భారత అణు జీవశాస్త్ర/మాలిక్యులర్ బయాలజీ పితామహుడిగా మారిన AMU విద్యార్థి ప్రస్థానం Journey of an AMU Student who became the Father of Indian molecular biology

 

 

1949లో, అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఒక యువ విద్యార్థి, విద్యార్థి నిరసనలలో పాల్గొన్నందుకు జైలు పాలయ్యాడు. పదేళ్ల తర్వాత, అదే వ్యక్తి భారతదేశంలో అణు జీవశాస్త్రానికి molecular biology పునాదులు వేశాడు. మేధోపరమైన విజయం, పౌర బాధ్యత రెండూ కలిసి ఉండగలవని, అవి ఒకదానికొకటి బలాన్ని చేకూర్చుకోగలవని ఒబైద్ సిద్ధిఖీ జీవితం మనకు గుర్తు చేస్తుంది.

ముంబైలోని టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ (TIFR)లో మాలిక్యులర్ బయాలజీ యూనిట్‌ను స్థాపించి, ఆ తర్వాత బెంగళూరులో నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ బయోలాజికల్ సైన్సెస్ (NCBS)ను సహ-స్థాపించిన మార్గదర్శక అణు జీవశాస్త్రవేత్తగా ఒబైద్ సిద్ధిఖీ కీర్తి పొందాడు

అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థి అయిన  ఒబైద్ సిద్ధిఖీ వామపక్ష రాజకీయాల వైపు మరియు కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (CPI) వైపు మరియు దాని విద్యార్ధి విభాగం ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ ఫెడరేషన్ (AISF) మొగ్గు చూపారు

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని  బస్తీలో 7 జనవరి 1932న జన్మించారు. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ కుటుంబం తరువాత 1948లో అలీగఢ్‌లో స్థిరపడింది. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం (AMU)లో చేరి, 1951లో వృక్షశాస్త్రం మరియు జంతుశాస్త్రంలో బి.ఎస్.సి. పట్టా పొందారు. ఆ కాలంలో ప్రబలంగా ఉన్న ప్రగతిశీల మార్క్సిస్ట్ భావజాలం ఒబైద్ సిద్ధిఖీ పై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది.

1949లో, ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యాప్తంగా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాలల ఉపాధ్యాయులు న్యాయమైన వేతనాలు, తమ సంఘాలకు అధికారిక గుర్తింపు కోరుతూ సమ్మె చేశారు. లక్నోలో జరిగిన ఒక శాంతియుత ప్రదర్శన సందర్భంగా, రాష్ట్ర పోలీసులు లాఠీచార్జికి పాల్పడ్డారు. ఈ ఘటనలో డజన్ల కొద్దీ ఉపాధ్యాయులు, వారికి మద్దతుగా నిలిచిన విద్యార్థులు తీవ్రంగా గాయపడ్డారు.

ప్రభుత్వం యొక్క హింసాత్మక అణచివేత వార్త, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విద్యాసంస్థలలో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక విద్యార్థి నిరసనల వెల్లువను ప్రేరేపించింది. ఈ పరిణామాలు AMUకి చేరడంతో, మహిళా కళాశాల విద్యార్థినులు సమ్మె చేస్తున్న ఉపాధ్యాయులకు మద్దతుగా నిరసన ప్రదర్శన నిర్వహించారు. మహిళా కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ ఈ రాజకీయ సమీకరణను వ్యతిరేకించారు, ఈ ప్రదర్శనను సంస్థాగత క్రమశిక్షణ ఉల్లంఘనగా భావించారు. కళాశాల యాజమాన్యం పాల్గొన్న విద్యార్థులను శిక్షించడం ద్వారా స్పందించింది. ఇది విస్తృత విద్యార్థి వర్గానికి తీవ్ర ఆగ్రహం తెప్పించి, క్యాంపస్‌లోని వామపక్ష విద్యార్థి కార్యకర్తలు జోక్యం చేసుకునేలా ప్రేరేపించింది.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ మరియు అతని మిత్రులు విశ్వవిద్యాలయం అంతటా ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు. ఈ ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించినందుకు ఒబైద్ సిద్ధిఖీ తో పాటు, ప్రోగ్రెసివ్ రైటర్స్ అసోసియేషన్ కార్యదర్శి ఖలీల్ రెహమాన్, SFIఅధ్యక్షుడు మీర్జా ముంతాజ్ హుస్సేన్, ఎస్.ఎం. టోంకీ వంటి పలువురు విద్యార్థి కార్యకర్తలు మరియు ఒక మద్దతుదారు అధ్యాపకుడిని అరెస్టు చేశారు.

