గౌహర్ జాన్ హిందుస్థానీ సంగీత మల్లికా Gauhar Jaan Queen of Hindusthani Music

 

 

బేగం అక్తర్ ఒకప్పుడు హిందీ సినిమా గాయని కావాలని కలలు కనేవారని చెబుతారు. కానీ గౌహర్ జాన్ మరియు ఆమె తల్లి మల్కా జాన్‌ల సంగీతం విన్న తర్వాత, బేగం అక్తర్ ఆ ఆలోచనను విరమించుకుని హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతానికి తనను తాను అంకితం చేసుకున్నారు. ఈ ఉదంతం భారతీయ సంగీత చరిత్రలో గౌహర్ జాన్ స్థానం గురించి ఒక అద్భుతమైన విషయాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా లక్నో నుండి బహిష్కరించబడి కలకత్తాకు తీసుకురాబడినప్పుడు, నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా మెటియాబ్రూజ్‌లో తన పాత సాంస్కృతిక ప్రపంచపు ఒక రూపాన్ని పునర్నిర్మించారు. నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా ఆస్థానంలో సంగీతం, కవిత్వం, కథక్ మరియు తుమ్రీలు వర్ధిల్లుతూనే ఉన్నాయి. ఈ విస్తృత సాంస్కృతిక వలయంలో భాగమైన కళాకారులలో ఒకరు మల్కా జాన్. అప్పటికే మల్కా జాన్ బనారస్‌లో ఒక తవాయిఫ్‌గా స్థిరపడ్డారు. కలకత్తాలో, మల్కా జాన్ ఆ నగర సంగీత జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా మారారు.

1873లో అజంగఢ్‌లో ఐలీన్ ఏంజెలీనా యోవార్డ్‌గా జన్మించిన గౌహర్ జాన్, తల్లిదండ్రులు విడిపోయిన తర్వాత, తన తల్లితో కలిసి బనారస్‌కు వెళ్లింది, అక్కడ వారు ఇస్లాం మతంలోకి మారారు. విక్టోరియా హెమ్మింగ్స్ మల్కా జాన్‌గా, ఆమె కుమార్తె గౌహర్ జాన్‌గా మారారు. 1883లో కలకత్తాకు వెళ్ళిన తర్వాత, మల్కా ఆ నగరంలోని ఉన్నత సంగీత వర్గాలలో స్థిరపడగా, గౌహర్ హిందుస్థానీ సంగీతం, తుమ్రీ, దాద్రా, కథక్ మరియు ఇతర సంప్రదాయాలలో విస్తృతమైన శిక్షణ పొందింది.

ఇది తవైఫ్‌ల ప్రపంచం. వీరు అత్యంత శిక్షణ పొందిన ప్రదర్శకుల సమూహం. వీరు ఒకే సమయంలో ఉన్నత సంస్కృతికి కేంద్రంగా ఉంటూనే, క్రమంగా సామాజిక నిందలకు గురయ్యేవారు. వారి ప్రేక్షకులలో భారతీయ రాకుమారులు, జమీందార్లు మరియు ధనవంతులైన పోషకులు ఉండేవారు. అలాగే, కొన్ని ఉన్నత సంగీత సమావేశాలకు యూరోపియన్ అధికారులు కూడా హాజరయ్యేవారు.

నవంబర్ 1902లో, గౌహర్ జాన్ వాణిజ్యపరంగా రికార్డ్ చేసిన మొదటి ప్రముఖ భారతీయ కళాకారులలో ఒకరిగా నిలిచింది. తొలి గ్రామోఫోన్ రికార్డుకు ఉన్న మూడు నిమిషాల పరిమితి, ప్రదర్శకులను విస్తృతమైన సంగీత సంప్రదాయాలను కొన్ని నిమిషాలలో కుదించేలా చేసింది. గౌహర్ జాన్ రికార్డింగ్‌ల చివరలో, ఇప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందిన గౌహర్ జాన్ ప్రకటన వచ్చింది, “నా పేరు గౌహర్ జాన్!” ఆమె అనేక భాషలలో దాదాపు 600 రికార్డింగ్‌లు చేసి, తొలితరం భారతీయ రికార్డింగ్ ప్రముఖులలో ఒకరిగా నిలిచారు.

