సామాజిక దురాచారాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి మహిళా కమాండోలకు శిక్షణ ఇచ్చిన మహిళ షంషాద్ బేగం. Shamshad Begum, The Woman Who Trained Women Commandos To Fight Against Social Evils.

 

 

“విద్య మనల్ని ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్లగల కీలక సాధనం "

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని అనేక జిల్లాల్లో, మెరూన్ చీరలు ధరించి, తలపై టోపీలు ధరించి, చేతుల్లో కర్రలు పట్టుకుని రాత్రిపూట గస్తీ తిరుగుతున్న 10-12 మంది మహిళల బృందాన్ని మీరు గమనించి ఉంటారు..ఈ మహిళలు సమాజంలో ప్రబలంగా ఉన్న వివిధ సామాజిక దురాచారాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి రాత్రి గస్తీకి వెళతారు. ఈ మహిళలను వ్యవస్థీకరించి ప్రోత్సహించిన మహిళ పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత సామాజిక కార్యకర్త షంషాద్ బేగం.

   షంషాద్  బేగం ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బలోద్ జిల్లాలో జన్మించారు. షంషాద్ బేగం తల్లి పేరు అమ్నా బి. షంషాద్ బేగం కుటుంబం సంప్రదాయవాద మరియు దిగువ-మధ్యతరగతి కుటుంబం. అయినప్పటికీ షంషాద్  బేగం తల్లి కష్టపడి తన పిల్లలందరికీ విద్యను అందించింది. షంషాద్ బేగం తల్లి విద్యను విలువైనదిగా భావించింది. ఈ సంకల్పం షంషాద్ బేగంను ప్రభావితం చేసింది మరియు సమాజానికి ఏదైనా చేయడానికి షంషాద్ బేగం ను ప్రేరేపించింది.

1990లో, షంషాద్ బేగం సామాజిక సేవను ప్రారంభించారు. శంషాద్ బేగం తన ఇంట్లో 25 మంది మహిళలకు బోధించడం ప్రారంభించింది. ఆ తర్వాత, భారత ప్రభుత్వ జాతీయ అక్షరాస్యత మిషన్‌లో స్వచ్ఛంద సేవకురాలిగా శంషాద్ బేగం చేరింది.ఛత్తీస్‌గఢ్‌బలోద్ జిల్లాలోని గుండర్‌దేహి బ్లాక్‌లో విద్యారంగంలో పనిచేస్తూ, షంషాద్ బేగం ఒక సమగ్ర ప్రచారాన్ని నడిపించారు. షంషాద్ బేగం నాయకత్వంలో, కేవలం ఆరు నెలల్లోనే 12,269 మంది నిరక్షరాస్య మహిళలను అక్షరాస్యులుగా మార్చారు. ఇది షంషాద్ బేగం తొలి విజయాలలో ఒకటి, ఇది ఆ ప్రాంతంలో అక్షరాస్యత రేటును గణనీయంగా పెంచింది.

షంషాద్ బేగం క్షేత్రస్థాయిలో, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC), షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST) మరియు ఇతర వెనుకబడిన తరగతులకు (OBC) చెందిన మహిళలు మరియు పిల్లల విద్య కోసం పనిచేశారు.జన కళ్యాణ్ సమితి (ప్రజల సంక్షేమ కమిటీ) ద్వారా, షంషాద్ బేగం మహిళలు మరియు పిల్లల విద్య మరియు సంక్షేమ కార్యకలాపాలలో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు.

"బేటీ బచావో, బేటీ పఢావో" (కూతురిని రక్షించండి, కూతురిని చదివించండి) స్ఫూర్తిని ప్రోత్సహిస్తూ, తమ కుమార్తెలకు పూర్తి విద్యను అందించడానికి ప్రతిజ్ఞ చేయాలని షంషాద్ బేగం గ్రామస్తులకు విజ్ఞప్తి చేశారు. షంషాద్ బేగం ప్రారంభించిన 'మహిళా కమాండో' బృందం కూడా గ్రామాని గ్రామానికి వెళ్లి, బాలికల విద్య కోసం దాతలను కనుగొనడానికి కృషి చేస్తోంది.

2006లో, షంషాద్ బేగం బలోద్ జిల్లాలో "మహిళా కమాండో" అనే స్వచ్ఛంద బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ బృందంలోని మహిళలు మెరూన్ రంగు చీరలు, ప్రత్యేక టోపీలు ధరించి, ఈలలు పట్టుకుంటారు. ఈ మహిళా కమాండోలు సామాజిక దురాచారాలపై తమ గళం విప్పుతారు.