భారతదేశపు మొదటి పార్లమెంటరీ ఎన్నికల తరువాత, అప్పుడు AMUలో యువ భూగోళశాస్త్ర అధ్యాపకుడిగా, ప్రముఖ వామపక్ష మేధావిగా ఉన్న మూనిస్ రజా, విద్యార్థులు మరియు పండితుల బృందాన్ని సమీకరించి ఢిల్లీకి తీసుకువెళ్ళారు. వారు ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూను ఆయన కార్యాలయంలో కలుసుకునే అవకాశం పొందారు. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ వంటి ప్రతిభావంతులైన యువకులను జైలులో ఉంచడం, తద్వారా వారి చదువులను కొనసాగించే అవకాశాన్ని నిరాకరించడం అనవసరంగా క్రూరమైన చర్య అని మూనిస్ రజా మరియు ఆ బృందం వాదించారు. ఈ వినతిపత్రానికి AMU వైస్-ఛాన్సలర్ డాక్టర్ జాకిర్ హుస్సేన్ మద్దతు లభించింది.

ప్రధాని నెహ్రూ మూనిస్ రజా విజ్ఞప్తిని ఆలకించి, నేరుగా జోక్యం చేసుకోవడానికి అంగీకరించారు. ఆ తరువాత ఈ విషయాన్ని ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి గోవింద్ బల్లభ్ పంత్ దృష్టికి తీసుకువచ్చారు, ఇది చివరికి ఒబైద్ సిద్ధిఖీ విడుదలకు దారితీసింది.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ప్రస్థానం త్వరలోనే రాజకీయ విద్యార్థి జీవితం నుండి ప్రయోగశాల ఆధారిత శాస్త్రీయ పరిశోధన వైపు మళ్లింది.

అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలో వృక్షశాస్త్రంలో ఎం.ఎస్.సి. పూర్తి చేసిన తర్వాత, 1953 నవంబర్‌లో అదే విశ్వవిద్యాలయం యొక్క వృక్షశాస్త్ర విభాగంలో లెక్చరర్‌గా నియమితులయ్యారు. అక్కడే ఒబైద్ సిద్ధిఖీ గురువు, డాక్టర్ రియాసత్ ఖాన్, గోధుమ జన్యుశాస్త్రం wheat genetics లో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించమని ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ను ప్రోత్సహించారు. ఆ సూచనే 1957లో ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ని ఇండియన్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (IARI)లో చేరేలా చేసింది.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ప్రారంభ పరిశోధన గోధుమ తుప్పు తెగులు నిరోధకత wheat rust resistance పై కేంద్రీకృతమై ఉండేది. కానీ, ఊహించని వడగళ్ల వాన ఒక సంవత్సరం పాటు చేసిన ప్రయోగాత్మక సామగ్రిని నాశనం చేయడంతో, ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ను వ్యవసాయ జన్యుశాస్త్రం నుండి అభివృద్ధి చెందుతున్న సూక్ష్మజీవ జన్యుశాస్త్రం microbial genetics మరియు అణు జీవశాస్త్రం molecular biology రంగాల వైపు మళ్లించింది.

ఆ తర్వాత ఒబైద్ సిద్ధిఖీ గ్లాస్గో విశ్వవిద్యాలయంలో (1958–1961) చేరారు, అక్కడ ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ప్రఖ్యాత జన్యు శాస్త్రవేత్త గైడో పోంటెకోర్వో Guido Pontecorvo వద్ద పనిచేశారు. గ్లాస్గోలో ఒబైద్ సిద్ధిఖీ చేసిన కృషి, ఆ కాలంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సూక్ష్మజీవ జన్యుశాస్త్రం రంగంలోకి ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ప్రవేశానికి నాంది పలికింది.

అమెరికాలో ఉజ్వలమైన శాస్త్రీయ వృత్తి జీవితం ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ముందు ఉన్నప్పటికీ, ఒబైద్ సిద్ధిఖీ భారతదేశం మరియు దాని యువత పట్ల ఉన్న బాధ్యతా భావంతో, హోమీ భాభా ఆహ్వానం మేరకు 1956లో ఒబైద్ సిద్ధిఖీ భారత దేశం తిరిగి వచ్చారు. కేవలం పరిశోధనలు చేయడానికే కాకుండా, కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన దేశం కోసం సంస్థలను మరియు శాస్త్రీయ సంస్కృతిని నిర్మించాలని ఒబైద్ సిద్ధిఖీ నిశ్చయించుకున్నారు.

