ఇస్లాం మరియు సూఫీ తత్వం పట్ల స్వామి వివేకానంద యొక్క సానుకూల దృక్పథం Swami Vivekananda’s Warm View of Islam and Sufism

 

 

శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస ముఖ్య శిష్యుడు, ఆధునిక యుగంలో అద్వైత వేదాంతానికి ప్రముఖ వాణి అయిన స్వామి వివేకానంద (1863–1902), ఇస్లాంను మరియు సూఫీ తత్వమును  ప్రగాఢమైన ప్రశంసతో, నిబద్ధతతో ఆదరించారు.

స్వామి వివేకానంద, మతాలను ఒకే అంతర్లీన సత్యానికి చెందిన విభిన్న వ్యక్తీకరణలుగా చూశారు. 'స్వామి వివేకానంద సంపూర్ణ రచనలు' (The Complete Works of Swami Vivecananda) అనే గ్రంథంలో సంకలనం చేయబడిన ఆయన ఉపన్యాసాలు, లేఖలు మరియు ప్రసంగాలు, ఇస్లామును, ముఖ్యంగా సమానత్వం మరియు సోదరభావంపై దాని ప్రాధాన్యతను నొక్కి చెబుతూనే, భారతదేశ భవిష్యత్తు కోసం వేదాంత తత్వశాస్త్రంతో దాని సమ్మేళనాన్ని ఊహించాయి.

జాతి, భేదాలకు అతీతంగా సమానత్వం మరియు సోదరభావాన్ని ప్రోత్సహించినందుకు స్వామి వివేకానంద హజ్రత్ ప్రవక్త ముహమ్మద్‌(స)ను ప్రశంసించారు మానవ సమానత్వం మరియు విశ్వ సోదరభావం వంటి ఆదర్శాలను మూర్తీభవించి, ప్రోత్సహించిన సందేశహరుడిగా హజ్రత్ ప్రవక్త ముహమ్మద్(స) పట్ల స్వామి వివేకానందకు గొప్ప ఆరాధనాభావం ఉండేది. తన ఉపన్యాసాలలో, హజ్రత్ ప్రవక్త ముహమ్మద్(స) జీవితం జాతి, కులం, మతం, వర్ణం లేదా లింగ భేదాలకు అతీతంగా ముస్లింల మధ్య సంపూర్ణ సమానత్వాన్ని ప్రదర్శించిందని స్వామి వివేకానంద గమనించారు.

స్వామి వివేకానంద,  హజ్రత్ ప్రవక్త ముహమ్మద్‌ను “సమానత్వానికి, మానవ సౌభ్రాతృత్వానికి, సమస్త ముస్లింల (సోదరభావానికి) ప్రవక్త”గా అభివర్ణించారు. ఇస్లాం మనుగడ సాగించడమే దాని అంతర్గత మంచితనానికి నిదర్శనమని స్వామి వివేకానంద నొక్కిచెప్పారు: “మంచి లేకపోతే అది ఎలా జీవించగలదు? మంచి మాత్రమే జీవిస్తుంది, అది మాత్రమే మనుగడ సాగిస్తుంది.”

విశ్వాసాన్ని పంచుకునే వారందరి మధ్య సోదరభావం అనే ఆచరణాత్మక సందేశమే ఇస్లాం యొక్క ప్రధాన శ్రేష్ఠత అని స్వామి వివేకానంద గుర్తించారు. విశ్వాసులందరి మధ్య ఐక్యత మరియు ఆమోదం అనే ఇస్లాం యొక్క ఆచరణాత్మక సందేశాన్ని స్వామి వివేకానంద ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు.

నేపథ్య భేదం లేకుండా మతం మారిన వారిని ఇస్లాం పూర్తి సమానత్వంతో స్వాగతించే విధానాన్ని స్వామి వివేకానంద  ప్రశంసించారు. ఇదే ఇస్లాం మతం యొక్క సారాంశ స్ఫూర్తికి ప్రతీక అని స్వామి వివేకానంద భావించారు.