గౌహర్ జాన్ కథ ఆ తర్వాత వచ్చిన పరివర్తనను కూడా సూచిస్తుంది. ఒకప్పుడు రాజసభలు, కోఠాలు మరియు ప్రైవేట్ మెహఫిల్‌లకే పరిమితమైన సంగీతం, ఇప్పుడు అసలు ప్రదర్శన జరిగిన ప్రదేశానికి చాలా దూరంలో కూడా పునరుత్పత్తి చేయబడటం, కొనడం మరియు వినడం సాధ్యమైంది. కొన్ని దశాబ్దాల తర్వాత, ప్లేబ్యాక్ సింగింగ్ ఈ ప్రక్రియను సినిమా రంగంలోకి మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లింది, తెరపై నటుడి నుండి గాత్రాన్ని వేరు చేసింది.

ఈ విధంగా ఒక అద్భుతమైన పరివర్తన సంభవించింది: రాజసభ నుండి కోఠాకు, కోఠా నుండి గ్రామఫోన్‌కు, మరియు గ్రామఫోన్ నుండి సినిమా మరియు సామూహిక సంస్కృతికి రాజసభలోకి గానీ లేదా ఉన్నత వర్గాల మెహఫిల్‌లోకి గానీ అడుగుపెట్టని లక్షలాది మందికి భారతీయ సంగీతాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చింది.

ఆదరణ ఉన్న పాత ప్రపంచానికి మరియు సాంకేతికత, మార్కెట్లు, సామూహిక ప్రేక్షకుల కొత్త యుగానికి మధ్య జరిగిన ఆ పరివర్తనకు గౌహర్ జాన్ కేంద్రబిందువుగా నిలిచారు.

భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ముస్లిం మహిళలు Muslim Women in India’s Freedom Struggle

 

 

ముస్లిం మహిళల ధైర్యం మరియు తీవ్రమైన సంకల్పం లేకుండా భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట గాథ అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది. 1857 ప్రధమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం నుండి 1947 స్వాతంత్ర్య ప్రకటన  వరకు ముస్లిం స్త్రీల భాగస్వామ్యం గొప్ప విజయాన్ని తెలియజేస్తుంది.

1857 తిరుగుబాటుకు సందర్భంగా అవధ్ నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా రెండవ భార్య అయిన బేగం హజ్రత్ మహల్, తన భర్త రాజ్యాన్ని బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని అంగీకరించడానికి నిరాకరించారు. నవాబును కలకత్తాకు బహిష్కరించిన తరువాత, బేగం హజ్రత్ మహల్ లక్నోలోనే ఉండిపోయి, తన చిన్న కుమారుడైన బిర్జిస్ ఖాదర్‌ను పాలకుడిగా ప్రకటించి, రాజప్రతినిధిగా బాధ్యతలు స్వీకరించింది. బేగం హజ్రత్ మహల్ సైన్యాన్ని సమీకరించి, దేవాలయాలు మరియు మసీదుల కూల్చివేతను ఖండిస్తూ ప్రకటనలు జారీ చేసింది, మరియు అద్భుతమైన వ్యూహాత్మక దృష్టితో లక్నో రక్షణకు నాయకత్వం వహించింది. బ్రిటిష్ వారు నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత కూడా, బేగం హజ్రత్ మహల్ నేపాల్‌కు బహిష్కరణకు గురయ్యే వరకు ప్రతిఘటనను కొనసాగించింది, నేపాల్ లో బేగం హజ్రత్ మహల్ 1879లో మరణించింది.

పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన సాధారణ మహిళలు కూడా అంతే ధైర్యవంతులు. థానా భవన్‌కు చెందిన అస్గరీ బేగం, తన నలభైల మధ్య వయస్సులో, బ్రిటిష్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా మహిళా యోధుల బృందాలను ఏర్పాటు చేసింది. అక్టోబర్ 1857లో మేజర్ సావర్ దళాలు పట్టణాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, వారు అస్గరీ బేగం ను పట్టుకుని, ఉద్దేశపూర్వక భయభ్రాంతులకు గురిచేసే చర్యగా బహిరంగంగా సజీవ దహనం చేశారు. అస్గరీ బేగం తో పాటు, ముజఫర్‌నగర్‌కు చెందిన హబీబా బేగం మరియు రహీమీ ఖతూన్ వంటి మహిళలను ఉరితీశారు; ఆ ప్రాంతానికి చెందిన రెండు వందలకు పైగా ముస్లిం మహిళలు తమ ప్రాణాలను అర్పించారని సమకాలీన కథనాలు చెబుతున్నాయి.

1919–22 నాటి ఖిలాఫత్ మరియు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాలతో మహాత్మా గాంధీ ఆప్యాయంగా 'బీ అమ్మా' అని పిలుచుకునే అబాదీ బానో బేగం ఒక మహోన్నత వ్యక్తిగా ఆవిర్భవించారు. అలీ సోదరుల తల్లి అయిన 'బీ అమ్మా', అరవై ఏళ్ల చివరలో ఉన్నప్పటికీ, తరచుగా బురఖాలోనే బహిరంగ సభలలో ప్రసంగించడం ప్రారంభించారు. రాజకీయ సభలలో మాట్లాడిన తొలి ముస్లిం మహిళలలో 'బీ అమ్మా' ఒకరు. తిలక్ స్వరాజ్ ఫండ్ కోసం నిధులు సేకరించడానికి దేశవ్యాప్తంగా 'బీ అమ్మా' పర్యటించారు, మరియు మహిళలను ఖాదీ నూలు వడకమని, విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించమని 'బీ అమ్మా' కోరారు. గాంధీ స్వయంగా 'యంగ్ ఇండియా'లో 'బీ అమ్మా' జ్ఞానం మరియు ఆధ్యాత్మిక బలం గురించి రాశారు. 'బీ అమ్మా' భర్త మహమ్మద్ అలీ పదేపదే జైలు పాలైనప్పుడు, 'బీ అమ్మా' కోడలు అమ్జదీ బేగం 'బీ అమ్మా' తో పాటు అవిశ్రాంతంగా పనిచేస్తూ, ప్రచార కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు.

కవి-విప్లవకారుడు హస్రత్ మోహానీ భార్య అయిన నిషాతున్నిసా బేగం పర్దాను ఉల్లంఘించారు. ఉర్దూ-ఎ-ముఅల్లా పత్రికలో దేశద్రోహపూరిత రచనలు చేసినందుకు నిషాతున్నిసా బేగం భర్త జైలు పాలైనప్పుడు, నిషాతున్నిసా బేగం ఆ పత్రిక బాధ్యతలు స్వీకరించి, కోర్టులో హస్రత్ మోహానీ తరఫున వాదించారు. ఆ తర్వాత ఉద్యమానికి నిధులు సేకరించడానికి అలీగఢ్ ఖిలాఫత్ స్టోర్‌ను నిషాతున్నిసా బేగం ప్రారంభించారు. నిషాతున్నిసా బేగం కాంగ్రెస్ సమావేశాలలో ప్రసంగించారు, సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్య డిమాండ్‌కు మద్దతు ఇచ్చారు మరియు 1937లో తన మరణం వరకు స్వాతంత్ర్య పోరాటం లో చురుకుగా ఉన్నారు.

చిన్నతనం నుంచే గాంధీచే ప్రభావితమైన కుల్సుమ్ సయానీ, "ప్రతి ఒక్కరూ ఒకరికి నేర్పించాలి" అనే సూత్రంతో వయోజన అక్షరాస్యతా కేంద్రాలను నడిపారు మరియు బొంబాయిలోని ముస్లిం మహిళలలో విద్యా కార్యక్రమాలను విస్తరించారు.

