16 November 2026

మార్మడ్యూక్ పిక్‌థాల్: ఖిలాఫత్ కోసం బ్రిటిష్ పాలనను ధిక్కరించిన ఆంగ్ల ముస్లిం సంపాదకుడు Marmaduke Pickthall: The English Muslim Editor Who Defied the Raj for Khilafat

 




మార్మడ్యూక్ పిక్‌థాల్ 1920 సెప్టెంబర్‌లో ఇంగ్లాండ్ నుండి భారతదేశానికి వచ్చారు. పిక్‌థాల్ ప్రముఖ జాతీయవాద వార్తాపత్రిక అయిన 'బాంబే క్రానికల్'కు సంపాదకత్వం వహించారు.

పిక్‌థాల్ సహాయ నిరాకరణ మరియు ఖిలాఫత్ ఉద్యమాలను ప్రోత్సహించారు. మహమ్మద్ మరియు షౌఖత్ అలీ సోదరులు, బలహీనపడుతున్న ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యాన్ని రక్షించడానికి మరియు దాని సుల్తాన్‌ను ఖలీఫాగా నిలబెట్టడానికి ఖిలాఫత్ ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు. గాంధీ ఖిలాఫత్ ఉద్యమ ప్రచారానికి మద్దతు ఇచ్చారు.

పిక్‌థాల్ 'బాంబే క్రానికల్'లో చేరిన కొద్ది రోజులకే ఆయన గాంధీని కలిశారు. ఆ తర్వాత నాలుగు సంవత్సరాల పాటు గాంధీ మరియు అలీ సోదరులతో కలిసి పిక్‌థాల్ ఖిలాఫత్ ఉద్యమ ప్రచారం చేశారు.

మత, జాతీయతలకు అతీతంగా విశ్వ సోదరభావం ఉండాలనే గాంధీ నమ్మకాన్ని పిక్‌థాల్ పంచుకున్నారు. ముస్లింల ఆత్మగౌరవాన్ని పునరుద్ధరించిన ఘనతను పిక్‌థాల్ హిందూ, పార్సీ, యూదు, సిక్కు మరియు క్రైస్తవ మద్దతుదారులకు ఇచ్చారు.

1921లో పిక్‌థాల్ సెంట్రల్ ఖిలాఫత్ కమిటీలో ఒక తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. పొరుగు రాష్ట్రాలతో స్నేహ సంబంధాలను పెంపొందించుకోవాలని, భారతదేశానికి ఒక స్పష్టమైన విదేశాంగ విధానాన్ని రూపొందించాలని ఆ తీర్మానం అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీని కోరింది. ఆ వేసవిలో కాంగ్రెస్ ఆ తీర్మానాన్ని ఆమోదించి, పిక్‌థాల్ పాత్రను గుర్తించింది.

పిక్‌థాల్ స్వదేశీ ఉద్యమానికి కూడా మద్దతు ఇచ్చారు. "మనం ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి: ఆగస్టు1 లోగా విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించండి" అనే శీర్షికతో 'ది క్రానికల్' పత్రిక ఒక కథనాన్ని ప్రచురించింది. 1921 ఆగస్టులో బొంబాయిలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో పిక్‌థాల్ ఖాదీ టోపీ ధరించి, స్వదేశీ ఉద్యమాన్ని ఆత్మశుద్ధి ఉద్యమంగా అభివర్ణించారు. ఉద్యమ స్వచ్ఛతకు చిహ్నంగా పిక్‌థాల్ తెల్ల ఖాదీ గురించి రాయడాన్ని గాంధీ ప్రశంసించారు.

ఆ తర్వాత వలస ప్రభుత్వం మిత్రపక్షాలను విడగొట్టడానికి ప్రయత్నించింది. వైస్రాయ్ లార్డ్ రీడింగ్ అలీ సోదరులపై విచారణ జరపాలని నిర్ణయించారు. వైస్రాయ్ గాంధీని ఏకాంతంగా కలుసుకుని, హింసను తిరస్కరిస్తూ బహిరంగంగా క్షమాపణ చెబితే క్షమాభిక్ష ఇస్తానని ప్రతిపాదించారు. క్షమాపణ చెప్పేలా గాంధీ,  ఆలీ సోదరులను ఒప్పించారు, మరియు పిక్‌థాల్ ఆ క్షమాపణను ముద్రించారు. కొంతమంది హిందూ నాయకులు గాంధీని విమర్శించారు. గాంధీ, అలీ సోదరులకు ద్రోహం చేశారని చాలా మంది ముస్లింలు భావించారు. హిందూ-ముస్లిం కూటమి బలహీనమైన పునాదులపై మనుగడ సాగించింది. పిక్‌థాల్ దానిని వ్యతిరేకించలేదు. పిక్‌థాల్ స్వయంగా బొంబాయి గవర్నర్ సర్ జార్జ్ లాయిడ్‌ను కలిశారు.

