న్యాయం_కోసం_పోరాడిన_లోహియా

 

భారత సామ్యవాద ఉద్యమ ప్రముఖ నాయకుడు, మేధావి అయిన డాక్టర్ రామ్ మనోహర్ లోహియా 59వ వర్ధంతి సందర్భంగా ప్రొఫెసర్ అరుణ్ త్రిపాఠి రాసిన నివాళి వ్యాసం:

ఈ తరుణంలో, డాక్టర్ రామ్ మనోహర్ లోహియా వర్ధంతి (అక్టోబర్ 12) సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడం అత్యవసరం. లోహియా కన్నుమూసి దాదాపు అరవై సంవత్సరాలు గడిచింది. కానీ మహాత్మా గాంధీ, భగత్ సింగ్, డాక్టర్ భీమరావు అంబేద్కర్ లాగానే, ఆయన నేటికీ ఎంతో ప్రాసంగికంగా ఉన్నారు.

 డాక్టర్ రామ్ మనోహర్ లోహియా భారతదేశపు అశాంత ఆత్మ, సామ్యవాదపు నిజ స్వరూపానికి ప్రతిరూపంగా నిలుస్తూ, జాతీయవాదం మరియు సామాజిక న్యాయం అనే విరుద్ధ ప్రవాహాలను సమన్వయం చేశారు.

గాంధీ మరియు భగత్ సింగ్ తమ ప్రాణాలను సైతం త్యాగం చేసేంతగా వలస బానిసత్వాన్ని వ్యతిరేకించడానికి కట్టుబడి ఉంటే, డాక్టర్ అంబేద్కర్ సామాజిక న్యాయానికి కట్టుబడి ఉన్నారు. అయితే, డాక్టర్ అంబేద్కర్ లో వలసవాద నిర్మూలన స్ఫూర్తి దాదాపుగా లోపించింది. కానీ డాక్టర్ లోహియాలో, ఈ రెండు భావనలూ ప్రస్ఫుటంగా వెలిగాయి. డాక్టర్ లోహియా దృష్టిలో దేశ స్వాతంత్ర్యం అత్యవసరం, అలాగే మహిళలు, శూద్రులు, మైనారిటీలు, గిరిజనులకు సామాజిక న్యాయం, వారి విముక్తి కూడా అంతే ముఖ్యం.

ఈ లక్ష్యాలను సాధించడానికి, డాక్టర్ లోహియా పార్లమెంటులో కూర్చోవడానికి, ప్రభుత్వాన్ని నడపడానికి, చట్టాలు చేయడానికి ఏమాత్రం వెనుకాడలేదు. కానీ ఆయన నిజ స్వభావం ప్రతిఘటన.

1964లో, లోహియా అప్పటి ప్రముఖ విద్యార్థి నాయకుడు, సమాజ్‌వాదీ యువసభ అధ్యక్షుడైన బ్రిజ్‌భూషణ్ తివారీకి ఒక లేఖ రాశారు. ఆ లేఖ ఒక వ్యక్తికి ఉద్దేశించినప్పటికీ, అది వాస్తవానికి యావత్ దేశ యువతను ఉద్దేశించి రాసినది. ప్రభుత్వ అన్యాయమైన చట్టాలు, ఆదేశాలను యువత పాటించకూడదని ఆ లేఖలో పేర్కొన్నారు. అణచివేత భావాలను ఎదిరించడంలోనే నిజమైన ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తి ఉందని, కాబట్టి వారు నిర్మాణాత్మక ప్రతిఘటనలో పాల్గొనాలని ఆ లేఖలో ఉంది.

పౌర హక్కులను పరిరక్షించుకోవడానికి, నిరంకుశ ధోరణులను ప్రతిఘటించడానికి యువత శాసనోల్లంఘనలో పాల్గొనాలి కానీ అరాచకాన్ని సృష్టించకూడదు. ఈ లక్ష్యంతో, ఆయన "పరోపకార క్రమశిక్షణారాహిత్యం" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తూ, యువతను క్రమశిక్షణారాహిత్యంలో పాల్గొనమని ప్రోత్సహించారు. పరోపకార క్రమశిక్షణారాహిత్యం అనేది ఒక కొత్త, సూటిగా ఉండే పదం. ఇది ఇప్పుడు ఉనికిలో లేని జనతా పార్టీ, ఇండియా గ్రూప్ వంటి ప్రతిపక్ష పార్టీలకు చాలా కీలకమైనది.