1962లో, ఒబైద్ సిద్ధిఖీ టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ (TIFR)లో మాలిక్యులర్ బయాలజీ విభాగాన్ని స్థాపించి, భారతదేశంలో జీవశాస్త్ర పరిశోధనకు ఒక కొత్త దిశను పరిచయం చేశారు. దాదాపు మూడు దశాబ్దాల తర్వాత, 1980వ దశకంలో, ఒబైద్ సిద్ధిఖీ బెంగళూరులో నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ బయోలాజికల్ సైన్సెస్ (NCBS) స్థాపనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ సంస్థ దేశంలోని ప్రముఖ జీవశాస్త్ర పరిశోధనా కేంద్రాలలో ఒకటిగా ఆవిర్భవించింది.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ తన మేధస్సును ఒకే విభాగానికి పరిమితం చేసుకున్న వ్యక్తి కాదు. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ శాస్త్రీయ కృషి వృక్ష జీవశాస్త్రం, డ్రోసోఫిలా, బాక్టీరియా, జన్యుశాస్త్రం plant biology, Drosophila, bacteria, and genetics వంటి విభిన్న రంగాలను విస్తరించింది. అయినప్పటికీ, ఆయన జిజ్ఞాస ఎప్పుడూ కేవలం పరిశోధనకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ తన విద్యార్థి దశలో క్రీడాకారుడు మరియు ఫోటోగ్రాఫర్ కూడా.  1940వ దశకంలో బెంగాల్ కరువుకు సంబంధించిన ఒబైద్ సిద్ధిఖీ శక్తివంతమైన చిత్రాలు ఆ విషాదానికి సంబంధించిన అత్యంత శాశ్వతమైన దృశ్య ఆధారాలలో ఒకటిగా నిలిచిపోయాయి.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ తన కుమార్తె, ఫోటోగ్రాఫర్ దీబా సిద్ధిఖీతో కలిసి 'రూహ్: ది ఎండ్యూరింగ్ స్పిరిట్' అనే ప్రాజెక్టుపై పనిచేసినప్పుడు ఒక కొత్త వ్యక్తీకరణను కనుగొన్నారు. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ దృష్టిలో, పండ్ల ఈగల నాడీ మార్గాలను మ్యాపింగ్ చేయడం neural pathways of fruit flies or decoding genes లేదా జన్యువులను డీకోడ్ చేయడం అనేది ప్రకృతిలోని నిగూఢ నిర్మాణాలను ఆవిష్కరించే మరో పద్ధతి మాత్రమే.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ కు ఉర్దూ సాహిత్య ప్రపంచంలో కూడా ప్రవేశం కలదు. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ మీర్, గాలిబ్, సౌదా మరియు ఇక్బాల్‌ల కవిత్వాన్ని పదే పదే చదివేవారు.

ఒబైద్ సిద్ధిఖీ ఇంగ్లీష్, హిందీ, సంస్కృతం మరియు కొద్దిగా పర్షియన్‌తో సహా అనేక భాషలలో సమానంగా అనర్గళంగా మాట్లాడేవారు. నిజమైన జ్ఞానం సామాన్య ప్రజలకు చేరాలని నమ్ముతూ, శాస్త్రీయ ఆలోచనలు కేవలం విద్యాసంబంధమైన పరిభాషలోనే బందీగా ఉండటానికి ఆయన నిరాకరించారు. ఒబైద్ సిద్ధిఖీ గ్రామీణ ఉపాధ్యాయులకు విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని మరియు దాని సామాజిక పరిణామాలను సరళమైన హిందీలో సులభంగా వివరించేవారు.

26 జూలై 2013న కన్నుమూసినప్పటికీ, ఒబైద్ సిద్ధిఖీ శిక్షణ ఇచ్చిన వందలాది మంది యువ శాస్త్రవేత్తల ద్వారా, మరియు ఆయన స్ఫూర్తినిచ్చిన వేలాది మంది ద్వారా ఆయన దార్శనికత ఇప్పటికీ జీవిస్తూనే ఉంది.