హిందూమతం మరియు ఇస్లాం మధ్య సంబంధంపై వివేకానంద చేసిన అత్యంత స్ఫూర్తిదాయకమైన వ్యాఖ్యలలో ఒకటి, 1898 జూన్ 10వ తేదీన అల్మోరా నుండి తన ముస్లిం మిత్రుడైన మహమ్మద్ సర్ఫరాజ్ హుస్సేన్‌కు రాసిన లేఖలో కనిపిస్తుంది. అద్వైతం (అద్వైతం) మతం యొక్క అత్యున్నత సాక్షాత్కారానికి ప్రతీక అని, ఇది అన్ని సంప్రదాయాలను ప్రేమతో చూడటానికి వీలు కల్పిస్తుందని స్వామి వివేకానంద తన విశ్వాసాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఇస్లాంలోనే ఆచరణాత్మక సమానత్వం మరింత సంపూర్ణంగా సాకారమైందని స్వామి వివేకానంద పేర్కొన్నారు.

భారతదేశ భవిష్యత్తు కోసం, వివేకానంద ఇలా అన్నారు: “మన మాతృభూమికి హిందూమతం మరియు ఇస్లాం అనే రెండు గొప్ప వ్యవస్థల సంగమమే ఏకైక ఆశ. వేదాంత మెదడు మరియు ఇస్లాం శరీరంతో, వైభవోపేతంగా, అజేయంగా, ఆవిర్భవించే భవిష్యత్ పరిపూర్ణ భారతదేశాన్ని నేను నా మనోనేత్రంలో చూస్తున్నాను.”

స్వామి వివేకానంద ఇస్లాం మరియు సూఫీ తత్వాన్ని సానుకూలంగా చూశారు, సమానత్వం, సోదరభావం మరియు ఆధ్యాత్మిక ఐక్యతకు అవి ఇచ్చే ప్రాధాన్యతను ప్రశంసించారు. భారతదేశానికి మరియు మానవాళికి సామరస్యపూర్వక భవిష్యత్తును నిర్మించడానికి ఈ బలాలను వేదాంతంతో మేళవించాలని స్వామి వివేకానంద ప్రతిపాదించారు. సూఫీ తత్వంలోని ఆధ్యాత్మిక లోతును మరియు ప్రేమ, ఏకత్వం వంటి వేదాంత భావనలతో దానికున్న సన్నిహిత అనుబంధాన్ని స్వామి వివేకానంద మెచ్చుకున్నారు.

ఇస్లాం యొక్క అంతర్గత, ఆధ్యాత్మిక కోణమైన సూఫీ తత్వం పట్ల వివేకానంద ప్రత్యేక ఆదరణను వ్యక్తం చేశారు. భారతదేశంలోని విద్యావంతులైన ముస్లింలు మరియు సూఫీలు ​​తరచుగా హిందూ సంస్కృతి మరియు ఆలోచనా విధానాలతో అద్భుతంగా కలిసిపోయేవారని స్వామి వివేకానంద గమనించారు:

విద్యావంతులైన మహమ్మదీయులైన సూఫీలను హిందువుల నుండి వేరుగా గుర్తించడం కష్టం; వారు గోమాంసం తినరు, మరియు ఇతర విషయాలలో మన ఆచారాలను పాటిస్తారు. వారి ఆలోచనా విధానం మన ఆలోచనలతో పూర్తిగా కలిసిపోయింది. ఈ సాంస్కృతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక సమ్మేళనత, సూఫీ తత్వం యొక్క సామరస్య సామర్థ్యాన్ని మరియు భారతదేశపు బహుళత్వ సంప్రదాయాలతో దానికున్న అనుబంధాన్ని స్పష్టం చేసింది.

వివేకానంద తన ఉపన్యాసాలలో, విశ్వ ఆధ్యాత్మిక సత్యాలను వివరించడానికి సూఫీ ఉపమానాలను ఉపయోగించారు. వివేకానంద సూఫీ తత్వంలో త్యాగం, భక్తి, దైవ ప్రత్యక్ష అనుభవజ్ఞానం వంటి వేదాంత భావనలతో సారూప్యతలను చూశారు, ఇది మతాల మధ్య అవగాహనకు ఒక సహజ వారధిగా నిలుస్తుందని భావించారు.

