మల్లికా-ఇ-గజల్ బేగం అఖ్తరీ బాయి ఫైజాబాది 7 October 1914 – 30 October 1974 Mallika-E-Ghajal Begum Akhtari Bai Faizabadi 7 October 1914 – 30 October 1974

 

అక్తరీబాయి ఫైజాబాదీగా జన్మించిన బేగం అక్తర్, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఒక ఆణిముత్యం. బేగం అక్తర్ ఆలపించిన గజల్స్, దాద్రాలు, తుమ్రీలు దశాబ్దాలుగా సంగీత ప్రియులను మంత్రముగ్ధులను చేశాయి. భారతీయ సంగీతంలో ఒక కీలక వ్యక్తి అయిన బేగం అక్తర్ మహ్మద్ రఫీ నుండి గజల్ మాస్ట్రో జగ్జిత్ సింగ్ వరకు ఎందరో దిగ్గజాలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు.

ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ఫైజాబాద్‌లో, అస్గర్ హుస్సేన్ మరియు అతని రెండవ భార్య ముష్తరీ Mushtari దంపతులకు, 1914 అక్టోబర్ 7న బేగం అక్తర్ జన్మించారు. బేగం అక్తర్ బాల్యం కష్టాలతో నిండిపోయింది. చిన్నారి బిబ్బో (అక్తరీబాయి) మరియు ఆమె కవల సోదరి జిహ్రా కష్టాలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. బేగం అక్తర్ సోదరి అకాల మరణం కుటుంబ కష్టాలను మరింత పెంచింది. అయినప్పటికీ, సంగీతాన్ని అభ్యసించాలనే అక్తరీబాయి సంకల్పాన్ని మరింత బలపరిచాయి.

అక్తరీబాయి సంగీత ప్రతిభ చిన్న వయస్సు నుండే స్పష్టంగా కనిపించింది. అక్తరీబాయి ఉస్తాద్ ఇమ్దాద్ ఖాన్, అతా మహమ్మద్ ఖాన్ వంటి ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుల వద్ద, శిక్షణ పొందారు. ప్రాథమిక శిక్షణ తర్వాత, అక్తరీబాయి తన తల్లితో కలిసి కలకత్తాకు వెళ్లి, కిరానా ఘరానాకు చెందిన ప్రఖ్యాత శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసులైన ఉస్తాద్ మహమ్మద్ ఖాన్ మరియు ఉస్తాద్ అబ్దుల్ వహీద్ ఖాన్ లాహోరీల వద్ద నేర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత ఉస్తాద్ ఝండే ఖాన్‌కు శిష్యురాలయ్యారు.

పదిహేనేళ్ల వయసులో అక్తరీబాయి ఇచ్చిన తొలి బహిరంగ ప్రదర్శన ఒక గొప్ప సంగీత ప్రస్థానానికి నాంది పలికింది. 1934లో, భూకంప బాధితుల కోసం జరిగిన ఒక సంగీత కచేరీలో అక్తరీబాయి గానాన్ని ప్రఖ్యాత కవయిత్రి మరియు స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు సరోజినీ నాయుడు వీక్షించి, అక్తరీబాయి ప్రతిభకు ఎంతగానో ముగ్ధులయ్యారు. అక్తరీబాయి మెగాఫోన్ రికార్డ్ కంపెనీతో కలిసి శాస్త్రీయ బందీష్‌లు, తుమ్రీలు, దాద్రాలు మరియు గజల్స్‌తో కూడిన అనేక రికార్డులను విడుదల చేశారు.

బేగం అక్తర్ స్వరం కేవలం ఒక వాద్యం కాదు; అది ఆమె ఆత్మకు ప్రతిరూపం. తన సంగీతం ద్వారా గాఢమైన భావాలను వ్యక్తపరచగల అక్తరీబాయి సామర్థ్యం, అక్తరీబాయి కు "మల్లికా-ఎ-గజల్" (గజల్స్ రాణి) అనే బిరుదును సంపాదించిపెట్టింది.