జూలై 1న, బొంబాయికి ఆగ్నేయంగా సుమారు 300 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ధార్వార్‌లో, ఖిలాఫటిస్టులను జైలుకు తోడ్కొని వెళ్తున్న శాంతియుత నిరసనకారులపై పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు. ముగ్గురు నిరసనకారులు మరణించగా, 40 మంది గాయపడ్డారు. ఆ తర్వాత, స్థానిక సంపాదకులు, విలేకరులతో సహా సుమారు 50 మందికి కోర్టులు జైలు శిక్ష విధించాయి.

పిక్‌థాల్ మలేరియాతో అనారోగ్యంతో ఉన్నారు. అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ టెలిగ్రామ్ ద్వారా కాల్పుల గురించి తెలుసుకున్న పిక్‌థాల్, విషయం దర్యాప్తు చేయడానికి ఒక క్రానికల్ విలేకరిని పంపారు. పిక్‌థాల్ మరియు ఆయన డిప్యూటీ సయ్యద్ అబ్దుల్లా బ్రెల్వి, సహాయ సంపాదకుడు వెంకట్రామ్‌ను పేరులేని ఒక సంచలనాత్మక కథనాన్ని రాయమని కోరారు. క్రానికల్ దానిని జూలై 11న “మానవత్వానికి వ్యతిరేకమైన నేరం” అనే శీర్షికతో ప్రచురించింది. ఆ పత్రిక అధికారిక కథనానికి విరుద్ధంగా కథనాలు రాస్తూ, సుమారు 250 మంది కార్యకర్తల అరెస్టులను ఖండించింది మరియు స్వతంత్ర విచారణకు డిమాండ్ చేసింది.

బొంబాయి గవర్నర్ లాయిడ్, పిక్‌థాల్‌ను పిలిపించి, విచారణ జరుపుతామని బెదిరించారు. ప్రచారాన్ని ఆపేస్తానని వాగ్దానం చేయమని అడిగారు. పిక్‌థాల్ నిరాకరించారు. తనను అరెస్టు చేసి, దేశం నుండి బహిష్కరిస్తారని ఊహించినట్లు పిక్‌థాల్‌ తర్వాత రాశారు.

అధికారులు ఈ విషయంపై చర్య తీసుకోవడానికి దాదాపు మూడు సంవత్సరాలు పట్టింది. పిక్‌థాల్ రాజీనామా చేసేలా ఒత్తిడి చేయడానికి, అలాగే తాను సొంత ఇల్లుగా భావించే భారతదేశంలో పిక్‌థాల్ స్థానానికి ముప్పు కలిగించడానికి, వారు క్రానికల్ పత్రికలోని ధార్వార్ కథనాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు.

 

'ది వైర్' సౌజన్యం తో

తెలుగు సేత: సల్మాన్ హైదర్ .

అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి 996-1020 కంటి వ్యాధుల చికిత్సకుడు Ammar ibn Ali al-Mawsili 996 -1020 Ophthalmologist

 

Ammar Al-Mawsili ) known for the invention of a hypodermic syringe. The  Islamic Golden Age . ♥️

   

అబు అల్-ఖాసిమ్ అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మౌసిలి (10వ–11వ శతాబ్దం) మధ్యయుగ ఇస్లామిక్ స్వర్ణయుగానికి చెందిన ప్రఖ్యాత అరబ్ కంటి వైద్యుడు (నేత్ర వైద్య నిపుణుడు). శుక్లాల (క్యాటరాక్ట్) చికిత్స కోసం బోలు సూదిని (హోలో సిరంజి) కనుగొని, చూపును పునరుద్ధరించే ఆధునిక శస్త్రచికిత్సకు పునాది వేసిన వైద్యుడిగా ఆయన ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందారు

అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి ప్రస్తుత ఇరాక్‌లోని మొసూల్ (Mosul) నగరంలో జన్మించారు. అనంతరం ఈజిప్ట్‌కు వెళ్లి, ఫాతిమిద్ ఖలీఫా అల్-హకీమ్ బి-అమ్ర్ అల్లాహ్ (Al-Hakim bi-Amr Allah) పాలనా కాలంలో అక్కడే స్థిరపడ్డారు. ఈ రోజుల్లో, కంటిశుక్లం శస్త్రచికిత్స ప్రపంచంలో అత్యంత సాధారణమైన మరియు విజయవంతమైన కంటి శస్త్రచికిత్సలలో ఒకటిగా ఉంది, కానీ కంటిశుక్లం శస్త్రచికిత్స చరిత్ర దాదాపు వెయ్యి సంవత్సరాల నాటిది.

