ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల (జోగేశ్వరి, ముంబై): ఉర్దూ విభాగం, ఉపాధ్యాయులు మరియు గ్రంథాలయం యొక్క అరుదైన మేధో సంపద

 

  

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల ముంబై యొక్క ఉర్దూ విభాగం మరియు చారిత్రక గ్రంథాలయం, మహారాష్ట్ర మరియు పశ్చిమ భారతదేశంలో ఉర్దూ పరిశోధన మరియు బోధనకు అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక కేంద్రాలుగా పరిగణించబడతాయి.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల స్థాపించిన తొలి రోజుల నుండి (1930), ఉర్దూ, పర్షియన్ మరియు అరబిక్ భాషల బోధనకు ప్రాథమిక ప్రాధాన్యత ఉండేది. కళాశాలలోని ఉర్దూ విభాగo  జూనియర్ కళాశాల (XI-XII), బి.ఏ (ఉర్దూ), ఎం.ఏ మరియు పి.హెచ్.డి స్థాయిలలో బోధన మరియు మార్గదర్శకత్వం అందిస్తుంది. ముంబై విశ్వవిద్యాలయ అనుబంధం కింద, అనేక మంది విద్యార్థులు ఉన్నత ప్రమాణాలతో కూడిన పరిశోధనా పత్రాలు రాసి డాక్టరేట్ డిగ్రీలు పొందారు.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల ఉర్దూ విభాగం ప్రతి సంవత్సరం సెమినార్లు, బైత్ బాజీ, చర్చలు మరియు సుదీర్ఘ ఉపన్యాసాలను నిర్వహిస్తుంది. విద్యార్థులలో ఉర్దూ కవిత్వం, అలంకార శాస్త్రం, కాల్పనిక సాహిత్యం మరియు విమర్శనాత్మక అవగాహనను మేల్కొల్పడానికి ప్రత్యేక కార్యశాలలు నిర్వహించబడతాయి.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాలలోని ఉర్దూ, పర్షియన్ మరియు ఇతర విభాగాల ప్రతిభావంతులు బోధనపైనే కాకుండా ఉపఖండంలోని విద్యా మరియు సాహిత్య రంగాలపై కూడా చెరగని ముద్ర వేశారు:

ప్రముఖ సినీ నటుడు, నాటక రచయిత మరియు రచయిత అయిన కాదర్ ఖాన్ కూడా ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాలలో చదువుకున్నారు.డాక్టర్ రఫిక్ జకారియా. అబ్దుల్ రెహమాన్ అంటోలా కూడా ఇక్కడి పూర్వ విద్యార్థి.

ముంబైకి చెందిన ప్రఖ్యాత పరిశోధకులు, విమర్శకులు మరియు ఉపాధ్యాయులు (ఉదాహరణకు ప్రొఫెసర్ అబ్దుల్ సత్తార్ దల్వి, ప్రొఫెసర్ నిజాముద్దీన్ ఎస్. గోడికర్ మరియు ముఫ్తీ, పండితుడైన నదీమ్ అహ్మద్ అన్సారీ వంటి సమకాలీన ఉపాధ్యాయులు) ఉర్దూ మరియు తూర్పు సున్నత్ (అరబిక్ మరియు పర్షియన్) విభాగంలో పనిచేశారు. వీరు భాషాశాస్త్రం, నిఘంటు నిర్మాణం మరియు పరిశోధన రంగాలలో విశేషమైన సేవలను అందించారు.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల గ్రంథాలయంలో రెండు ప్రధాన భవనాలు (ప్రధాన భవనం మరియు భాషా భవన్) ఉన్నాయి. ఇది కేవలం ఒక సాధారణ కళాశాల గ్రంథాలయం మాత్రమే కాదు, పరిశోధకులకు ఒక అమూల్యమైన నిధి.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల గ్రంథాలయంలో ఉర్దూ, పర్షియన్ మరియు అరబిక్ భాషలతో పాటు ఇంగ్లీష్, మరాఠీ, హిందీ, గుజరాతీ, సంస్కృతం మరియు ఫ్రెంచ్ భాషలలో విస్తారమైన పుస్తకాల సేకరణ ఉంది.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల గ్రంథాలయంలో బ్రిటిష్ కాలం మరియు అంతకు ముందు కాలం నాటి అరుదైన రాతప్రతులు, తొలి లితోగ్రాఫిక్ ముద్రణలు, కలం-సిరా పుస్తకాలు మరియు ప్రాచీన నిఘంటువులు ఉన్నాయి.