వెండితెర ఆకర్షణతో 1930లలో బేగం అక్తర్ కొన్ని హిందీ చిత్రాలలో నటించారు. 1933లో, 'కింగ్ ఫర్ ఎ డే' (ఏక్ దిన్ కా బాద్షా) మరియు 'నల్ దమయంతి' చిత్రాలలో నటించమని అక్తరీబాయి కు ఆహ్వానం అందినది.  కథనంతో సంగీతాన్ని మేళవించిన తొలి టాకీ చిత్రాలలో కూడా అక్తరీబాయి నటించారు.

అక్తరీబాయి తన చిత్రాలలోని పాటలకు స్వయంగా గాత్రం అందించారు. ప్లేబ్యాక్ సింగింగ్ అక్తరీబాయి నటనకు సహజత్వాన్ని జోడించి, అక్తరీబాయి నటించిన పాత్రలను చిరస్మరణీయంగా మార్చింది.

అక్తరీబాయి నటించిన చిత్రాలు తక్కువే అయినా, ఎంతో ప్రభావవంతమైనవి. అక్తరీబాయి 'రోటీ', 'పన్నా దాయి', 'దానా పానీ', మరియు 'ఎహసాన్' వంటి అనేక హిందీ చిత్రాలలో నటించారు. మెహబూబ్ ఖాన్ దర్శకత్వం వహించిన 'రోటీ' (1942) చిత్రంలో అక్తరీబాయి  పాత్ర ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినది. ఈ చిత్రంలో అక్తరీబాయి నటించడమే కాకుండా పాటలు కూడా పాడి, ప్రేక్షకులపై చెరగని ముద్ర వేశారు.

చిత్రాలలో బేగం అక్తర్ చేసిన కృషి, శాస్త్రీయ సంగీతానికి మరియు ప్రధాన స్రవంతి సినిమాకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడింది, గజల్స్ మరియు తుమ్రీల గొప్పతనాన్ని విస్తృత ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేసింది.

బేగం అక్తర్ చిత్రాలలోని ప్రసిద్ధ సినిమా పాటల్లో కొయాలియా మత్ కర్ పుకార్ (జవానీ కా నాషా), అబ్ తో మైన్ బసౌంగి బాలంవా కి ఛావ్నీ, కల్జుగ్ హై జబ్ సే ఆయా (నసీబ్ కా చక్కర్), ఏ ప్రేమ్ తేరీ బలిహారీ హో, చార్ దినోన్ కీ జవానీ, గరీబోన్ పర్ దయా కర్కే, ఫిర్ ఫసల్-ఇ-భిలార్-ఇ-బీ-బీ- రెహ్నే లగా హై దిల్ మే అంధేరా (రోటీ), కిత్నా సుందర్ హై మేరా ఖేతీ (సచ్చా సప్నా), ఫసల్-ఈ-గుల్ ఆయీ, మైన్ రాజా కో అప్నే రిఝా కే రహూంగ్ (పన్నాడై), ఏ ఇష్క్ ముఝే ఔర్ తో కుచ్ యాద్ నహిం హై (దానా హమేన్ భీ మే), (దానా బి పానీ).

బేగం అక్తర్ హృదయం సంగీతంలో ఉంది. 1945లో, బేగం అక్తర్ కకోలీ నవాబ్ అయిన ఇష్తియాక్ అహ్మద్ అబ్బాసీని వివాహం చేసుకుంది సినీ కెరీర్‌కు విరామం తీసుకుంది. అయితే సంగీతం, కళల పట్ల మక్కువ,  బేగం అక్తర్ ను మళ్లీ పరిశ్రమకు తీసుకొచ్చింది.

గజల్‌ను పునరుద్ధరించడంలో బేగం అక్తర్ కీలక పాత్ర పోషించారు. బేగం అక్తర్ గజల్ ను  తన వ్యక్తిగత స్పర్శతో నింపి, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత ప్రదర్శనలలో ప్రధానమైనదిగా చేసి, గజల్ ను తిరిగి సాంస్కృతిక తెరపైకి తెచ్చింది.

హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలోని పురబ్ మరియు పంజాబ్ శైలులను మిళితం చేస్తూ బేగం అక్తర్ తన స్వంత థుమ్రీ-దాద్రా శైలిని అభివృద్ధి చేసింది. ఈ వినూత్న విధానం బేగం అక్తర్ ప్రదర్శనలకు ఒక ప్రత్యేకతను చేకూర్చింది మరియు బేగం అక్తర్ ను తన సమకాలీనుల నుండి వేరుగా నిలిపింది

అవధ్ ప్రాంతపు మిశ్రమ సంస్కృతికి బేగం అక్తర్ ఒక ప్రతినిధిగా నిలిచారు. బేగం అక్తర్ సంగీతంలో వివిధ సంస్కృతుల ప్రభావాల కలయిక స్పష్టంగా కనిపించేది. సాంప్రదాయ మరియు ఆధునిక శైలుల మధ్య వారధిగా నిలిచిన బేగం అక్తర్ కళ, శాస్త్రీయ సంగీత అభిమానులను మరియు సామాన్య ప్రజలను ఒకేలా ఆకట్టుకుంది.

గాలిబ్ రాసిన గజల్స్ మరియు ఇతర కావ్యాలను బేగం అక్తర్ ఆలపించడం ద్వారా ఉర్దూ కవిత్వానికి చెందిన గొప్ప సాహిత్య వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడంలో గణనీయమైన కృషి చేశారు.

గాలిబ్ గజల్స్‌లో బేగం అక్తర్ ఆలపించిన ప్రసిద్ధ రచనలలో "ఆహ్ కో చాహియే ఏక్ ఉమర్ అసర్ హోనే తక్," "బస్ కే దుష్వార్," "దాయమ్ పడా హువా తేరే దర్ పర్," "దర్ద్ మిన్నత్ కష్-ఎ-దవా నా హువా," "దిల్ హీ తో హై నా సంగ్-ఓ-ఖిష్త్," "ఇబ్న్-ఎ-మరియం హువా కరే కోయీ," "కోయీ ఉమీద్ బర్ నహీం ఆతీ," "ఫిర్ ముఝే దీదా-ఎ-తర్ యాద్ ఆయా," "రహియే అబ్ ఐసీ జగహ్ చల్కర్ జహాన్ కోయీ నా హో," "సబ్ కహాన్ కుఛ్ లాల్-ఓ-గుల్," "తస్కీన్ కో హమ్ నా రోయేం," "యే నా థీ హమారీ కిస్మత్," మరియు "జిక్ర్ ఉస్ పరివష్ కా" వంటివి ఉన్నాయి. "ఏ మొహబ్బత్ తేరే అంజామ్ పే రోనా ఆయా," "డోర్ హై మంజిల్ రాహెయిన్ ముష్కిల్," "మేరే హుమ్నాఫాస్ మేరే హుమ్నావా," "యే మైఖానా హై," "ఖుష్ హూన్ కే హుమ్-ఇ-తయామ్" వంటి రత్నాలను రూపొందించిన షకీల్ బుదయునితో బేగం అక్తర్ చేసిన ఇతర ముఖ్యమైన సహకారం ఒకటి. "సహాబే గరాజ్ తీ షోలా ఫిష్," "షరబ్-ఇ-నాబ్ కో," మరియు "జిందగీ కా దర్ద్ లేకర్."

బేగం అక్తర్ తన సంగీతం ద్వారా మీర్ తకీ మీర్, దాగ్ దేహ్ల్వి, మోమిన్ ఖాన్ మోమిన్, జిగర్ మొరదబాది, సహకీల్ బుదయుని బెహజాద్ లక్నవి, సుదర్శన్ ఫకీర్ మరియు ఫైజ్ అహ్మద్ ఫైజ్ రాసిన గజల్‌లు కళాత్మక సంభాషణలకు ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలు.