 

 

బొంబాయి (ప్రస్తుత ముంబై) లో కామా ఆసుపత్రి— నిర్మాణానికి ముస్లింల సహకారం

 

 

 

19వ శతాబ్దపు బొంబాయిలో (ప్రస్తుత ముంబై), ఆధునిక వైద్య సౌకర్యాలు సర్వసాధారణం కానప్పుడు, మహిళలు, ముఖ్యంగా ముస్లిం మరియు సాంప్రదాయ కుటుంబాలకు చెందినవారు, బురఖా ధరించడం మరియు ఇతర సామాజిక విలువల కారణంగా సాధారణ ఆసుపత్రులకు వెళ్ళడానికి సంకోచించేవారు. ఈ అవసరాన్ని గ్రహించి, నగరంలోని పరోపకారులు ముందుకు వచ్చి వైద్య సంస్థలను స్థాపించారు, వాటిలో కామా & అల్బ్లెస్ ఆసుపత్రి అత్యంత ప్రముఖమైనది.

కామా ఆసుపత్రి (కామా & అల్బ్లెస్ హాస్పిటల్) అనేది ముంబైలో మహిళలు మరియు పిల్లల చికిత్స కోసం ప్రత్యేకంగా స్థాపించబడిన ఒక అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు చారిత్రక కట్టడం. కామా ఆసుపత్రికి 1883లో పునాది రాయి వేయగా, 1886లో ప్రజలకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. భారతదేశంలో పూర్తిగా మహిళలు మరియు పిల్లల చికిత్సకే అంకితం చేయబడిన మొట్టమొదటి ఆసుపత్రి కామా ఆసుపత్రి కావడం విశేషం.

కామా ఆసుపత్రి నిర్మాణానికి అవసరమైన ప్రారంభ నిధులు సంపన్న వ్యాపారవేత్త ఆల్బర్ట్ ఫ్రామ్‌జీ కామా నుండి వచ్చినప్పటికీ, దీని స్థాపన మరియు అభివృద్ధికి ముంబైకి చెందిన ముస్లిం వర్తకులు మరియు ప్రముఖులు కూడా గొప్ప మద్దతునిచ్చారు. ముస్లిం వర్తకులు మరియు ప్రముఖులు  ఉదారంగా నిధులు విరాళంగా ఇవ్వడమే కాకుండా, వివిధ వార్డులను ఏర్పాటు చేయడంలోనూ, పేద రోగులకు ఉచిత వైద్య సేవలు మరియు అవసరమైన సామాగ్రిని అందించడంలోనూ కీలక పాత్ర పోషించారు.

కామా ఆసుపత్రి నిర్మాణానికి విరాళం అందజేసిన ముస్లిం వర్తకులు మరియు ప్రముఖులు

1)స్థానిక ముస్లిం వ్యాపారులు మరియు సేథ్ సమాజం:

పంతొమ్మిదవ మరియు ఇరవయ్యవ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో, బొంబాయిలోని సులేమాన్, బోహ్రా మరియు మెమన్ వ్యాపార వర్గాలు నగర సంక్షేమ కార్యక్రమాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నాయి. వారు కామా ఆసుపత్రిలో పేద మరియు అవసరమైన మహిళలకు ఉచిత చికిత్స కోసం వక్ఫ్ నిధులు మరియు ప్రత్యేక విరాళాలు అందించారు.

 2). ప్రముఖ ముస్లిం దాతలు:

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, చికిత్స కోసం ముంబైకి వచ్చిన సంస్థానాల ముస్లిం పాలకులు (హైదరాబాద్, జునాగఢ్ మరియు పాలన్‌పూర్ నవాబులు వంటివారు) కామా ఆసుపత్రికి ఆర్థిక సహాయం అందించారు. ఈ విరాళాల వల్ల ఆసుపత్రిలో ప్రత్యేక వార్డులు మరియు మెరుగైన సౌకర్యాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.

3).ముస్లిం మహిళలకు ప్రత్యేక ప్రోత్సాహం:

ముస్లిం దాతల విరాళం ముఖ్య ఉద్దేశం ముసుగు ధరించే (పర్థా పాటించే) ముస్లిం మహిళలు ఎటువంటి ఇబ్బంది లేకుండా వైద్య సేవలు పొందేలా చూడటం. అందుకే, మహిళా రోగులకు మహిళా వైద్యులే చికిత్స అందించేలా చూసేందుకు, వారు ఇచ్చిన విరాళాలలో అధిక భాగాన్ని మహిళా వైద్యులు మరియు నర్సుల శిక్షణ మరియు భత్యాల కోసం వినియోగించారు. తద్వారా మహిళా రోగులకు మహిళా వైద్యులు మాత్రమే చికిత్స చేయగలిగారు.