లోహియా ప్రతిపక్షాన్ని నిర్మించడానికి కాంగ్రెసరిజాన్ని వ్యతిరేకించే వ్యూహాన్ని ఉపయోగించినందున, లోహియా స్ఫూర్తిని స్వీకరించడంపై నేడు ఇండియా గ్రూప్‌లో గణనీయమైన చర్చ జరుగుతోంది. ఆయనను నెహ్రూ ద్వేషిగా తిరస్కరించారని కొందరు వాదిస్తుండగా, మరికొందరు జనసంఘ్, దీన్‌దయాల్ ఉపాధ్యాయలతో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని నేటి బీజేపీకి ముడిపెడుతున్నారు.

ఈ విషయమై, లోహియాకు సన్నిహిత మిత్రుడు, యు.ఆర్. అనంతమూర్తి లోహియా తో, "నాకు నెహ్రూ అంటే ఇష్టం. మీరెందుకంత విమర్శిస్తున్నారు?" అని అన్నారు. అనంతమూర్తి మాటలను ఓపికగా విన్న తర్వాత లోహియా, "నెహ్రూలో ఎన్నో మంచి గుణాలు ఉన్నాయి. ఆయన తన కుటుంబం వెలుపలి వారిని తన వారసుడిగా నియమిస్తే, నేను వారి మంచి గుణాల గురించే మాట్లాడతాను" అని బదులిచ్చారు. భారతదేశంలో నెహ్రూను వ్యతిరేకించడం ద్వారా మాత్రమే ఒక సద్గుణ ప్రతిపక్షాన్ని ఏర్పాటు చేయగలమని జేపీ కూడా విశ్వసించారు. ఈలోగా, గాంధీ మరియు నెహ్రూల ఆలోచనా విధానంలో ఒక ముఖ్యమైన భేదం ఆవిర్భవిస్తుండగా, లోహియా దానికి ఒక సైద్ధాంతిక చట్రాన్ని అందించారు.

కానీ లోహియా యొక్క నిజమైన అభిరుచి నెహ్రూను వ్యతిరేకించడం కాదు, అన్యాయం, అనైతికత మరియు చెడు విధానాలను వ్యతిరేకించడం. బెర్లిన్ గోడ వద్ద నిరసన తెలిపినా లేదా అమెరికాలో వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలిపినా, లోహియా ఈ అభిరుచికి పదేపదే నిదర్శనంగా నిలిచారు. ఈ స్ఫూర్తితోనే, 1964లో ఒక ఉపన్యాసం ఇవ్వడానికి లోహియా అమెరికాను సందర్శించినప్పుడు, జాక్సన్, మిసిసిపీలోని మోరిస్ కేఫ్టేరియాకు ఒక నల్లజాతి స్నేహితుడితో కలిసి టీ తాగడానికి వెళ్లారు. ఆ రెస్టారెంట్ యజమాని వారికి టీ ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు. వారు మరుసటి రోజు తిరిగి వచ్చి, నిరసన తెలిపారు, దాంతో వారిని అరెస్టు చేశారు. వారి అరెస్టు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర నిరసనలకు దారితీసింది, ఆ తర్వాత ఒక పార్లమెంట్ సభ్యుడిని అరెస్టు చేసినందుకు అమెరికా విదేశాంగ శాఖ క్షమాపణ చెప్పింది. యాదృచ్ఛికంగా, ఇదే తేదీ, మే 27-28, 1964న, డాక్టర్ లోహియా అమెరికాలో వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా శిక్ష అనుభవిస్తుండగా, భారతదేశంలో పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మరణించారు. ఈ సందర్భంలో ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలను, లేదా ఆయన ఆలస్యంగా స్పందించడాన్ని కూడా ప్రజలు తప్పుగా అన్వయించడానికి ప్రయత్నించారు.

డాక్టర్ లోహియా ఆలోచనా విధానానికి, పార్టీ రాజకీయాలతో ప్రతిపక్ష ఐక్యతను నిర్మించే రాజకీయాలకు మధ్య ఒక వ్యత్యాసం ఉంటుంది. ఈ వ్యత్యాసాన్ని స్థాపించడమే నేటి అవసరం. ఇది లోహియాను విశ్వసించే వారి బాధ్యత. అప్పుడే మనం నేటి ప్రతిఘటన ఉద్యమాలలో లోహియా నిజమైన స్ఫూర్తిని పునరుజ్జీవింపజేయగలం.