10వ శతాబ్దంలో, ముస్లిం వైద్యుడు అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి కంటిశుక్లం శస్త్రచికిత్స రంగంలో ఒక పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశారు, అది వైద్య శాస్త్ర చరిత్రలో ఆయనకు ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించిపెట్టింది.

అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి కంటి వ్యాధుల చికిత్సను లోతుగా అధ్యయనం చేసి, కంటిశుక్లాలకు చికిత్స చేయడానికి ఒక ప్రత్యేకమైన బోలుగా ఉండే లోహపు సూదిని (Hollow Metallic Syringe) ఉపయోగించారు.

ఈ బోలు సూదిని కంటిలోని తెల్లగుడ్డు (Sclera) ద్వారా పంపించి, మసకబారిన శుక్లాన్ని పీల్చి (Suction) బయటకు తీసే విధానాన్ని ఆయన విజయవంతంగా అమలు చేశారు. టైబీరియాస్ ప్రాంతంలో వెల్లకిలా పడుకోలేని ఒక రోగికి ఈ పద్ధతిలో శస్త్రచికిత్స చేసి, తక్షణమే చూపు తెప్పించినట్లు రికార్డులు పేర్కొంటున్నాయి. ఆ కాలంలో ఈ వైద్య విధానం అత్యంత వినూత్నమైనదిగా పరిగణించబడింది.

అమ్మార్ అల్-మొసాలి తన వైద్య అనుభవాలను మరియు చికిత్సా పద్ధతులను తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన "కితాబ్ అల్-ముంతఖబ్ ఫీ ఇలాఖ్ అల్-ఐన్Kitāb al-muntakhab fī ilm al-ayn (“The book of choice in ophthalmology”)."లో నమోదు చేశారు. ఈ పుస్తకం వివిధ కంటి వ్యాధులు మరియు వాటి చికిత్సా పద్ధతుల గురించి సవివరంగా వివరిస్తుంది.

కితాబ్ అల్-ముంతఖబ్ ఫి ఇల్మ్ అల్-ఐన్Kitāb al-muntakhab fī ilm al-ayn (“The book of choice in ophthalmology”). గ్రంధంలో కంటి నిర్మాణం, వివిధ రకాల కంటి వ్యాధులు, వాటికి వాడే మందులు మరియు శస్త్రచికిత్సా పరికరాల గురించి సుమారు 125 అధ్యాయాలలో వివరించారు. ఈ పుస్తకం తర్వాతి కాలంలో లాటిన్ భాషలోకి అనువాదమై యూరప్ వైద్య రంగాన్ని కూడా ఎంతో ప్రభావితం చేసింది. 

పిల్లలలో మెల్లకన్ను (Strabismus) కారణంగా వచ్చే దృష్టి లోపాన్ని సరిచేయడానికి, ఆరోగ్యంగా ఉన్న కంటికి కట్టు కట్టి బలహీనమైన కంటికి పని కల్పించే పద్ధతిని అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి ఆనాడే సూచించారు

శతాబ్దాల క్రితమే ముస్లిం వైద్యులు వైద్య శాస్త్రంలో పరిశోధనలు మరియు నూతన ప్రయోగాలు చేస్తున్నారని అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి చేసిన కృషి నిరూపిస్తుంది. మధ్యయుగ అరబ్ కంటి వైద్యులందరిలో అత్యంత వినూత్న ఆలోచనలు కలిగిన వ్యక్తిగా చరిత్రకారులు అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలిని అభివర్ణిస్తారు..

అమ్మార్ ఇబ్న్ అలీ అల్-మొసాలి ప్రముఖ కంటి వైద్యుడు అలీ ఇబ్న్ ఇసాకు సమకాలికుడు. నేత్ర వైద్యశాస్త్ర తొలి చరిత్రలో అమ్మార్ అల్-మొసాలి పేరును ఇప్పటికీ గౌరవిస్తారు.