కామా ఆసుపత్రి-ఐక్యత మరియు సహనానికి ఒక ఉదాహరణ

కామా ఆసుపత్రి చరిత్ర ముంబైలోని హిందూ, ముస్లిం మరియు పార్సీ వర్గాల మధ్య ఉన్న పరస్పర సహనం మరియు ఉమ్మడి సహకార సంక్షేమ స్ఫూర్తికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. పార్సీ దాత మరియు ఇతర దాతలతో ముస్లిం దాతలకు ఉన్న అనుబంధం, మానవ సేవలో మతం ఎప్పుడూ అడ్డంకి కాదని నిరూపిస్తుంది.

నేటికీ, ముంబైలోని కామా ఆసుపత్రి మహిళలు మరియు పిల్లల ఆరోగ్య సంరక్షణలో ఒక బలమైన ఆధారస్తంభంగా నిలుస్తోంది. కామాజీ కుటుంబం పేరును సగర్వంగా చాటే ఈ ఆసుపత్రి స్థాపన వెనుక ఉన్న చరిత్ర ఒక సువర్ణ అధ్యాయం; ముంబైకి చెందిన ముస్లిం ప్రముఖులు మరియు దాతల సహకారం వేలాది మంది పేద మహిళల ప్రాణాలను కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

 

 

 

 

 

 

మొఘల్ చక్రవర్తులను ఎదిరించిన ముస్లిం రాణులు The Muslim Queens Who Resisted Mughal Emperors

 

 

చరిత్రకారులు నూర్ జహాన్, గుల్బదన్ బేగం వంటి మొఘల్ మహిళల గురించి తమ రచనలలో విస్తారంగా  ప్రస్తావించారు.  కాని 15వ శతాబ్దంలో బహమనీ సుల్తానేట్‌ను పాలించిన ఆఘా నర్గీస్ బాను గురించి; మధ్య ఆసియా నుండి వచ్చి సుల్తాన్ హుస్సేన్ నిజాం షాతో కలిసి పోరాడిన ఖుంజా హుమాయున్ గురించి; అక్బర్ సైన్యాల నుండి అహ్మద్‌నగర్ కోటను రక్షించిన చాంద్ బీబీ గురించి; గ్రంథాలను రాయించి, హజ్ యాత్ర చేసిన బీజాపూర్ ఖదీజా సుల్తానా గురించి; లేదా ఔరంగజేబుతో సంప్రదింపులు జరిపిన గోల్కొండ హయత్ బక్షి బేగం గురించి మనలో ఎంతమందికి తెలుసు?

చరిత్రను పరిశీలించిన దక్కన్ చాలా కాలం పాటు మొఘల్ సామ్రాజ్యo లో విలీనం కావడాన్ని ప్రతిఘటించింది. దక్కన్ సుల్తానేట్‌లు గొప్ప మేధో, కళాత్మక మరియు నిర్మాణ విజయాలకు కేంద్రాలుగా ఉండేవి. మూడు శతాబ్దాలకు పైగా, దక్కన్ తొలి ఆధునిక ప్రపంచపు గొప్ప రాజకీయ శక్తి కేంద్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.

దక్కన్ రాజ్యాలు, భారత ఉపఖండంలో దాదాపు ఐదవ వంతు భూభాగాన్ని పరిపాలించాయి; ఆ రాజ్యాలు ఫ్రాన్స్ లేదా ఇటలీతో పోల్చదగినవి. వారిది పర్షియన్ మరియు హిందూ మహాసముద్ర ప్రపంచాల సంగమ స్థలం, మరియు వారి సంపద వ్యవసాయం, వస్త్ర పరిశ్రమ, వజ్రాల గనులు, అశ్వ వ్యాపారం మరియు సముద్ర వాణిజ్యం నుండి వచ్చింది – సరిగ్గా ఈ కారణంగానే అక్బర్ నుండి ఔరంగజేబు వరకు మొఘల్ చక్రవర్తులు అక్కడ సైనిక దండయాత్రలకు ఎంతగానో ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.

దక్కన్ ముస్లిం రాజవంశాలు ఒకరితో ఒకరు పోరాడుకున్నాయి, హిందూ శక్తులతో పొత్తు పెట్టుకున్నాయి, ఆఫ్రికన్, పర్షియన్, టర్కిక్, దక్కనీ, మరాఠా మరియు తెలుగు ఉన్నత వర్గాలను నియమించుకున్నాయి, మరియు మతపరమైన సంకుచితత్వాన్ని ప్రతిఘటించే రాజకీయ సంస్కృతులను నిర్మించాయి.

