. అంతేకాకుండా, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయ వార్షిక పత్రికలోని ఉర్దూ విభాగానికి కూడా జమీన్ అలీ సంపాదకత్వం వహించారు

భారత జాతీయ భాషగా హిందుస్తానీని (నాగరి మరియు ఉర్దూ లిపులు రెండింటిలోనూ రాసే విధంగా) తీర్చిదిద్దాలన్న మహాత్మా గాంధీ ఆశయాన్ని సాకారం చేసేందుకు 1927లో స్థాపించబడిన 'హిందుస్తానీ అకాడమీ'లో జామిన్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా మరియు ఉపాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు

1927 మార్చి 30న లక్నోలో జరిగిన అకాడమీ మొదటి సమావేశంలో, ఉర్దూ మరియు హిందీ సర్వే కమిటీలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. జామిన్ ఉర్దూ సర్వే కమిటీకి నాయకత్వం వహించి, 'ఉర్దూ జబాన్-ఓ-అదబ్'  అనే నివేదికను రూపొందించారు. ఈ గ్రంథం ఉర్దూ భాషాశాస్త్రాన్ని క్లుప్తంగా వివరిస్తుంది;

1928 నవంబర్ 17న మహాత్మా గాంధీ అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయాన్ని సందర్శించి, జామిన్ మరియు అకాడమీ చేస్తున్న కృషిని ఎంతగానో ప్రశంసించారు.

1931లో హిందుస్తానీ అకాడమీ స్థాపించబడినప్పటి నుండి 1945 వరకు హిందుస్తానీ పత్రిక యొక్క ఉర్దూ సంచికను రూపొందించడానికి జమీన్ బాధ్యత వహించారు.

ఒక విశ్వవిద్యాలయంలో మొట్టమొదటి ఉర్దూ విభాగాన్ని స్థాపించిన తర్వాత, జమీన్ అలీ అవిభక్త భారతదేశం అంతటా అన్ని స్థాయిల ఉర్దూ విద్య కోసం, అలాగే ఇతర సబ్జెక్టులలో ఉర్దూ మాధ్యమ విద్య కోసం పాఠ్య ప్రణాళికల రూపకల్పన మరియు పాఠ్యపుస్తకాల రచనకు నాయకత్వం వహించారు.

లబించిన బిరుదులు:

ఫిరాక్ గోరఖ్‌పురి మరియు ఇతరులు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు జమీన్ అలీ ను బాబా-ఎ-ఉర్దూ (ఉర్దూ పితామహుడు) మరియు ఖిజర్-ఎ-రాహ్ ఉర్దూ (ఉర్దూ మార్గదర్శి) అని పిలిచారు.

ఉర్దూ విద్యకు ఆయన చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, భారత ప్రభుత్వం 1980 జూన్ 25న జమీన్ అలీ గౌరవార్థం ఒక తపాలా బిళ్లను జారీ చేసింది.

ఉర్దూకు జమీన్ అలీ చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1946లో జమీన్ అలీ కు M.B.E పతకం (మెంబర్ ఆఫ్ ది మోస్ట్ ఎక్సలెంట్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ ఎంపైర్) యొక్క పౌర పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

జామిన్, యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ బోర్డ్ ఆఫ్ హై స్కూల్ & ఇంటర్మీడియట్ ఎడ్యుకేషన్ మరియు రాజపుతానా, మధ్య భారతదేశంతో పాటు ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్ మరియు రాజస్థాన్‌లను పరిధిలోకి తీసుకున్న రాజపుతానా బోర్డ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్‌తో సహా వివిధ విద్యా బోర్డులకు ఛైర్మన్‌గా లేదా సభ్యుడిగా పనిచేశారు. జమీన్ అలీ ఆగ్రా విశ్వవిద్యాలయం మరియు అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంతో సహా అనేక విశ్వవిద్యాలయాలలో ఉర్దూ అధ్యయన బోర్డులలో కూడా పనిచేశారు.

ఉర్దూలో పాఠ్యపుస్తకాలు రాయమని ఇతరులను ప్రోత్సహించడమే కాకుండా, జమీన్ అలీ స్వయంగా అనేక పాఠ్యపుస్తకాలను రచించారు. వాటిలో గత 3 శతాబ్దాలుగాని ముఖ్యమైన కవుల రచనల నుండి ఎంపిక చేసిన ఉర్దూ షాయరీ (4 సంపుటాలు), ప్రాథమిక విద్యలో ఉపయోగించేందుకు వీలుగా 'గౌహర్-ఎ-సిలోన్' వంటి పఠనీయ గ్రంథాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తావించదగిన ఇతర పాఠ్యపుస్తకాలు 'ఖత్-ఎ-షికస్ట్' మరియు 'ఇంతీఖాబ్-ఎ-మైరాజ్'. ఆంగ్ల భాష ఆధిపత్యం నానాటికీ పెరుగుతున్న సమయంలో, జమీన్ అలీ 'ఫర్యాద్-ఎ-ఉర్దూ' (Faryaad-e-Urdu) అనే నజ్మ్‌ను రచించారు

.జమిన్ కృషి ఫలితంగా, ఉర్దూ కేవలం రచయితలు మరియు సాధారణ ప్రజలు ఉపయోగించే భాష నుండి, ఉర్దూ సాహిత్యం మరియు భాష వ్యవస్థీకృతమై, అధికారికంగా బోధించబడే స్థాయికి ఎదిగింది. 55 భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలలో ఏర్పడిన ఉర్దూ విభాగాలు మరియు భారతదేశం అంతటా వేలాది పాఠశాలల్లో ఉర్దూ బోధించడం ప్రారంభించారు.