 పర్షియన్ మరియు ఉర్దూ సాహిత్యం, దక్కన్ సాహిత్యం, ఇస్లామిక్ చరిత్ర మరియు తత్వశాస్త్రంపై ఉన్న అరుదైన పుస్తకాలు ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల లో భద్రపరచబడ్డాయి. ఇవి నేడు మార్కెట్‌లో గానీ, సాధారణ గ్రంథాలయాలలో గానీ అందుబాటులో లేవు.

విలువైన మరియు శిథిలమైన రాతప్రతులను పరిరక్షించడానికి, ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల "డిజిటల్ కార్నర్"ను ఏర్పాటు చేసింది. పరిశోధక విద్యార్థులు మరియు పండితులు విలువైన రాతప్రతులను సులభంగా పొందగలిగేలా, ఈ అరుదైన పుస్తకాలను హై-రిజల్యూషన్ డిజిటల్ స్కానర్ల ద్వారా స్కాన్ చేస్తుంది.

ప్రశాంతమైన పర్వత వాతావరణం మరియు చారిత్రాత్మక కారిడార్ల మధ్య ఉన్న ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాల గ్రంథాలయం, విద్యార్థులు చదువుపై ఏకాగ్రత చూపడానికి ఉత్తమమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది.

ఇస్మాయిల్ యూసుఫ్ కళాశాలలోని ఉర్దూ విభాగం మరియు దాని గ్రంథాలయం, ప్రతికూల పరిస్థితులు ఉన్నప్పటికీ ఉర్దూ భాష మరియు సాహిత్యం యొక్క దీపాన్ని వెలిగిస్తూ వచ్చిన ముంబై విద్యా వారసత్వానికి ఒక స్మారక చిహ్నం.

సామాజిక సామరస్యాన్ని ప్రోత్సహించడంలో సూఫీలు కీలక పాత్ర పోషించారు. Sufi played a key role in promoting social harmony

 

భారతదేశం సామాజిక సామరస్యం, మత సహనం మరియు గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. సూఫీలు, సాధువులు మరియు ఋషులు చారిత్రాత్మకంగా మానవత్వం, ప్రేమ, శాంతి మరియు పరస్పర అవగాహనను ప్రోత్సహించారు.

మధ్యయుగ భారతదేశంలో సూఫీలు సాంఘిక సంస్కర్తలుగా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. వారు కుల వివక్ష, మత పక్షపాతం, సంకుచితత్వం, ద్వేషం మరియు హింసను వ్యతిరేకించారు. వారి బోధనలు దైవ ఏకత్వం, మానవ సమానత్వం, సోదరభావం, శాంతి మరియు కరుణకు ప్రాధాన్యతనిచ్చాయి. సూఫీ తత్వం భారతీయ సమాజంపై ప్రగాఢమైన ముద్ర వేసింది.

సూఫీ షేక్ ఫరీదుద్దీన్ గంజ్-ఇ-షకర్ (1144-1266)కు ఒకసారి కత్తెరను ఇవ్వగా, ఆయన, "దానికి బదులుగా నాకు సూది ఇవ్వండి, ఎందుకంటే నేను కోయను; నేను కుడతాను" అని అన్నారు. ఇది విభేదాలు సృష్టించడం కాకుండా ప్రజలను ఏకం చేయాలనే సూఫీ ఆదర్శాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. సూఫీలు ప్రేమ, సద్భావన, సహనం మరియు పరస్పర గౌరవం ఆధారంగా ఒక శాంతియుత సమాజాన్ని స్థాపించడానికి ప్రయత్నించారు.సమానత్వం మరియు సోదరభావాన్ని నొక్కిచెప్పారు మరియు ప్రేమ, కరుణ ద్వారా ప్రజలను దగ్గర చేయడానికి ప్రయత్నించారు.