ప్రతిపక్ష నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ, బొద్దింకల జనతా పార్టీ, వారితో పాటు ప్రశాంత్ భూషణ్, యోగేంద్ర యాదవ్, కపిల్ సిబల్ ఈ రోజు ఏమి చేస్తున్నా, అది లోహియా స్ఫూర్తికి ప్రతిబింబం. డాక్టర్ లోహియా స్ఫూర్తి రాహుల్ గాంధీలో అత్యంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, అలాగే సీపీఐ(ఎంఎల్) నాయకుడు దీపాంకర్ భట్టాచార్య, ఆయన విద్యార్థి విభాగం నేహా బోరా, వామపక్ష పార్టీలలో కూడా కనిపిస్తుంది. కొంత మేరకు ఇది దేశవ్యాప్తంగా వ్యాపిస్తోంది. మమతా బెనర్జీ దీనికి మినహాయింపు కాదు, అలాగే సమాజ్‌వాదీ పార్టీ నాయకుడు అఖిలేష్ యాదవ్ కూడా, నెమ్మదిగా ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తున్నారు. లోహియా వారసత్వానికి తానే అతిపెద్ద వారసుడినని చెప్పుకునే అఖిలేష్ యాదవ్ ఎందుకంత నెమ్మదైన, జాగ్రత్తతో కూడిన అడుగులు వేస్తున్నారని ప్రజలు ప్రశ్నిస్తున్నారు. ఆయనే స్వయంగా కారణం వివరిస్తారా, లేక కాలక్రమేణా అది తెలుస్తుందా? కానీ ఒక విషయం మాత్రం నిశ్చయం: ఒకవేళ లోహియా ఈ రోజు జీవించి ఉంటే, ఆయన కూడా ప్రతిపక్ష నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ మాట్లాడే భాషలోనే మాట్లాడేవారు. రాహుల్ ప్రసంగాలలో లోహియా యొక్క అసహనం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, మరియు అది అవసరం కూడా. లోహియా ఖచ్చితంగా అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడి, నిస్వార్థమైన క్రమశిక్షణారాహిత్యంలో పాల్గొనడానికి యువతను ప్రేరేపించి ఉండేవారు.

లోహియాను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఆయన తాత్విక ఉన్నత శిఖరాలను, ఆయన పోరాటపు లోతును గ్రహించాలి. రాజకీయ నాయకులందరూ సమకాలీన రాజకీయాల కుతంత్రాలలో చిక్కుకుంటారు, కానీ ఆ కుతంత్రాలు వారిని రాజకీయ నాయకులుగా మార్చవు. వారి ఉన్నత స్థాయి త్యాగాలు, ఊహించి, విశ్లేషించగల సామర్థ్యాలే వారిని రాజకీయ నాయకులుగా నిలబెడతాయి.

లోహియా ఒక సోషలిస్ట్ ఆలోచనాపరుడు మరియు యోధుడు, పెట్టుబడిదారీ విధానానికి తీవ్ర విమర్శకుడు. కానీ ఆయన నియంతృత్వంపై ఆధారపడిన సోషలిజానికి కూడా విమర్శకుడు. సమానత్వం మరియు శ్రేయస్సు ఆయన సూత్రాలకు కేంద్రంగా ఉన్నప్పటికీ, పౌర స్వేచ్ఛలు అంతకంటే లోతైనవి. నేటి సమాజంలో పౌర స్వేచ్ఛలే అత్యధికంగా ఉల్లంఘించబడుతున్నాయని ఎవరైనా చెప్పవచ్చు.

లోహియా తత్వం, హెన్రీ డేవిడ్ థోరో తన 1849 నాటి "శాసనోల్లంఘన" అనే కరపత్రంలో పేర్కొన్న "అత్యుత్తమ ప్రభుత్వం అంటే అతి తక్కువగా పరిపాలించేదే" అనే సూత్రాన్ని ప్రతిధ్వనించింది.

ఈనాడు, లోహియాను కాంగ్రెస్ వ్యతిరేకత, నెహ్రూ వ్యతిరేకత అనే పంజరం నుండి విడిపించాల్సిన అవసరం ఉంది. లోహియా విప్లవాత్మక భావాలు, పోరాటాల ద్వారా కొత్త తరం పోరాటాలకు మార్గనిర్దేశం చేయాలి. ఇదే మన కాలపు 'నయా-సోషలిజం'. నేడు ఈ ప్రజా పోరాటాల నదిలో స్నానం చేస్తూ లోహియా కొత్త జీవితాన్ని పొందగలరు. అందుకే, నేడు అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్న ప్రతి ఒక్కరిలో ఎక్కడో ఒకచోట లోహియాలోని కొంత భాగం, నిస్సందేహంగా భగత్ సింగ్, గాంధీలలోని కొంత భాగం ఉంటుంది. అందువల్ల, న్యాయం కోసం పోరాడేవారే లోహియా అని చెప్పడంలో తప్పులేదు.

-అరుణ్ కుమార్ త్రిపాఠి