 

దక్కన్ మొదటి ముస్లిం రాణి:ఆఘా నర్గీస్ బాను

ఆఘా నర్గీస్ బాను, దక్కన్ మొదటి ముస్లిం రాణి, ఒక దశాబ్దానికి పైగా బహమనీ సుల్తానేట్‌ను పరిపాలించింది. ఆఘా నర్గీస్ బాను భర్త హుమాయున్ షా తన మరణశయ్యపై ఉన్నప్పుడు 1461లో "రాజ్యం యొక్క మొత్తం పరిపాలనను ఆఘా నర్గీస్ బాను కు అప్పగించాడు". మంత్రులు ఆఘా నర్గీస్ బాను సలహా తీసుకోని విధానాలను రూపొందించారు, ఆఘా నర్గీస్ బాను అధికారులనునియమించారు, జప్తు చేయబడిన ఆస్తులను పునరుద్ధరించారు, ఖైదీలను విడుదల చేశారు, ఆర్థిక వ్యవస్థను చక్కదిద్దారు మరియు సంక్షోభాలతో కుదిపిన సుల్తానేట్‌ను స్థిరపరిచారు.

అఘా నర్గీస్ బాను రాజప్రతినిధిత్వం regency వెంటనే యుద్ధం ద్వారా పరీక్షించబడింది. ఒరిస్సాకు చెందిన రాజమంద్రి Rajamundhry బహమనీ భూభాగంపై దండెత్తినప్పుడు, అఘా నర్గీస్ రాజ్యమంతటా అశ్విక దళాన్ని సమీకరించారు. మాల్వాకు చెందిన మహమూద్ ఖల్జీ దక్కన్‌ పై  దండెత్తి, బహమనీ సైన్యాలు ఓటమి పాలైనప్పుడు, అఘా నర్గీస్ బాను ప్రభుత్వాన్ని ఫిరుజాబాద్‌ Firuzabad కు మార్చి, తన బంధువులను, మంత్రులను సమీకరించి, ప్రతిఘటన ప్రారంభించినది.  ఫిరుజాబాద్ నుండి అఘా నర్గీస్ బాను దౌత్యం వైపు దృష్టి సారించి, గుజరాత్‌కు చెందిన మహమూద్ బెగడాకు లేఖ రాసి, పాత మైత్రిని ప్రస్తావించింది. మహమూద్ బెగడా మద్దతుతో మాల్వా వెనక్కి తగ్గింది..

ఆఘా నర్గీస్ బాను శక్తివంతమైన వ్యక్తులను తయారు చేసింది, బహమనీ సుల్తానేట్‌ను పాలించిన మహమూద్ గవాన్‌ను ఉన్నత స్థాయికి చేర్చింది, , గవాన్ తన ఉన్నత స్థానానికి ఆఘా నర్గీస్ బాను మద్దత్తు వలెనే "పూర్తిగా" చేరుకున్నాడు: "దక్కన్ రాజకీయాలలో గవాన్ పోషించిన పాత్రకు ఆఘా నర్గీస్ బాను శిక్షణ ప్రధానం మరియు రాజ్యం లో అత్యున్నత పదవికి గవాన్ ను ప్రోత్సహించి, పదోన్నతి కల్పించింది." గోవాలో గవాన్ విజయం తర్వాత, ఆఘా నర్గీస్ బాను గవాను ను తన సోదరుడిగా పిలిచి గౌరవించింది, అది "ఒక అద్వితీయమైన గౌరవం."

ఆఘా నర్గీస్, గవాన్ ఎదుగుదలను సాధ్యం చేయడం వల్లే మహమూద్ గవాన్ దక్కన్ చరిత్రలోని గొప్ప వ్యక్తులలో ఒకరిగా నిలిచాడు. 1472లో, ఆఘా నర్గీస్ బెల్గాంలోని ఒక సైనిక శిబిరంలో మరణించింది. ఆఘా నర్గీస్ మరణించే నాటికి, ఆఘా నర్గీస్ పాలించిన బహమనీ రాజ్యం పశ్చిమాన కొంకణ్ నుండి తూర్పున ఆంధ్ర, ఉత్తరాన బేరార్ మరియు దక్షిణాన కాంచీపురం వరకు విస్తరించి ఉన్న విశాలమైన భూభాగాలను కలిగి ఉంది.