సూఫీ తత్వంలో ప్రేమకు కేంద్ర స్థానం ఉంది. సూఫీలు అల్లాతో తమ సంబంధాన్ని ప్రేమికుల మధ్య ఉన్న సంబంధంలా భావించారు. వారి దృష్టిలో, ఒక సూఫీ ప్రేమికుడు (ఆషిఖ్), మరియు దేవుడు ప్రియుడు (మషూఖ్). ప్రేమ అనే భావన ఖురాన్ నుండి గ్రహించబడింది, అక్కడ మహబ్బహ్, హుబ్బ్, వుద్ద్ మరియు మువద్దాహ్ అనే పదాలు ప్రేమలోని వివిధ రకాలను మరియు స్థాయిలను సూచిస్తాయి. అందువల్ల, వారు దైవిక ప్రేమను అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యంగా భావించారు మరియు దైవ ప్రేమ సకల సృష్టి పట్ల కరుణ, సహనం మరియు ప్రేమను కలిగించాలని విశ్వసించారు. అందువల్ల ఒక నిజమైన సూఫీ వివక్ష లేకుండా మానవాళికి సేవ చేశారు.

సూఫీలు మానవాళి సేవకు తమను తాము అంకితం చేసుకున్నారు. వారు పేదలకు సహాయం చేశారు, బాధలో ఉన్నవారిని ఓదార్చారు మరియు మతం, కులం లేదా సామాజిక హోదాతో సంబంధం లేకుండా ప్రజలను స్వాగతించారు.

ఖ్వాజా ముయినుద్దీన్ చిష్తీ (1143-1236) ఉదారత, ఆతిథ్యం మరియు మానవ సేవకు ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. సూఫీలు లంగర్లను స్థాపించి, ఎలాంటి భేదం లేకుండా ప్రజలకు ఆహారం మరియు ఆశ్రయం కల్పించారు. వారు ప్రజల సమస్యలను సానుభూతితో విని, పేదలకు మరియు అవసరమైన వారికి బహుమతులు పంపిణీ చేశారు. వారి దృష్టిలో, మానవాళికి సేవ చేయడమే ఒక రకమైన ఆరాధన.

హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ ఔలియా (1238-1325) విభిన్న మత మార్గాలను గౌరవించారు. మత సహజీవనాన్ని ప్రోత్సహించారు.

భారతీయ సమాజంలో సామాజిక, భాషాపరమైన మరియు భావోద్వేగ సమైక్యతను ప్రోత్సహించడానికి సూఫీలు గణనీయమైన కృషి చేశారు. మధ్యయుగ భారతదేశంలో, ప్రజలు ఒకచోట చేరే ముఖ్యమైన ప్రదేశాలుగా సూఫీ ఖాన్ఖాలు ఉండేవి. చిష్తీ ఖాన్ఖాలు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వానికి మరియు మానవ సేవకు కేంద్రాలుగా ఉండేవి.

బాబా ఫరీద్, సయ్యద్ ముహమ్మద్ గెసు దరాజ్ మరియు నిజాముద్దీన్ ఔలియా వంటి సూఫీల ఖాన్ఖాలు సద్భావన, సంభాషణ మరియు సయోధ్యకు కేంద్రాలుగా మారాయి. నేపథ్యంతో సంబంధం లేకుండా వారి ద్వారాలు అందరికీ తెరిచి ఉండేవి.

షేక్ హమీదుద్దీన్ చిష్తీ నాగౌర్‌లో నిరాడంబరమైన జీవితం గడిపారు, స్థానిక జీవనశైలిని స్వీకరించారు, హిందవీ మాట్లాడారు మరియు ఢిల్లీ సుల్తాన్ అందించిన భూమి దానాన్ని తిరస్కరించారు.

అదేవిధంగా, సయ్యద్ ముహమ్మద్ గౌస్ షత్తారీ గ్వాలియర్‌లోని తన ఖాన్ఖాలో హిందువులను, ముస్లింలను సమానంగా స్వాగతించారు. కాశ్మీర్ సూఫీలు ​​కూడా స్థానిక ఆచారాలు, ఆహారం మరియు జీవనశైలిని స్వీకరించారు, తద్వారా సామాజిక మరియు మతపరమైన అడ్డంకులను తగ్గించడంలో సహాయపడ్డారు.