తన రచనలన్నిటిలో, స్వామి వివేకానంద ప్రతి సంప్రదాయం యొక్క విశిష్టమైన తోడ్పాటును గౌరవిస్తూ ఒక సార్వత్రిక మతాన్ని ప్రతిపాదించారు. వేదాంతం యొక్క తాత్విక స్పష్టతతో పాటు ఇస్లాం యొక్క ఆచరణాత్మక సౌభ్రాతృత్వాన్ని, సూఫీ తత్వం యొక్క ఆధ్యాత్మిక లోతును ప్రముఖంగా చూపడం ద్వారా, స్వామి వివేకానంద పరస్పర సుసంపన్నత మరియు సామరస్యంతో కూడిన భవిష్యత్తును సూచించారు.  

విభిన్న ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల బలాలను కలపడం ద్వారా సామరస్యాన్ని సాధించాలని స్వామి వివేకానంద తన సందేశంలో పిలుపునిచ్చారు.ఇస్లాంకు కేంద్రమైన సమానత్వం, సోదరభావం, సూఫీ తత్వంలోని ఆధ్యాత్మిక అంతర్దృష్టులు, మరియు వేదాంత జ్ఞానంతో వాటి సంభావ్య సమ్మేళనాన్ని కీర్తించడం ద్వారా, స్వామి వివేకానంద మరింత ఐక్యమైన, ఆధ్యాత్మికంగా మేల్కొన్న ప్రపంచం వైపు ఒక ఆశాజనకమైన మార్గాన్ని అందించారు.…

 

బైత్-ఉల్-మాల్: హిందూ-ముస్లిం సామరస్యానికి మొహర్రం మాసపు దీపస్తంభం Bait-ul-Maal: A Muharram beacon of Hindu-Muslim harmony

 

 

 

లక్నోలోని ఠాకూర్‌గంజ్ మెలికల వీధుల్లో, ఉమ్మడి విశ్వాసానికి, శక్తివంతమైన చిహ్నంగా ఇమాంబారా రాజా ఝౌ లాల్ (బైత్-ఉల్-మాల్) నిలుస్తుంది.

స్థానికంగా బైత్-ఉల్-మాల్ అని పిలువబడే చారిత్రాత్మక రాజా ఝౌ లాల్ ఇమాంబారా లక్నో యొక్క సమ్మేళన సంస్కృతికి సజీవ సాక్ష్యం.

పవిత్రమైన మొహర్రం మాసంలో, రాజా ఝౌ లాల్ ఇమాంబారా భక్తికి, ఆత్మపరిశీలనకు, ఐక్యతకు కేంద్ర బిందువుగా మారుతుంది. ఠాకూర్‌గంజ్ ఇరుకైన వీధులు శోకగీతాలతో, మాతమ్ నాదాలతో, మర్సియాల పఠనాలతో ప్రతిధ్వనిస్తాయి.

గొప్ప మరియు దయగల వ్యక్తిగా స్మరించబడే రాజా ఝౌ లాల్, అన్ని వర్గాల ప్రజలు సమావేశమై, ప్రార్థనలు చేసి, కర్బలా అమరవీరులను స్మరించుకునే ప్రదేశంగా రాజా ఝౌ లాల్ ఇమాంబారాను అంకితం చేశారని చెబుతారు. కాలక్రమేణా, ఇది 'బైత్-ఉల్-మాల్'గా ప్రసిద్ధి చెందింది. దీనికి అక్షరార్థం "ప్రజా సంపద గృహం". రాజా ఝౌ లాల్ ఇమాంబారా సామూహిక సంక్షేమం మరియు ఆధ్యాత్మిక సమర్పణ కోసం ఉద్దేశించిన ప్రదేశానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

గంగా-జముని సంస్కృతికి ప్రసిద్ధి చెందిన లక్నో నగరంలో, రాజా ఝౌ లాల్ ఇమాంబారా ఒక స్మారకంగా నిలుస్తుంది.