15 November 2026

అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా (1898-1950) - అరేబియా ఐన్‌స్టీన్ अली मुस्तफा मुशर्रफा1898-1950- अरब का आइंस्टीन

 

వచనం చిత్రం కావచ్చు



అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా (1898–1950) ఈజిప్టుకు చెందిన ప్రఖ్యాత సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త (Theoretical Physicist) మరియు గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు. క్వాంటం సిద్ధాంతం, సాపేక్ష సిద్ధాంతం (Theory of Relativity) అభివృద్ధిలో అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా చేసిన విశేష కృషికి గాను ఆయనను "అరేబియా ఐన్‌స్టీన్" (Einstein of the Arabs) అని పిలుస్తారు. ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్‌తో అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా నకు ప్రత్యక్ష ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు మరియు శాస్త్రీయ చర్చలు ఉండేవి

అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా 1898 జూలై 11న ఈజిప్టులోని డమియెట్టా (Damietta) నగరంలో జన్మించారు. చిన్నతనం నుండే గణితంలో అసాధారణ ప్రతిభ కనబరిచారు.16 ఏళ్ల వయసులోనే బాకలారియేట్ (Baccalaureate) పట్టా పొంది, ఆ ఘనత సాధించిన అత్యంత పిన్న వయస్కుడిగా నిలిచారు.

అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా ఈజిప్టు ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్‌తో ఇంగ్లాండ్ వెళ్లి, 1920లో నాటింగ్‌హామ్ విశ్వవిద్యాలయం (University of Nottingham) నుండి బీఎస్సీ పూర్తి చేశారు. అనంతరం 1923లో కింగ్స్ కాలేజ్ లండన్ (King's College London) నుండి పీహెచ్‌డీ, 1924లో డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (D.Sc.) పట్టా పొందారు. ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి ఈజిప్షియన్‌గా అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా చరిత్ర సృష్టించారు. అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా క్వాంటం సిద్ధాంతం, సాపేక్షతా సిద్ధాంతం అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించారు..

అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా పరిశోధనా పత్రాలలో చాలా వరకు భౌతిక శాస్త్ర ప్రపంచంలో ఇప్పటికీ ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. భౌతిక శాస్త్రం, గణితంపై అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా 25కు పైగా పరిశోధనా పత్రాలు, 12 శాస్త్రీయ పుస్తకాలు రచించారు. సాధారణ ప్రజలకు సైన్స్ అర్థమయ్యేలా 10 ప్రముఖ ఖగోళ, గణిత శాస్త్ర పుస్తకాలను అరబిక్ భాషలోకి అనువదించారు. ప్రముఖ అరబ్ గణిత శాస్త్రవేత్త అల్-ఖ్వారిజ్మీ (al-Khwārizmī) రచించిన 'కితాబ్ అల్-జబర్' గ్రంథాన్ని తన విద్యార్థితో కలిసి అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా తిరిగి ప్రచురించారు

అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా కైరో విశ్వవిద్యాలయంలో (Cairo University) అప్లైడ్ మ్యాథమెటిక్స్ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. 1936లో కైరో విశ్వవిద్యాలయ సైన్స్ ఫ్యాకల్టీకి మొదటి ఈజిప్షియన్ డీన్‌గా నియమితులయ్యారు.

అణు శక్తిని యుద్ధాలకు కాకుండా మానవ సంక్షేమానికి మాత్రమే ఉపయోగించాలని అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా గట్టిగా వాదించారు.

అలీ ముస్తఫా ముషర్రఫా 1950, జనవరి 15న, 51 ఏళ్ల వయసులో గుండెపోటుతో మరణించారు. అలీ ముస్తఫా మరణవార్త విన్న ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ తీవ్ర దిగ్భ్రాంతి వ్యక్తం చేస్తూ, "అతను ఒక మేధావి, అతని పరిశోధనల ద్వారా ఎప్పటికీ జీవించే ఉంటాడు" అని నివాళులర్పించారు

అరబ్ ప్రపంచంలో అలీ ముస్తఫా ముషారఫా ఇప్పటికీ విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు విద్యకు గొప్ప ప్రతీకలలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు.