గాంధీ దత్తపుత్రికగా భావించిన బీబీ అమ్తుస్ సలాం, ఆశ్రమాలలో పనిచేశారు మరియు తరువాత నోవాఖలీ అల్లర్ల సమయంలో న్యాయం కోసం సుదీర్ఘ నిరాహార దీక్ష చేపట్టి తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టారు.

హైదరాబాద్‌లో, బాజీ జమాలున్నీసా మరియు సయ్యద్ ఫక్రుల్ హాజియా హసన్ వంటి మహిళలు రహస్య కార్యకర్తలకు ఆశ్రయం కల్పించారు, విదేశీ వస్త్రాలను తగలబెట్టారు, మరియు యుద్ధం తర్వాత ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ ఖైదీలకు మద్దతు ఇచ్చారు.

మత సామరస్యం కోసం నిలబడినందుకు భర్త హత్యకు గురైన బేగం అనీస్ కిద్వాయ్, తన దుఃఖాన్ని సహాయక కార్యక్రమాల వైపు మళ్లించారు. గాంధీ మార్గదర్శకత్వంలో, బేగం అనీస్ కిద్వాయ్, మృదులా సారాభాయ్ మరియు సుభద్ర జోషీలతో కలిసి అపహరణకు గురైన మహిళలను తిరిగి తీసుకురావడానికి, శరణార్థి శిబిరాలను నడపడానికి, మరియు మానవత్వాన్ని పునరుద్ధరించడానికి కృషి చేశారు. బేగం అనీస్ కిద్వాయ్ ఆత్మకథ 'ఆజాదీ కీ చావ్ మే' ఆ చీకటి కాలానికి సంబంధించిన అత్యంత హృదయవిదారకమైన ప్రత్యక్ష కథనాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఆ తర్వాత బేగం అనీస్ కిద్వాయ్ తన ప్రజా సేవను కొనసాగిస్తూ, రాజ్యసభలో రెండు పర్యాయాలు పనిచేశారు.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కాలం లో కొందరు మహిళలు కత్తులతో పోరాడారు, మరికొందరు రాట్నాలతో, వార్తాపత్రికలతో; కొందరు సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించారు, మరికొందరు పెరట్లలో మహిళా సమావేశాలను నిర్వహించారు.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో మరణించిన మిడ్నాపూర్‌కు చెందిన రాణా బానో, సుదీర్ఘ కారాగార శిక్షల సమయంలో మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్‌కు మద్దతుగా నిలిచిన జులేఖా బేగం, ఇంకా ఆభరణాలు విరాళంగా ఇచ్చిన లేదా పరారీలో ఉన్న నాయకులకు ఆశ్రయం కల్పించిన లెక్కలేనంత మంది పేరు తెలియని మహిళల త్యాగం మరువరానిది.  

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం కాలం లో ముస్లిం మహిళల ధైర్యం ఒక మినహాయింపు కాదు; స్వేచ్ఛను సాధించాలని దృఢనిశ్చయం,  పోరాడిన ప్రజల సమగ్ర చరిత్రలో అది ఒక కీలక భాగం.…

 

జాఫర్ థానేస్రి స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు Jafar Thanesri Freedom Fighter

 

 

1857 మొదటి స్వాతంత్ర్య సమర యుద్ధం తరువాత, రాయ్ బరేలీకి చెందిన సయ్యద్ అహ్మద్ అనుచరులు వలసవాద వ్యతిరేక పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. వారి లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉండేది: విదేశీ శత్రువులను తరిమికొట్టడానికి హిందువులు మరియు ముస్లింలను ఏకం చేయడం.

1863లో, వాయువ్య సరిహద్దు ప్రావిన్సులలోని పఠాన్లు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. పఠాన్లకు  ప్రధాన ఆర్థిక సహాయకుడు అంబాలాకు చెందిన జాఫర్ థానేస్రి అనే యువకుడని బ్రిటిష్ నిఘా విభాగం త్వరలోనే గుర్తించింది.