ప్రతి సంవత్సరం మొహర్రం సమయంలో, హిందువులు మరియు ముస్లింలు ఉత్సవాలలో పాల్గొనడానికి ఠాకూర్‌గంజ్‌లో కలుసుకుంటారు. స్థానిక హిందూ కుటుంబాలు సబీల్స్ (నీటి దుకాణాలు) ఏర్పాటు చేయడంలో, షర్బత్ పంపిణీ చేయడంలో మరియు ఆజాదారీ సమావేశాల కోసం టెంట్లు వేయడంలో సహాయపడటంలో పాలుపంచుకుంటూ కనిపిస్తాయి.

రాజా ఝౌ లాల్ ఇమాంబారా విభజనకు అతీతంగా నిలిచింది.” ఇక్కడి మొహర్రం ఆచారాలలో అన్ని వర్గాల ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ పాల్గొంటారు. వాస్తవానికి, అనేక హిందూ కుటుంబాలు చారిత్రాత్మకంగా ఇమాంబారాతో సన్నిహిత సంబంధాలను కొనసాగించాయి.

ఇమాంబారా రాజా ఝౌ లాల్, లేదా బైత్-ఉల్-మాల్, కేవలం విశ్వాసానికి చిహ్నంగా మాత్రమే కాకుండా, సామరస్యానికి సజీవ పాఠశాలగా నిలుస్తుంది.

 

 

బీబీ కా ఆలం' ఊరేగింపు కథనం మరియు దాని ప్రాముఖ్యత The Bibi Ka Alam procession story and its importance

 

'

హైదరాబాద్ పాత నగరంలో జరిగే 'బీబీ కా ఆలం' ఊరేగింపు నగరంలోని అతిపెద్ద మతపరమైన సమావేశాలలో ఒకటి.  హైదరాబాద్ నిజాంలు కూడా ప్రతి ఏటా 'బీబీ కా ఆలం' ఊరేగింపులో పాల్గొనేవారు. 'బీబీ కా ఆలం' ఊరేగింపు ప్రధానంగా షియా ముస్లింల కార్యక్రమం అయినప్పటికీ, సున్నీ ముస్లింలు మరియు హిందువులు కూడా ఇందులో పాల్గొనడం విశేషం.

ప్రవక్త ముహమ్మద్(స) అల్లుడు మరియు కజిన్ అయిన ఇమామ్ అలీ కుమారులలో ఒకరైన ఇమామ్ హుస్సేన్ అమరత్వాన్ని స్మరించుకుంటూ మొహర్రం పదవ రోజున నిర్వహించే అనేక ఊరేగింపులలో 'బీబీ కా ఆలం' ఊరేగింపు ఒకటి.

ఇస్లామిక్ క్యాలెండర్ ప్రకారం మొదటి నెల అయిన మొహర్రంలో పదవ రోజున వచ్చే 'ఆషూరా' నాడు కర్బలాలో ఇమామ్ హుస్సేన్ మరణించారు (అమరులయ్యారు). హైదరాబాద్ నగరాన్ని స్థాపించిన రాజవంశం కుతుబ్ షాహీలు ప్రధానంగా షియా ముస్లింలు మరియు ఇరాన్‌కు చెందిన వారు కావడం వల్ల, 'బీబీ కా ఆలం' ఊరేగింపు హైదరాబాద్ నగర ప్రజల మతపరమైన జీవన విధానంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా మారి నగర సంస్కృతిపై చెరగని ముద్ర వేసింది..

'బీబీ కా ఆలం' వాస్తవానికి ప్రవక్త ముహమ్మద్(స) కుమార్తె అయిన బీబీ ఫాతిమాను సూచిస్తుంది. 'బీబీ కా ఆలం' అషూర్ ఖానాలోని పవిత్ర వస్తువులో ఒక చెక్క పలక ఉంటుంది; ఫాతిమా మరణానంతరం ఖననానికి ముందు ఆమెకు చివరి స్నానం (అబ్లూషన్) చేయించినప్పుడు దీనిని ఉపయోగించారని నమ్ముతారు. ఈ పవిత్ర చెక్క పలక బీజాపూర్ సామ్రాజ్యం నుండి ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షాకు బహుమతిగా నగరానికి వచ్చిందని భావిస్తారు.