బేగం అక్తర్ పాడిన  ఇతర ఐకానిక్ గజల్స్ లో కొన్ని "జుంజ్లే హై లాజాయే హైన్ (ఖుమర్ బరాబంక్వీ) ఉన్నాయి. "దివానా బనానా హై తో దివానా బనా దే (బెహజాద్ లక్నవి)," "ఉల్టీ హో గైన్ సబ్ తడబిరెన్ (మీర్)" "డోనన్ జహాన్ తేరీ మోహబ్బే" (ఫైజ్), "రస్మ్-ఎ-ఉల్ఫత్ సిఖా గయా కోయి (దాగ్)" "దునియా కే సితం యాద్," "తబియాత్ ఇన్ దినోన్ బెగానా-ఎ-గామ్ హోతీ జాతి హై" (జిగర్), "లాయి హయాత్ ఆయే ఖాజా లే చలీ చలే (జౌక్)," మరియు మరెన్నో.

బేగం అక్తర్ భవిష్యత్ తరాల మహిళా కళాకారులకు మార్గం సుగమం చేసింది. ట్రయిల్‌బ్లేజర్‌గా, బేగం అక్తర్ పురుషాధిక్య రంగంలో గౌరవప్రదంగా స్థానం సంపాదించి, మహిళా ప్రదర్శకుల స్థాయిని పెంచింది. బేగం అక్తర్ గండబంధ్ శిష్యులకు మార్గదర్శకత్వం వహించిన మొదటి మహిళా గురువుగా కూడా మారింది, సాంప్రదాయ పురుష-నేతృత్వంలోని అభ్యాసం నుండి వైదొలిగి, కళలలో మహిళలకు కొత్త అవకాశాలను సృష్టించింది.

బేగం అక్తర్ జీవితం మరియు సంగీతం అసంఖ్యాక కళాకారులను ప్రేరేపించాయి. బేగం అక్తర్ ఔత్సాహిక సంగీతకారులకు ఒక బెంచ్‌మార్క్‌ను సెట్ చేసింది. బేగం అక్తర్ వారసత్వం భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం యొక్క భవిష్యత్తును పెంపొందించడం మరియు ఆకృతి చేయడం కొనసాగిస్తుంది.

బేగం అక్తర్ యొక్క ప్రసిద్ధ థుమ్రిస్ మరియు ఇతర సాంప్రదాయ బండిష్‌లలో కొన్ని "ఆయే బలమ్ కరమ్ మోర్ జాగే." "బాలంవా తుమ్ క్యా జానో ప్రీత్," "చాహే కచ్చు హోయే," "ఘీర్ కర్ ఆయీ బదరియా రామ్," "హమర్ కహిన్ మనో రాజాజీ," "హుమ్రీ అతారియా పే ఆవో," "జబ్ సే షాయమ్ సిధారే," "కైసీ యే ధూమ్ మచాయి," "లాగీ అవాన్ కియామ్ పి" ఆయే," "సుందర్ సారీ మోరీ," "సజనీ కే లియే తన్ మన్ ధన్" "నా జా బలం పర్దేస్," "నజరాయ కహే ఫేరే రే బలమా," "నానదియా కహే మారే," "నిహుర్ నిహురే బాలం." "ఓ బెదర్దీ సప్నే మే ఆ జా," "పాపిహా ధీరే ధీరే బోల్," "పిరై మోరీ అఖియాన్," మరియు "పియా నహీ ఆయే."

సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు మరియు ప్రతిష్టాత్మక పద్మశ్రీతో సహా పలు పురస్కారాలతో బేగం అక్తర్ సంగీత రంగానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపు లభించింది. బేగం అక్తర్ మరణానంతరం, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఆమె చేసిన అసమానమైన సేవకు గుర్తింపుగా, బేగం అక్తర్కు పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేశారు.

బేగం అక్తర్ జీవితం, వారసత్వం తరతరాలను ప్రేరేపిస్తూనే ఉన్న శాశ్వతమైన సంగీతం. ఫైజాబాద్ వీధుల నుండి శాస్త్రీయ సంగీత శిఖరాగ్రానికి బేగం అక్తర్ సాగించిన ప్రయాణం పట్టుదల, ప్రతిభ మరియు కళ యొక్క పరివర్తన శక్తికి ఒక గాథ.