ఖుంజా హుమాయున్ Khunza Humayun

చాంద్ బీబీ తల్లి అయిన ఖుంజా హుమాయున్ తుర్కో-మంగోల్ ప్రపంచం నుండి వచ్చింది, అక్కడ ఉన్నత వర్గ మహిళలు పరిపాలనా మండళ్ల governing councils లో పాల్గొనడం సర్వసాధారణం. సుల్తాన్ హుస్సేన్ నిజాం షా మరణానంతరం, వారి కుమారుడు ముర్తజా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు, కానీ అహ్మద్‌నగర్‌లో అసలైన అధికారం ఖుంజా హుమాయున్ చేతిలోనే ఉండేది. ఆస్థాన చరిత్రకారుడు తాబా తాబాయి కూడా, ఖుంజా తనను తాను రాజ్య పరిపాలనకు అంకితం చేసుకుందని, మరియు ప్రభువులు ఖుంజా హుమాయున్ ను రాజుగా భావించి విధేయత చూపారని అంగీకరించారు.

1567లో అహ్మద్‌నగర్‌పై దాడి జరిగినప్పుడు, ఖుంజా హుమాయున్ ఒక సైనిక సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేసి బీజాపూర్ సుల్తాన్‌ను ఎదుర్కోవడానికి దండెత్తింది. అలీ ఆదిల్ షా కొత్త శాంతి ఒప్పందానికి అంగీకరించాడు.

ఖుంజా హుమాయున్  రాజకీయ జీవితం ఖుంజా హుమాయున్ కుమారుడి చేతిలో ముగిసింది. 1569లో, ముర్తజా తన తల్లి రాజ్య వ్యవహారాల నుండి వైదొలగాలని డిమాండ్ చేశాడు. ఖుంజా ఒక విల్లు, కత్తి, మరియు బాకుతో సాయుధురాలై గుర్రంపై రాజభవనం నుండి బయటకు దూసుకెళ్లింది. ఆమె పట్టుబడింది, మరియు కొన్ని కథనాల ప్రకారం, చివరికి జైలులోనే మరణించింది.

చాంద్ బీబీ

చాంద్ బీబీ 1590లలో అహ్మద్‌నగర్‌పై దాడి చేయడానికి వచ్చిన మొఘల్ సైన్యాలను ఎదిరించినది. చాంద్ బీబీ ఒక ముస్లిం చక్రవర్తిని ఎదిరించిన ముస్లిం రాణి. చాంద్ బీబీ దక్కన్ అహ్మద్‌నగర్‌ కు చెందినది.

చాంద్ బీబీ ఖుంజా హుమాయున్  కుమార్తె. అహ్మద్‌నగర్‌లోని నిజాం షాహీ కుమార్తెగా జన్మించి, బీజాపూర్‌లోని ఆదిల్ షాహీ వివాహం చేసుకున్నది.,దక్కన్ రాజకీయాలలో కుమార్తెగా, భార్యగా, సోదరిగా, అత్తగా, రాజప్రతినిధిగా మరియు పాలకురాలిగా వ్యవహరించారు. చాంద్ బీబీ  బీజాపూర్‌కు, ఆ తర్వాత అహ్మద్‌నగర్‌కు రాణి-రాజప్రతినిధిగా ఉన్నారు. 1594లో చాంద్ బీబీ తన సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి మొఘల్ బలగాలను ఓడించారు. 1596 నాటికి, చాంద్ బీబీ మొఘల్ యువరాజు మురాద్‌తో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకొని మొఘల్ సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా దక్కన్ పాలకులను ఏకం చేసింది.

ప్రజల జ్ఞాపకాలలో చాంద్ బీబీ, ముసుగు ధరించి, కవచాలు కప్పుకుని, చేతిలో కత్తి పట్టుకుని, అక్బర్ సైన్యాలను ఎదుర్కొంటున్న ఒక ధైర్యవంతురాలైన యోధురాలిగా నిలిచిపోయింది. కానీ చాంద్ బీబీ ఒక సైనిక వ్యూహకర్త మరియు దౌత్యవేత్త. ప్రతిఘటన అంటే ఎల్లప్పుడూ తిరస్కరించడం కాదు. కొన్నిసార్లు, దాని అర్థం చర్చలు జరపడం, సమయం సంపాదించడం, వర్గాలను కలిపి ఉంచడం, మరియు బంధుత్వ సంబంధాలను సామ్రాజ్య వ్యతిరేక కూటములుగా బలోపేతం చేయడం. చాంద్ బీబీ ముస్లిం మహిళలు పాలించిన, ప్రయాణించిన, పోరాడిన మరియు పరిపాలించిన ప్రపంచానికి చెందినది.