 

'హుస్సేనీ ఆలం'

బీజాపూర్‌కు చెందిన ఆదిల్ షాహీ వంశం గోల్కొండ రాజ్యంతో సమకాలీనమైనది. చారిత్రక 'హుస్సేనీ ఆలం' ప్రాంతానికి సంబంధించి, మొహర్రం మరియు ఏనుగుల గురించి మరొక కథ కూడా ప్రాచుర్యంలో ఉంది; ఇది హైదరాబాద్ స్థాపకుడు ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా కుమార్తె మరియు రాణి అయిన హయత్ బక్షీ బేగమ్‌కు సంబంధించినది. హయత్ బక్షీ బేగం తన బంధువు మరియు ఐదవ రాజు అయిన ముహమ్మద్ కుతుబ్ షా (1612-26)ను వివాహం చేసుకున్నారు. అలాగే, ఏడుగురు కుతుబ్ షాహీ పాలకులలో అత్యధిక కాలం పాలించిన ఆరవ గోల్కొండ రాజు సుల్తాన్ అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా (1626-72)కు ఆమె తల్లిగా వ్యవహరించారు.

హుస్సేనీ ఆలం మొహర్రం అషూర్ ఖానాకు సంబంధించిన గాథ, ప్రధానంగా తన కుమారుడి క్షేమం కోసం ఒక తల్లి చేసిన ప్రార్థనకు సంబంధించినది. తన తండ్రి మరణానంతరం సుమారు 18 ఏళ్ల వయసులో సుల్తాన్ అబ్దుల్లా రాజుగా బాధ్యతలు చేపట్టారు; ఆయన చాలా చిన్న వయసులో ఉండటంతో, వాస్తవ పాలనా బాధ్యతలను సుల్తాన్ అబ్దుల్లా తల్లి నిర్వహించేవారు. ఒకానొక సమయంలో, ఒక మదపు ఏనుగు తన మావటిని చంపి, ఆ యువ సుల్తాన్‌,  సుల్తాన్ అబ్దుల్లా ను అడవిలోకి తీసుకుని అదృశ్యమైందనే కథనం ప్రాచుర్యంలో ఉంది.

తన కుమారుడి రక్షణ కోసం హయత్ బక్షీ బేగం ఇమామ్‌లను ప్రార్థిస్తూ, హుస్సేనీ ఆలం అషూర్ ఖానా లో ఒక బంగారు గొలుసును ఏర్పాటు చేస్తానని మొక్కుకున్నారు. తన కుమారుడు క్షేమంగా తిరిగి వచ్చినప్పుడు హయత్ బక్షీ బేగం ఆ మొక్కును తీర్చుకున్నారు. ఈ మొత్తం సంఘటనకు ప్రతీకాత్మక ముగింపుగా, ఏనుగులు కూడా వెళ్ళగలిగేంత పెద్ద పరిమాణంలో 'హుస్సేనీ ఆలం కమాన్' (తోరణ ద్వారం) నిర్మించబడిందని చెబుతారు.

మహమ్మద్ ఇషాక్: 1857లో నానా సాహిబ్‌కు సేవ చేసిన, మరుగునపడిన ఒక విప్లవకారుడు Mohammad Ishaq: A Forgotten Revolutionary Who Served the Nana Sahib in 1857

 

 

"నా ప్రభువు, శ్రీమంత్ మహారాజా పేష్వా బహదూర్, హిందువులు మరియు మహమ్మదీయులు ఇద్దరి మతాన్ని రక్షించే ఉద్దేశ్యంతో, క్రీస్తు అనుచరులను వధించడానికి సిద్ధమయ్యారు."

ఈ మాటలు పేష్వా సహాయకుడు, బిథూర్‌కు చెందిన మహమ్మద్ ఇషాక్ అనే ముస్లిం సయ్యద్, 1858 జనవరి 2న రాశాడు. మహమ్మద్ ఇషాక్ ఈ లేఖను బుందేల్‌ఖండ్ అధిపతులకు ఉద్దేశించి రాశారు; ఆంగ్ల సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన మొదటి భారత జాతీయ స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో చేరమని వారిని కోరారు.