జమీన్ కవితా రచనలలో గజాలియాత్-ఎ-జమీన్, కలాం-ఎ-జమిన్, కుల్లియత్-ఎ-హజ్రత్ జమీన్ మరియు మజ్మువా కసైద్-ఓ-సలామ్ ఉన్నాయి. జమీన్ పుస్తకం, గజలియత్-ఎ-జైన్‌ అతని కాలంలోని అత్యున్నత శ్రేణి కవిత్వానికి ఒక ప్రామాణిక ఉదాహరణ.

జామిన్ అలహాబాద్‌లోని తన నివాసమైన కాషన్-ఎ-అదాబ్‌లో నెలవారీ ముషాయిరాను నిర్వహించేవాడు. ఇందులో పాల్గొనడానికి ప్రసిద్ధ కవులు హఫీజ్ జలంధరి, రూష్ సిద్ధిఖీ, సాయిల్ దెహ్ల్వీ, కైఫీ అజ్మీ, హదీ మచ్లిషహ్రీ, సఫీ లఖ్నవీ, బేఖుద్ మొహానీ, మహషర్ లఖ్నవీ, జిగర్ మొరాదాబాదీ, ఫిరాఖ్ గోరఖ్‌పురి, మరియు జోష్ మలిహాబాదీ వంటి వారు ఉన్నారు.

ఫిరాక్ గోరఖ్‌పురి సహకారంతో, 1937లో అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయ స్వర్ణోత్సవాలను పురస్కరించుకుని జమీన్ ఒక 'అఖిల భారత ముషాయిరా'ను నిర్వహించారు; ఇందులో భారతదేశం నలుమూలల నుండి కవులు పాల్గొన్నారు.

 

జమీన్‌కు లభించిన ప్రశంసలు

Ø జమీన్ అలీ తన జీవితకాల కృషికి గాను జాతీయ నాయకుల నుండి, అలాగే ఇతర కవుల నుండి అనేక సానుకూల ప్రశంసలను అందుకున్నారు.

Ø "ఆయన సాన్నిహిత్యంలో గడిపిన సమయం ఎంతో ఆనందదాయకం. తన మెరుపులాంటి మేధస్సుతో ఉర్దూ భాషాభివృద్ధి కోసం అవిశ్రాంతంగా కృషి చేస్తూ ఆయన ఎప్పుడూ అగ్రభాగాన నిలిచారు."— జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, భారత ప్రధానమంత్రి (1955)

Ø "ఆయన ఒక విజయవంతమైన ఉపాధ్యాయుడు, గొప్ప పండితుడు మరియు అత్యంత సంస్కారవంతుడు. ఆయన ప్రవర్తన, ఔదార్యం ఆయనతో పరిచయం ఏర్పడిన వారిపై చెరగని ముద్ర వేశాయి."— డాక్టర్ జాకీర్ హుస్సేన్, భారత రాష్ట్రపతి, 1955

Ø "ప్రొఫెసర్ అలీ ఒక ప్రఖ్యాత ఉర్దూ పండితుడు; భారతదేశంలో ఉర్దూ భాషాభివృద్ధికి ఆయన విశేష సేవలు అందించారు. ఆయన తన కాలంలో ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిగా వెలుగొందారు."— ఇందిరా గాంధీ, భారత ప్రధానమంత్రి, 1974

Ø "దేశంలో ఉర్దూ భాషా సాహిత్యాల అభివృద్ధికి ఎంతో కృషి చేసిన తొలితరం మహామహులలో ప్రొఫెసర్ అలీ ఒకరు."— ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్, భారత రాష్ట్రపతి, 1974

Ø "భారతదేశంలో ఉర్దూ భాషాభివృద్ధికి మార్గదర్శకుడిగా ఆయన ప్రకాశిస్తారు. ఆయన ప్రతిభ బహుముఖమైనది; ఆయన జ్ఞానం విశ్వకోశం (encyclopedia) అంత విస్తృతమైనది, అగాధమైన లోతు కలిగినది మరియు అద్భుతమైన కచ్చితత్వం కలిగినది."— రఘుపతి సహాయ్ "ఫిరాక్ గోరఖ్‌పురి", భారతీయ కవి, 1974

Ø "షాజహాన్ తన ప్రేమకు చిహ్నంగా తాజ్ మహల్‌ను నిర్మించినట్లే, జమీన్ తన దేశం, ప్రజలు మరియు భావి తరాల కోసం ఉర్దూను ఒక పరిపూర్ణమైన అధ్యయన శాస్త్రంగా, ఒక ప్రత్యేక విభాగాన్నిగా తీర్చిదిద్దారు."— కైఫీ ఆజ్మీ, భారతీయ కవి మరియు గేయ రచయిత, 1974

Ø "ప్రొఫెసర్ జమీన్ అలీ పాండిత్యానికి, మానవీయ విలువలకు ఒక మూర్తీభవించిన రూపం. ఆయన ఉన్నతమైన సద్గుణాలకు నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలిచారు; భారతదేశంలో ఉర్దూ భాషాభివృద్ధికి ఆయన ఎనలేని కృషి చేశారు." — హరివంశరాయ్ బచ్చన్, భారతీయ కవి మరియు రచయిత, 1974

Ø "ప్రొఫెసర్ అలీ పాండిత్య లోకంలో ఒక తేజోవంతమైన తార; ఆయన జ్ఞాన గాంభీర్యం ఎందరినో ఆకట్టుకుంది, ప్రభావితం చేసింది. ఆయన కుల, మత లేదా వర్ణ వివక్షలకు అతీతులు."-సుమిత్రానందన్ పంత్, భారతీయ కవి, 1974