సూఫీలు తమ ఆధ్యాత్మిక బోధనలను తెలియజేయడానికి స్థానిక భాషలను ఉపయోగించారు. సూఫీలు హిందవీ, పంజాబీ, గుజరాతీ, దక్కనీ మరియు బెంగాలీ సాహిత్య సంస్కృతులకు కూడా దోహదపడ్డారు. అమీర్ ఖుస్రో వివిధ భాషల విలువను గుర్తించారు, కాగా బాబా ఫరీద్ బోధనలు గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో పొందుపరచబడ్డాయి.

 స్థానిక భాషలను స్వీకరించడం ద్వారా, సూఫీలు తమ బోధనలను సామాన్య ప్రజలకు అందుబాటులోకి తెచ్చారు మరియు సామాజిక సమైక్యతను ప్రోత్సహించారు. ఖవ్వాలీ, సామూహిక సమావేశాలు మరియు ఉమ్మడి ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు వంటి ఆచారాలు ఈ బంధాలను మరింత బలోపేతం చేశాయి.

 కొంతమంది సూఫీ మేధావులు హిందువులు మరియు ముస్లింల మధ్య మేధోపరమైన మరియు ఆధ్యాత్మిక పరస్పర సంభాషణను చురుకుగా ప్రోత్సహించారు. మియాన్ మీర్, దారా షికో, అబ్ద్ అల్-రహ్మాన్ చిష్తీ మరియు మీర్జా మజార్ జాన్-ఇ-జనన్ వంటి ప్రముఖులు మతాల మధ్య అవగాహనకు దోహదపడ్డారు.

సంస్కృత గ్రంథమైన అమృత్ కుండ్ ఆధారంగా ముహమ్మద్ గౌస్ గ్వాలియోరి రచించిన 'బహర్ అల్-హయత్', హిందూ యోగ మరియు సూఫీ సంప్రదాయాలలోని అంశాలను ఏకతాటిపైకి తెచ్చింది. అదేవిధంగా, దారా షికోహ్ రచించిన 'మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్', ఉపనిషత్తులకు మరియు ఇస్లామిక్ ఆధ్యాత్మిక ఆలోచనలకు మధ్య ఉన్న సారూప్యతలను అన్వేషించింది. ఈ రచనలు విభిన్న ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల మధ్య ఒక మేధోపరమైన వారధిని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించాయి

గౌహర్ జాన్ హిందుస్థానీ సంగీత మల్లికా Gauhar Jaan Queen of Hindusthani Music

 

 

బేగం అక్తర్ ఒకప్పుడు హిందీ సినిమా గాయని కావాలని కలలు కనేవారని చెబుతారు. కానీ గౌహర్ జాన్ మరియు ఆమె తల్లి మల్కా జాన్‌ల సంగీతం విన్న తర్వాత, బేగం అక్తర్ ఆ ఆలోచనను విరమించుకుని హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతానికి తనను తాను అంకితం చేసుకున్నారు. ఈ ఉదంతం భారతీయ సంగీత చరిత్రలో గౌహర్ జాన్ స్థానం గురించి ఒక అద్భుతమైన విషయాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా లక్నో నుండి బహిష్కరించబడి కలకత్తాకు తీసుకురాబడినప్పుడు, నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా మెటియాబ్రూజ్‌లో తన పాత సాంస్కృతిక ప్రపంచపు ఒక రూపాన్ని పునర్నిర్మించారు. నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా ఆస్థానంలో సంగీతం, కవిత్వం, కథక్ మరియు తుమ్రీలు వర్ధిల్లుతూనే ఉన్నాయి. ఈ విస్తృత సాంస్కృతిక వలయంలో భాగమైన కళాకారులలో ఒకరు మల్కా జాన్. అప్పటికే మల్కా జాన్ బనారస్‌లో ఒక తవాయిఫ్‌గా స్థిరపడ్డారు. కలకత్తాలో, మల్కా జాన్ ఆ నగర సంగీత జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా మారారు.

1873లో అజంగఢ్‌లో ఐలీన్ ఏంజెలీనా యోవార్డ్‌గా జన్మించిన గౌహర్ జాన్, తల్లిదండ్రులు విడిపోయిన తర్వాత, తన తల్లితో కలిసి బనారస్‌కు వెళ్లింది, అక్కడ వారు ఇస్లాం మతంలోకి మారారు. విక్టోరియా హెమ్మింగ్స్ మల్కా జాన్‌గా, ఆమె కుమార్తె గౌహర్ జాన్‌గా మారారు. 1883లో కలకత్తాకు వెళ్ళిన తర్వాత, మల్కా ఆ నగరంలోని ఉన్నత సంగీత వర్గాలలో స్థిరపడగా, గౌహర్ హిందుస్థానీ సంగీతం, తుమ్రీ, దాద్రా, కథక్ మరియు ఇతర సంప్రదాయాలలో విస్తృతమైన శిక్షణ పొందింది.