"మహిళా కమాండో" రాత్రిపూట గ్రామాల్లో గస్తీ తిరుగుతూ, సామాజిక న్యాయాన్ని నిర్ధారిస్తారు మరియు మద్యపానం, గృహ హింస, కట్నం, మానవ అక్రమ రవాణా మరియు బాల్య వివాహాలు వంటి సామాజిక రుగ్మతలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతారు."మహిళా కమాండో" ఉద్యమం ఫలితంగా, ప్రభావిత వర్గాలలో మద్యం అమ్మకాలలో 20% మరియు గృహ హింసలో 23% తగ్గింపు నమోదైంది.

నేడు, షంషాద్ బేగం నెట్‌వర్క్ ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని 30 జిల్లాలకు విస్తరించింది, వేలాది మంది మహిళలు సంఘటితమై శిక్షణ పొందారు. ఈ మహిళలు ఇప్పుడు పారిశుధ్య ప్రచారాలు మరియు ఓటర్ల అవగాహన నుండి బాల్య వివాహాల నివారణ మరియు వృత్తి శిక్షణ వరకు వివిధ రంగాలకు సహకారం అందిస్తున్నారు.

షంషాద్ బేగం వేలాది మంది మహిళలతో కలిసి 1,041 కంటే ఎక్కువ స్వయం సహాయక బృందాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ స్వయం సహాయక బృందాలలోని మహిళలు చిన్న మొత్తంలో పొదుపు చేస్తారు. పోగుపడిన నిధులను గృహ అత్యవసర పరిస్థితులు, పిల్లల వైద్య చికిత్స లేదా వ్యవసాయ పనుల కోసం కనీస వడ్డీ రేట్లకు రుణాలు అందించడానికి ఉపయోగిస్తారు. దీని వలన మహిళలు తమ నగలను స్థానిక వడ్డీ వ్యాపారులకు తాకట్టు పెట్టాల్సిన అవసరం నుండి విముక్తి పొందారు.

ఈ స్వయం సహాయక సంఘాలు సబ్బు తయారీ, కిరాణా దుకాణాలను నడపడం, ఎడ్ల బండి చక్రాల తయారీ, వ్యవసాయం మరియు ఇతర వ్యవసాయ కార్యకలాపాలతో సహా వివిధ చిన్న తరహా వ్యాపారాలను కూడా ప్రారంభించాయి.ఈ బృందాలు బ్యాంకులలో ఇంతటి విశ్వసనీయతను సంపాదించుకున్నాయి, రుణాల తిరిగి చెల్లింపు రేటు 98% ఉండటంతో, అవి ఇప్పుడు సులభంగా కోట్లాది రూపాయల రుణాలను పొందుతున్నాయి.నాయకత్వ నైపుణ్యాలు మరియు అవగాహన కల్పించడంలో మహిళలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి వారు నాబార్డ్ వంటి సంస్థలతో కూడా సహకరించుకున్నారు.

“మహిళా విద్య మరియు సాధికారత అనేవి ఆధునిక భారతదేశం యొక్క జాగృతిని సూచించే నిశ్శబ్ద విజయాలు." అని షంషాద్ బేగం అంటారు.

2012లో, విద్య మరియు సామాజిక సేవకు షంషాద్ బేగం చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం షంషాద్ బేగంకు పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

2017లో, గ్రామీణ వ్యవస్థాపకత మరియు సామాజిక సేవ ద్వారా మహిళా సాధికారతకు ఆమె చేసిన అద్భుతమైన కృషికి షంషాద్ బేగంకు జానకీదేవి బజాజ్ అవార్డు లభించింది. ముంబైలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో షంషాద్ బేగం కు  ఈ అవార్డును ప్రదానం చేశారు.

ఇటీవల 2025లో షంషాద్ బేగం తను  చేసిన అద్భుతమైన సేవకు గాను కోశల్ పుత్రి అవార్డును అందుకున్నారు.

షంషాద్ బేగం ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని అనేక జిల్లాలు మరియు గ్రామాలలో మహిళల జీవితాల్లో విప్లవాత్మక మార్పులను తీసుకువచ్చారు. షంషాద్ బేగం ప్రారంభించిన ఒక చిన్న అడుగు ఒక ఉద్యమంగా రూపాంతరం చెందింది.

షంషాద్ బేగం వంటి మహిళలు సమాజానికి ఒక కొత్త దిశను మరియు దృష్టిని అందిస్తున్నారు.