1863 డిసెంబర్‌లో, భారీ పోలీసు బలగాలు అర్ధరాత్రి వేళ జాఫర్ ఇంటిపై దాడి చేశాయి. జాఫర్ తప్పించుకోగలిగినప్పటికీ, బ్రిటిష్ వారు జాఫర్ 12 ఏళ్ల తమ్ముడిని మరియు వృద్ధురాలైన తల్లిని క్రూరంగా కొట్టారు. జాఫర్ 14 ఏళ్ల సేవకుడు అబ్బాస్‌ను పోలీసులు హింసించి చంపేశారు!

చివరకు జాఫర్ అలీగఢ్‌లో అరెస్టు అయ్యాడు. పోలీసులు అతన్ని ఏకాంత సెల్‌లో ఉంచి, చిత్రహింసలు పెట్టారు.

1864 మేలో, జాఫర్‌కు యహ్యా అలీ మరియు ముహమ్మద్ షఫీలతో పాటు మరణశిక్ష విధించబడింది. "మీరు మీ కోర్టులో నాకు మరణశిక్ష విధించవచ్చు కానీ నా ప్రాణాలను తీయలేరు, ఎందుకంటే ప్రాణాలను ప్రసాదించేది లేదా తీసేది అల్లా మాత్రమే. అల్లా తలచుకుంటే, మీరు నాకంటే ముందే మరణిస్తారు."

ఉరిశిక్ష పడిన తర్వాత, 25 ఏళ్ల యువకుడు జాఫర్ థానేశ్రీ ఒక బ్రిటిష్ సెషన్స్ జడ్జితో ఈ మాటలు పలికారు. తన మాటలను నిజమని నిరూపిస్తూ, జాఫర్ ఆ జడ్జి కంటే చాలా సంవత్సరాలు ఎక్కువ జీవించారు!

జాఫర్‌, యహ్యా అలీ మరియు ముహమ్మద్ షఫీ క్షమాభిక్ష కోరడానికి నిరాకరించారు. వారికి, తమ దేశం మరియు విశ్వాసం కోసం అమరత్వం పొందడమే అంతిమ విజయం.

చివరికి బ్రిటిష్ వారు జాఫర్‌,  యహ్యా అలీ మరియు ముహమ్మద్ షఫీలకు విధించిన మరణశిక్షను రద్దు చేశారు. దానికి బదులుగా, శిక్షను 'కాలా పానీ'గా మార్చారు, అంటే పోర్ట్ బ్లెయిర్‌లోని నరకప్రాయమైన ద్వీపాలలో జీవిత ఖైదు.

జాఫర్‌,  యహ్యా అలీ మరియు ముహమ్మద్ షఫీల తలలు, గడ్డాలు గుండు చేయబడ్డాయి. కాషాయ వస్త్రాలు ధరింపజేసి, బరువైన ఇనుప సంకెళ్లతో బంధించి, అంబాలా నుండి లాహోర్ వరకు వందల మైళ్ళు  వారిని బలవంతంగా నడిపించారు.  

భారతీయులు తమ వీరుల కోసం ఏడుస్తూ వీధుల్లో కిక్కిరిసిపోయారు. ముంబైలోని దుకాణదారులు మిఠాయిలు స్వీకరించమని వారిని వేడుకున్నారు. ఒక భారతీయ జైలర్ కూడా రహస్యంగా వారి బరువైన సంకెళ్లను తేలికైన వాటితో మార్చాడు. చివరకు వారి ఓడ పోర్ట్ బ్లెయిర్‌కు చేరుకున్నప్పుడు, భారతీయ విప్లవకారులు అప్పటికే రేవులో వారి పేర్లను గర్వంగా నినాదాలు చేస్తూ వేచి ఉన్నారు!

జాఫర్ థానేశ్రీ 'కాలా పానీ' శిక్ష పూర్తి చేసి  ప్రాణాలతో బయటపడి, వీరోచిత స్వాగతంతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చారు.

జాఫర్ థానేశ్రీ కథ త్యాగం, విశ్వాసం, మరియు ఊహించలేని ధైర్యంతో నిండిన ఒళ్లు గగుర్పొడిచే గాథ.