ఇది తవైఫ్‌ల ప్రపంచం. వీరు అత్యంత శిక్షణ పొందిన ప్రదర్శకుల సమూహం. వీరు ఒకే సమయంలో ఉన్నత సంస్కృతికి కేంద్రంగా ఉంటూనే, క్రమంగా సామాజిక నిందలకు గురయ్యేవారు. వారి ప్రేక్షకులలో భారతీయ రాకుమారులు, జమీందార్లు మరియు ధనవంతులైన పోషకులు ఉండేవారు. అలాగే, కొన్ని ఉన్నత సంగీత సమావేశాలకు యూరోపియన్ అధికారులు కూడా హాజరయ్యేవారు.

నవంబర్ 1902లో, గౌహర్ జాన్ వాణిజ్యపరంగా రికార్డ్ చేసిన మొదటి ప్రముఖ భారతీయ కళాకారులలో ఒకరిగా నిలిచింది. తొలి గ్రామోఫోన్ రికార్డుకు ఉన్న మూడు నిమిషాల పరిమితి, ప్రదర్శకులను విస్తృతమైన సంగీత సంప్రదాయాలను కొన్ని నిమిషాలలో కుదించేలా చేసింది. గౌహర్ జాన్ రికార్డింగ్‌ల చివరలో, ఇప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందిన గౌహర్ జాన్ ప్రకటన వచ్చింది, “నా పేరు గౌహర్ జాన్!” ఆమె అనేక భాషలలో దాదాపు 600 రికార్డింగ్‌లు చేసి, తొలితరం భారతీయ రికార్డింగ్ ప్రముఖులలో ఒకరిగా నిలిచారు.

గౌహర్ జాన్ కథ ఆ తర్వాత వచ్చిన పరివర్తనను కూడా సూచిస్తుంది. ఒకప్పుడు రాజసభలు, కోఠాలు మరియు ప్రైవేట్ మెహఫిల్‌లకే పరిమితమైన సంగీతం, ఇప్పుడు అసలు ప్రదర్శన జరిగిన ప్రదేశానికి చాలా దూరంలో కూడా పునరుత్పత్తి చేయబడటం, కొనడం మరియు వినడం సాధ్యమైంది. కొన్ని దశాబ్దాల తర్వాత, ప్లేబ్యాక్ సింగింగ్ ఈ ప్రక్రియను సినిమా రంగంలోకి మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లింది, తెరపై నటుడి నుండి గాత్రాన్ని వేరు చేసింది.

ఈ విధంగా ఒక అద్భుతమైన పరివర్తన సంభవించింది: రాజసభ నుండి కోఠాకు, కోఠా నుండి గ్రామఫోన్‌కు, మరియు గ్రామఫోన్ నుండి సినిమా మరియు సామూహిక సంస్కృతికి రాజసభలోకి గానీ లేదా ఉన్నత వర్గాల మెహఫిల్‌లోకి గానీ అడుగుపెట్టని లక్షలాది మందికి భారతీయ సంగీతాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చింది.

ఆదరణ ఉన్న పాత ప్రపంచానికి మరియు సాంకేతికత, మార్కెట్లు, సామూహిక ప్రేక్షకుల కొత్త యుగానికి మధ్య జరిగిన ఆ పరివర్తనకు గౌహర్ జాన్ కేంద్రబిందువుగా నిలిచారు.

భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ముస్లిం మహిళలు Muslim Women in India’s Freedom Struggle

 

 

ముస్లిం మహిళల ధైర్యం మరియు తీవ్రమైన సంకల్పం లేకుండా భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట గాథ అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది. 1857 ప్రధమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం నుండి 1947 స్వాతంత్ర్య ప్రకటన  వరకు ముస్లిం స్త్రీల భాగస్వామ్యం గొప్ప విజయాన్ని తెలియజేస్తుంది.