 

 

 

కరీం ఖాన్ మరియు నవాబ్ షమ్సుద్దీన్ ఖాన్ करीम ख़ान और नवाब शम्सुद्दीन ख़ान

 

May be an image of text 

 

1835 మార్చి 22న ఢిల్లీలో జరిగిన బ్రిటిష్ అధికారి విలియం ఫ్రేజర్‌ హత్య, ఒక సంచలనాత్మక సంఘటన.. విలియం ఫ్రేజర్ (William Fraser) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీలో ఒక ప్రముఖ సివిల్ సర్వెంట్ మరియు మొఘల్ కోర్టులో బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ (గవర్నర్ జనరల్ ఏజెంట్) గా పనిచేశారు. ఫ్రేజర్ స్థానిక భారతీయ సంస్కృతిని, జీవన విధానాన్ని బాగా అలవర్చుకున్న "వైట్ మొఘల్" (White Mughal) గా ప్రసిద్ధి చెందారు.


కొన్ని చారిత్రక కథనాల ప్రకారం ఫిరోజ్‌పూర్ ఝిర్కా మరియు లోహారు సంస్థాన నవాబైన షంషుద్దీన్ అహ్మద్ ఖాన్ తో ఫ్రేజర్‌కు తీవ్రమైన ఆస్తి వివాదాలు, రాజకీయ విభేదాలు ఉన్నాయి. నవాబ్ షంషుద్దీన్ తండ్రి ఆస్తి పంపకాల విషయంలో షంషుద్దీన్ సవతి సోదరుడికి ఫ్రేజర్ మద్దతు ఇవ్వడంతో నవాబ్ తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురయ్యాడు.

నవాబ్ షంషుద్దీన్ ఆదేశాల మేరకు, అతని నమ్మకస్థుడైన సేవకుడు మరియు గురితప్పని షూటర్ అయిన కరీం ఖాన్ (కరీం ఖాన్ మేవాటి) 22 మార్చి 1835 సాయంత్రం, ఢిల్లీలోని కాశ్మీరీ గేట్ ప్రాంతంలో ఉన్న తన బంగ్లాకు విలియం ఫ్రేజర్ గుర్రంపై తిరిగి వస్తుండగా, కరీం ఖాన్ అతనిపై తుపాకీతో (కార్బైన్) కాల్పులు జరిపాడు. ఈ దాడిలో ఫ్రేజర్ అక్కడికక్కడే మరణించాడు.

ఈ హత్య బ్రిటిష్ వర్గాల్లో తీవ్ర కలకలం రేపింది. థామస్ మెట్‌కాఫ్, జాన్ లారెన్స్ వంటి బ్రిటిష్ అధికారులు ఈ కేసును ప్రతిష్టాత్మకంగా తీసుకుని దర్యాప్తు చేశారు. హత్యకు ఉపయోగించిన ఆయుధాలు, ఆధారాల ఆధారంగా హంతకుడు కరీం ఖాన్‌తో పాటు కుట్రదారుడైన నవాబ్ షంషుద్దీన్‌ను కూడా బ్రిటిష్ వారు అరెస్ట్ చేశారు. 1835 అక్టోబరులో వీరిద్దరినీ ఢిల్లీలో బహిరంగంగా ఉరితీశారు.

ఈ ఘటన 1857 తిరుగుబాటుకు సుమారు 22 సంవత్సరాల ముందు జరిగింది.

 

 

14 November 2026

బైరామ్ ఖాన్ 1501-1561 बैरम खान 1501-1561 Bairam Khan1501-1561

 




బైరామ్ ఖాన్ మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో అత్యంత విశ్వసనీయమైన, శక్తివంతమైన మరియు ముఖ్యమైన వ్యక్తులలో ఒకరు. మొఘల్ సామ్రాజ్య పునాదులను పటిష్టం చేయడంలో బైరామ్ ఖాన్ కీలక పాత్ర పోషించారు. హుమాయున్ మరియు అక్బర్ ఇద్దరి పాలనలోనూ ఆయనకు ఉన్నత స్థానం ఉండేది.

బైరామ్ ఖాన్ తురాన్‌లోని తుర్కోమన్ తెగకు చెందినవారు, అయన జనవరి 18, 1501న జన్మించారు. బైరామ్ ఖాన్ తండ్రి మరియు తాత కూడా మొఘలులకు సేవ చేశారు. బైరామ్ ఖాన్ చాలా చిన్న వయస్సులోనే మొఘల్ సైన్యంలో తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకుని, హుమాయున్‌కు అత్యంత విశ్వసనీయ స్నేహితుడు మరియు సేనాపతి అయ్యారు.