ఖదీజా సుల్తానా Khadija Sultana

బీజాపూర్‌కు చెందిన ఖదీజా సుల్తానా,  ఇమామ్ అలీ యొక్క వీరోచిత కార్యాలను వివరించే 'ఖవార్‌నామా' లేదా 'తూర్పు గ్రంథం'ను రాయించింది. దక్కనీ భాషలో ఒక సాహిత్య రచనను పోషించిన మొదటి మహిళ ఖదీజా సుల్తానా, మరియు 'హష్త్ బిహిష్త్', 'యూసుఫ్ జులైఖా' Hasht Bihisht and Yousuf Zulaikha వంటి రచనలను కూడా రాయించింది. ఉన్నత విద్యావంతురాలు మరియు ఆర్థికంగా శక్తివంతమైన ఖదీజా సుల్తానా, వెంగుర్ల Vengurlaలో డచ్ వారిచే నడపబడుతున్న ఒక కర్మాగారాన్ని కలిగి ఉన్న తీరప్రాంతం నుండి ఆదాయాన్ని పొందింది.

ఖదీజా సుల్తానా 1661లో డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఓడలో హజ్ యాత్రకు వెళ్లారు. ఒక డచ్ పరిశీలకుడు ఖదీజా సుల్తానా విస్తృతమైన పరివారాన్ని మరియు అనేక భాషలలో ఉత్తరాలను చెప్పగల ఖదీజా సుల్తానా సామర్థ్యాన్ని వర్ణించాడు. సాహిత్య పోషణ, తీర్థయాత్ర మరియు రాజకీయ సంబంధాల ద్వారా మహిళల శక్తి ఎలా రూపుదిద్దుకుందో ఖదీజా సుల్తానా తెలియజేస్తుంది.

హయత్ బక్షి బేగం Hayat Bakshi Begum 

దక్కన్ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన మహిళల్లో ఒకరైన గోల్కొండ హయత్ బక్షి బేగం, చాంద్ బీబీ అహ్మద్‌నగర్‌ను పాలిస్తున్న కాలంలో, 1591లో జన్మించినది.  హయత్ బక్షి బేగం హైదరాబాద్‌కు చెందిన వరుసగా ముగ్గురు కుతుబ్ షాహీ పాలకులకు సలహాదారుగా పనిచేశారు. హయత్ బక్షి బేగం,  చాంద్ బీబీ లాగే, మొఘల్ అధికారాన్ని నేరుగా ఎదుర్కొన్నారు. 1656లో, హయత్ బక్షి బేగం తన కుమారుడి తరపున ఔరంగజేబుతో వ్యక్తిగతంగా సంధి కుదిర్చారు.

దక్కన్‌లోని ఇతర ముస్లిం రాణుల వలె, హయత్ బక్షి బేగం కూడా ప్రజా నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించారు. హైదరాబాద్‌లోని మసబ్ ట్యాంక్ వాస్తవానికి ఒక ఉన్నత వంశానికి చెందిన మహిళ పేరు మీద పెట్టబడిన జలాశయం. ఇది 'మా-సాహిబా' నుండి ఉద్భవించింది, అంటే తల్లి మరియు యజమానురాలు; ఇక్కడ ఇది హయత్ బక్షి బేగంను సూచిస్తుంది.

తన తల్లి వలె, హయత్ బక్షి బేగం కూడా మసీదులు, సత్రాలు మరియు బావులను నిర్మించారు. కుతుబ్ షాహీ సమాధి మందిరంలోని హయత్ బక్షి బేగం సమాధి, పురుష సుల్తానుల సమాధులతో సమానమైన ఏకైక మహిళా సమాధి. హయత్ బక్షి బేగం హుస్సేనీ ఆలం అషూర్-ఖానాలో లంగర్‌ను కూడా ప్రారంభించారు; ఇది నేటికీ హైదరాబాద్ మొహర్రం ఊరేగింపులలో కీలకమైన ఒక షియా సంస్థ.

ముగింపు:

ఆఘా నర్గీస్ బాను, ఖుంజా హుమాయున్, చాంద్ బీబీ, ఖదీజా సుల్తానా, మరియు హయత్ బక్షి బేగం వంటి ఎందరో ప్రముఖులు కలిసి, మధ్యయుగ మరియు తొలి ఆధునిక భారతదేశ కథను కేవలం చక్రవర్తులు మరియు మొఘల్ దర్బారుకు చెందినదిగా చెప్పడాన్ని అసాధ్యం చేస్తారు.