1857 తిరుగుబాటుకు సందర్భంగా అవధ్ నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా రెండవ భార్య అయిన బేగం హజ్రత్ మహల్, తన భర్త రాజ్యాన్ని బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని అంగీకరించడానికి నిరాకరించారు. నవాబును కలకత్తాకు బహిష్కరించిన తరువాత, బేగం హజ్రత్ మహల్ లక్నోలోనే ఉండిపోయి, తన చిన్న కుమారుడైన బిర్జిస్ ఖాదర్‌ను పాలకుడిగా ప్రకటించి, రాజప్రతినిధిగా బాధ్యతలు స్వీకరించింది. బేగం హజ్రత్ మహల్ సైన్యాన్ని సమీకరించి, దేవాలయాలు మరియు మసీదుల కూల్చివేతను ఖండిస్తూ ప్రకటనలు జారీ చేసింది, మరియు అద్భుతమైన వ్యూహాత్మక దృష్టితో లక్నో రక్షణకు నాయకత్వం వహించింది. బ్రిటిష్ వారు నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత కూడా, బేగం హజ్రత్ మహల్ నేపాల్‌కు బహిష్కరణకు గురయ్యే వరకు ప్రతిఘటనను కొనసాగించింది, నేపాల్ లో బేగం హజ్రత్ మహల్ 1879లో మరణించింది.

పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన సాధారణ మహిళలు కూడా అంతే ధైర్యవంతులు. థానా భవన్‌కు చెందిన అస్గరీ బేగం, తన నలభైల మధ్య వయస్సులో, బ్రిటిష్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా మహిళా యోధుల బృందాలను ఏర్పాటు చేసింది. అక్టోబర్ 1857లో మేజర్ సావర్ దళాలు పట్టణాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, వారు అస్గరీ బేగం ను పట్టుకుని, ఉద్దేశపూర్వక భయభ్రాంతులకు గురిచేసే చర్యగా బహిరంగంగా సజీవ దహనం చేశారు. అస్గరీ బేగం తో పాటు, ముజఫర్‌నగర్‌కు చెందిన హబీబా బేగం మరియు రహీమీ ఖతూన్ వంటి మహిళలను ఉరితీశారు; ఆ ప్రాంతానికి చెందిన రెండు వందలకు పైగా ముస్లిం మహిళలు తమ ప్రాణాలను అర్పించారని సమకాలీన కథనాలు చెబుతున్నాయి.

1919–22 నాటి ఖిలాఫత్ మరియు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాలతో మహాత్మా గాంధీ ఆప్యాయంగా 'బీ అమ్మా' అని పిలుచుకునే అబాదీ బానో బేగం ఒక మహోన్నత వ్యక్తిగా ఆవిర్భవించారు. అలీ సోదరుల తల్లి అయిన 'బీ అమ్మా', అరవై ఏళ్ల చివరలో ఉన్నప్పటికీ, తరచుగా బురఖాలోనే బహిరంగ సభలలో ప్రసంగించడం ప్రారంభించారు. రాజకీయ సభలలో మాట్లాడిన తొలి ముస్లిం మహిళలలో 'బీ అమ్మా' ఒకరు. తిలక్ స్వరాజ్ ఫండ్ కోసం నిధులు సేకరించడానికి దేశవ్యాప్తంగా 'బీ అమ్మా' పర్యటించారు, మరియు మహిళలను ఖాదీ నూలు వడకమని, విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించమని 'బీ అమ్మా' కోరారు. గాంధీ స్వయంగా 'యంగ్ ఇండియా'లో 'బీ అమ్మా' జ్ఞానం మరియు ఆధ్యాత్మిక బలం గురించి రాశారు. 'బీ అమ్మా' భర్త మహమ్మద్ అలీ పదేపదే జైలు పాలైనప్పుడు, 'బీ అమ్మా' కోడలు అమ్జదీ బేగం 'బీ అమ్మా' తో పాటు అవిశ్రాంతంగా పనిచేస్తూ, ప్రచార కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు.