షేర్ షా సూరి చేతిలో ఓడిపోయిన తర్వాత హుమాయున్ భారతదేశం నుండి పారిపోవలసి వచ్చినప్పుడు, బైరామ్ ఖాన్ కష్ట సమయాల్లో కూడా హుమాయున్‌కు అండగా నిలిచారు. పర్షియా (ఇరాన్) షా నుండి హుమాయున్‌కు సైనిక మద్దతును కూడగట్టడంలో మరియు భారతదేశంలో మొఘల్ అధికారాన్ని పునరుద్ధరించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. ఈ విధేయతకు సంతోషించిన హుమాయున్, బైరామ్ ఖాన్ కి "ఖాన్-ఇ-ఖానా" (రాజులకు రాజు) అనే బిరుదును ప్రదానం చేశాడు.

1556లో హుమాయున్ అకస్మాత్తుగా మరణించినప్పుడు, యువరాజు అక్బర్‌కు కేవలం 13 సంవత్సరాల వయస్సు.ఈ క్లిష్ట పరిస్థితిలో, బైరామ్ ఖాన్ అక్బర్ పట్టాభిషేకం చేసి, అతని సంరక్షకుడిగా (వకీల్-ఇ-సుల్తానేట్ లేదా వజీర్) సామ్రాజ్యానికి నాయకత్వం వహించాడు. బైరామ్ ఖాన్ అతను అక్బర్‌కు గురువుగా మరియు మార్గదర్శకుడిగా కూడా పనిచేశాడు.

మొఘల్ చరిత్రకు బైరామ్ ఖాన్ చేసిన గొప్ప సేవగా రెండవ పానిపట్ యుద్ధం1556 పరిగణించబడుతుంది. బైరామ్ ఖాన్ సమర్థవంతమైన నాయకత్వంలోని మొఘల్ సైన్యం, ఢిల్లీని ఆక్రమించిన శక్తివంతమైన హిందూ రాజు హేము (హేమచంద్ర విక్రమాదిత్య)ను ఓడించింది. ఒకవేళ బైరామ్ ఖాన్ ఈ యుద్ధంలో గెలవకపోయి ఉంటే, మొఘల్ సామ్రాజ్యం భారతదేశం నుండి శాశ్వతంగా తుడిచిపెట్టుకుపోయి ఉండేది.

అక్బర్‌కు వయసు పైబడుతున్న కొద్దీ, ఆస్థానంలోని కొందరు పలుకుబడిగల వ్యక్తులు (అక్బర్ పెంపుడు తల్లి మహమ్ అంగా వంటివారు) బైరామ్ ఖాన్‌కు వ్యతిరేకంగా కుట్రలు పన్నడం ప్రారంభించారు. బైరామ్ ఖాన్ తీసుకుంటున్న కఠినమైన నిర్ణయాలు, కఠోరమైన ప్రవర్తన అతనికి, అక్బర్‌కు మధ్య విభేదాలకు దారితీశాయి. 1560లో, అక్బర్ ప్రభుత్వంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించి, బైరామ్ ఖాన్‌ను అతని పదవి నుండి తొలగించాడు.

పదవి నుండి తొలగించిన అనతరం, బైరామ్ ఖాన్ అక్బర్ ఆదేశాల మేరకు హజ్ యాత్ర కోసం మక్కాకు ప్రయాణిస్తున్నాడు. 1561, జనవరి 31న, గుజరాత్‌లోని పటాన్‌లో, ముబారక్ ఖాన్ అనే ఆఫ్ఘన్ యువకుడు బైరామ్ ఖాన్ వీపుపై కత్తితో పొడిచి చంపాడు. ముబారక్ ఖాన్  తండ్రి చాలా సంవత్సరాల క్రితం బైరామ్ ఖాన్‌తో జరిగిన యుద్ధంలో మరణించాడు, దానికి ముబారక్ ఖాన్ తన తండ్రి మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు.

ప్రఖ్యాత కవి మరియు అక్బర్ యొక్క నవరత్నాలలో ఒకరైన అబ్దుల్ రహీమ్ ఖాన్-ఇ-ఖానా, బైరామ్ ఖాన్ కుమారుడు. బైరామ్ ఖాన్ మరణం తర్వాత, అతని కుమారుడైన రహీమ్‌ను అక్బర్  తన సొంత కుమారుడిలా పెంచాడు.