ఒక మరాఠా హిందూ పాలకుడి తరపున ఒక ముస్లిం అధికారి, ఉమ్మడి విశ్వాసం మరియు ఉమ్మడి మాతృభూమి పేరిట రాజపుత్రులకు మరియు బుందేలా అధిపతులకు రాయడం అనేది మన చరిత్రలోని చెప్పబడని మరియు మరుగునపడిన ఒక కథ.

సయ్యద్ ముస్లిం అయిన మహమ్మద్ ఇషాక్, 1857 తిరుగుబాటు ప్రారంభం కావడానికి ముందు బిథూర్‌లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కింద థానాదార్‌గా పనిచేశారు. వలసవాద ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని లోపలి నుండి క్షుణ్ణంగా అర్థం చేసుకున్న మహమ్మద్ ఇషాక్ దానిని కూల్చివేయాలని నిర్ణయించుకుని, జాతీయవాద విప్లవకారుల పక్షాన నిలిచారు.

రికార్డుల ప్రకారం, ఇషాక్ బిథూర్‌కు చెందిన నానా సాహిబ్ యొక్క ప్రధాన ఏజెంట్ లేదా నాయిబ్‌గా కల్పిలో నియమించబడి, కల్పి మరియు కాన్పూర్ చుట్టుపక్కల ఉన్న అనేక గ్రామాలపై అధికార పరిధిని కలిగి ఉండేవారు. డిసెంబర్ 1857లో కాన్పూర్‌లో ఓటమి తర్వాత విప్లవకారులు కల్పికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, ఇషాక్, నానా సాహిబ్‌కు ప్రతినిధిగా కల్పి పట్టణంలో  పౌర ప్రభుత్వాన్ని నడిపారు.

1857 డిసెంబర్ 31న, తాత్యా తోపే బుందేల్‌ఖండ్‌లోని ప్రధాన అధిపతులైన ఝాన్సీ రాణి, రాజా బఖ్త్ బాలి, రాజా నర్పత్ సింగ్, రాజా హిందూపత్, రాజా మర్దాన్ సింగ్, కున్వర్ నిరంజన్ సింగ్, మరియు రాజా రతన్ సింగ్‌లకు లేఖలు పంపారు. ఆ లేఖలలో, "రాజ్యం వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి మహారాజా పేష్వాచే నియమించబడిన ఆయన సహాయకుడు సయ్యద్ మహమూద్ ఇషాక్ ఆ ప్రదేశానికి చేరుకున్నారు" అని వారికి తెలియజేశారు. ఇషాక్‌తో పాటు పంపిన సర్క్యులర్‌లోని సూచనల నుండి వెనుకాడవద్దని తాత్యా తోపే తన లేఖలో ఈ అధిపతులలో ప్రతి ఒక్కరినీ ఆదేశించారు.

 పేష్వా ఆదేశాల మేరకు ఇషాక్ స్వయంగా వ్రాసిన, భారత జాతీయ ఆర్కైవ్స్‌లోని సర్క్యులర్, లో పేష్వా, నాయకుల భూభాగాలను ఆక్రమించుకోవడానికో లేక భారతదేశంపై సర్వోన్నత అధికారాన్ని చేపట్టడానికో పోరాడటం లేదని, ఆంగ్లేయులపై విజయం సాధించిన తర్వాత నాయకులందరూ తమ భూములను శాంతి, సంతోషాలతో అనుభవించాలన్నదే ఏకైక లక్ష్యమని పేర్కొన్నది. ప్రత్యేకంగా బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలను, తగిన సంప్రదింపుల తర్వాత, ముందుకు వచ్చిన వారికి పంపిణీ చేస్తారు. ఈ పోరాటం ఒక మతానికి వ్యతిరేకంగా మరొక మతానికి మధ్య జరుగుతున్నది కాదు. ఇది ఒకే ఆక్రమణదారుడికి వ్యతిరేకంగా అన్ని మతాలు చేస్తున్న పోరాటం.