కవి-విప్లవకారుడు హస్రత్ మోహానీ భార్య అయిన నిషాతున్నిసా బేగం పర్దాను ఉల్లంఘించారు. ఉర్దూ-ఎ-ముఅల్లా పత్రికలో దేశద్రోహపూరిత రచనలు చేసినందుకు నిషాతున్నిసా బేగం భర్త జైలు పాలైనప్పుడు, నిషాతున్నిసా బేగం ఆ పత్రిక బాధ్యతలు స్వీకరించి, కోర్టులో హస్రత్ మోహానీ తరఫున వాదించారు. ఆ తర్వాత ఉద్యమానికి నిధులు సేకరించడానికి అలీగఢ్ ఖిలాఫత్ స్టోర్‌ను నిషాతున్నిసా బేగం ప్రారంభించారు. నిషాతున్నిసా బేగం కాంగ్రెస్ సమావేశాలలో ప్రసంగించారు, సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్య డిమాండ్‌కు మద్దతు ఇచ్చారు మరియు 1937లో తన మరణం వరకు స్వాతంత్ర్య పోరాటం లో చురుకుగా ఉన్నారు.

చిన్నతనం నుంచే గాంధీచే ప్రభావితమైన కుల్సుమ్ సయానీ, "ప్రతి ఒక్కరూ ఒకరికి నేర్పించాలి" అనే సూత్రంతో వయోజన అక్షరాస్యతా కేంద్రాలను నడిపారు మరియు బొంబాయిలోని ముస్లిం మహిళలలో విద్యా కార్యక్రమాలను విస్తరించారు.

గాంధీ దత్తపుత్రికగా భావించిన బీబీ అమ్తుస్ సలాం, ఆశ్రమాలలో పనిచేశారు మరియు తరువాత నోవాఖలీ అల్లర్ల సమయంలో న్యాయం కోసం సుదీర్ఘ నిరాహార దీక్ష చేపట్టి తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టారు.

హైదరాబాద్‌లో, బాజీ జమాలున్నీసా మరియు సయ్యద్ ఫక్రుల్ హాజియా హసన్ వంటి మహిళలు రహస్య కార్యకర్తలకు ఆశ్రయం కల్పించారు, విదేశీ వస్త్రాలను తగలబెట్టారు, మరియు యుద్ధం తర్వాత ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ ఖైదీలకు మద్దతు ఇచ్చారు.

మత సామరస్యం కోసం నిలబడినందుకు భర్త హత్యకు గురైన బేగం అనీస్ కిద్వాయ్, తన దుఃఖాన్ని సహాయక కార్యక్రమాల వైపు మళ్లించారు. గాంధీ మార్గదర్శకత్వంలో, బేగం అనీస్ కిద్వాయ్, మృదులా సారాభాయ్ మరియు సుభద్ర జోషీలతో కలిసి అపహరణకు గురైన మహిళలను తిరిగి తీసుకురావడానికి, శరణార్థి శిబిరాలను నడపడానికి, మరియు మానవత్వాన్ని పునరుద్ధరించడానికి కృషి చేశారు. బేగం అనీస్ కిద్వాయ్ ఆత్మకథ 'ఆజాదీ కీ చావ్ మే' ఆ చీకటి కాలానికి సంబంధించిన అత్యంత హృదయవిదారకమైన ప్రత్యక్ష కథనాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఆ తర్వాత బేగం అనీస్ కిద్వాయ్ తన ప్రజా సేవను కొనసాగిస్తూ, రాజ్యసభలో రెండు పర్యాయాలు పనిచేశారు.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కాలం లో కొందరు మహిళలు కత్తులతో పోరాడారు, మరికొందరు రాట్నాలతో, వార్తాపత్రికలతో; కొందరు సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించారు, మరికొందరు పెరట్లలో మహిళా సమావేశాలను నిర్వహించారు.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో మరణించిన మిడ్నాపూర్‌కు చెందిన రాణా బానో, సుదీర్ఘ కారాగార శిక్షల సమయంలో మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్‌కు మద్దతుగా నిలిచిన జులేఖా బేగం, ఇంకా ఆభరణాలు విరాళంగా ఇచ్చిన లేదా పరారీలో ఉన్న నాయకులకు ఆశ్రయం కల్పించిన లెక్కలేనంత మంది పేరు తెలియని మహిళల త్యాగం మరువరానిది.  

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం కాలం లో ముస్లిం మహిళల ధైర్యం ఒక మినహాయింపు కాదు; స్వేచ్ఛను సాధించాలని దృఢనిశ్చయం,  పోరాడిన ప్రజల సమగ్ర చరిత్రలో అది ఒక కీలక భాగం.…