ఇషాక్ కేవలం ఉత్తరాలు రాసేవాడు లేదా లేఖకుడు మాత్రమే కాదు, ఒక సైనిక వ్యూహకర్త కూడా. బ్రిటిష్ వారు కల్పిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు దొరికిన పత్రాలలో, నదీ తీరాల వెంబడి బ్రిటిష్ సైనిక కదలికలను పర్యవేక్షించి, విప్లవ కమాండర్లకు సమాచారం అందించే వందమంది 'డాక్ హుర్కారాల' నియామకానికి ఇషాక్ నిర్దేశించినట్లు చూపించే పత్రాలు ఉన్నాయి. ఆంగ్లేయుల సైనిక బలాన్ని తెలుసుకోవడానికి చిల్లా తర్రా ఘాట్‌లో ఉన్న వార్తా లేఖకులకు జీతాలు చెల్లించాలని కూడా ఇషాక్ ఆదేశించారు. నానా సాహిబ్ నేతృత్వంలోని విప్లవ జాతీయవాద ప్రభుత్వం కోసం ఇషాక్ ఒక క్రియాశీలక గూఢచార మరియు సమాచార ప్రసార వ్యవస్థను నడుపుతున్నాడని చెప్పవచ్చు.

1858 మే నాటికి, ఇషాక్ బందా నవాబుతో కలిసి కల్పికి కవాతు చేస్తూ, అక్కడ సమావేశమైన రెండు నుండి మూడు వేల మంది విప్లవకారులకు అదనంగా తుపాకులతో కూడిన రెండు నుండి మూడు వేల మంది యోధుల  అదనపు బలాన్ని చేకూర్చాడు. వారి రాక "అక్కడి తిరుగుబాటుదారులకు కొత్త ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చిందని" బ్రిటిష్ గూఢచార వర్గాలు నివేదించాయి. 1857 విప్లవపు చివరి గొప్ప సమావేశాలలో ఒకటిగా చెప్పబడే కల్పిలో ఝాన్సీ రాణి మరియు తాత్యా తోపే కూడా ఉన్నారు, మరియు వారందరినీ ఏకం చేయడంలో ఇషాక్ సహాయపడ్డాడు.

కల్పి, ఆ తర్వాత గ్వాలియర్ పతనం తర్వాత, ఇషాక్ అక్కడే ఉండిపోయాడు. మహోనాలో జరిగిన యుద్ధ మండలిలో, స్వాతంత్ర్య యుద్ధానికి నాయకత్వం వహించిన కేంద్ర త్రయం, పేష్వా వారసుడిగా రావు సాహిబ్, సైనిక వ్యవహారాల నిర్వాహకుడిగా తాత్యా తోపే, మరియు పౌర వ్యవహారాల నిర్వాహకుడిగా మహమ్మద్ ఇషాక్ హాజరయ్యారు. ఝాన్సీ రాణి కూడా హాజరయ్యారు. సమావేశమైన చాలా మంది సిపాయిలు లొంగిపోయి సమావేశం నుండి నిష్క్రమించినప్పుడు, మిగిలిన ముగ్గురు రావు సాహిబ్, తాత్యా తోపే మరియు మహమ్మద్ ఇషాక్. లొంగిపోవడానికి నిరాకరించిన చివరి కొద్దిమందితో కలసి  , గ్వాలియర్ వైపు కవాతు చేయమని ఆదేశం జారీ చేశారు.

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, మహమ్మద్ ఇషాక్‌కు దక్కాల్సిన గుర్తింపు లభించలేదు. మనం 1857 స్వతంత్ర పోరాటం లో  హిందువులు, ముస్లింలు కేవలం వ్యూహాత్మక మిత్రులు మాత్రమే కాదు, ఒకే మాతృభూమి నివాసులు, ఒకే యుద్ధం చేసినవారు. ఒక ముస్లిం సయ్యద్, మరాఠా పేష్వాకు సేవ చేశారు, ఒక రాజపుత్ర నాయకుడితో కలిసి నడిచారు, మరియు హిందూ, ముస్లిం ఇద్దరికీ చెందిన విశ్వాసం పేరుతో, అంటే మాతృభూమి విశ్వాసం పేరుతో బుందేలా నాయకులకు లేఖలు రాశారు. ఇదే భారత జాతి ఆత్మ, దాని కోసమే ఈ మహనీయులు తమ ప్రాణాలను అర్పించారు.