షఫాత్ నిసా బీబీ Bibi Shafatunnisa (Shafath Nisa Bibi) शफ़ाअत निसा बीबी

 

 

“మేము మా ప్రాణంతో, శరీరంతో, రక్తంతో భారతదేశానికి చెందినవారము! భారతదేశం మాది ఎందుకు కాదో నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది!!ఇది తన స్వేచ్ఛా యాత్రలో జీవితంలో అన్ని కష్టాలను చిరునవ్వుతో ఎదుర్కొన్న ఒక మహిళ యొక్క హృదయపూర్వక స్వరం”

పై మాటలు మౌలానా అబ్దుల్ అజీజ్ చిన్న కుమార్తె మరియు మౌలానా హబీబుర్ రెహమాన్ లుధియాన్వీకి భార్య అయిన నీసా బీబీ స్వరం.

భగత్ సింగ్ కుటుంబ సభ్యులు కష్టకాలంలో ఉన్నప్పుడు వారికి  ఆశ్రయం కల్పించిన మౌలానా హబీబ్ ఉర్ రెహమాన్ లుధియాన్వి పేరు చరిత్రలో ప్రస్తావించబడింది, కానీ షఫాత్ నిసా బీబీ గురించి ఎవరికి తెలుసు?

మౌలానా లుధియాన్వి ఏడుసార్లు జైలుకు వెళ్లారు మరియు దాదాపు ముప్పై సంవత్సరాల పాటు ఖైదు, అరెస్టు, గృహ సోదాలు, జప్తులు మరియు స్వాధీనాలను సహించారు.

ఈ సుదీర్ఘ కాలంలో, ప్రతి కష్టంలోనూ మౌలానా లుధియాన్వికు దృఢంగా అండగా నిలిచిన ఒకే ఒక్క వ్యక్తి ఉన్నారంటే, అది ఆయన భార్య షఫాత్ నిసా బీబీనే. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం వారి కుటుంబంపై అనేక రకాల క్రూరమైన అణచివేత చర్యలకు పాల్పడినప్పటికీ, షఫాత్ నిసా బీబీ ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయకుండా తన భర్తకు పూర్తి మద్దతుగా నిలిచారు.

మౌలానా లుధియాన్వి తరచుగా ఇలా అనేవారు: "ఈ ధైర్యవంతురాలైన మహిళ సహవాసం నాకు లభించకపోయి ఉంటే, నేను ఇంత రాజకీయ కార్యాన్ని సాధించగలిగేవాడిని కాదు."

1921లో, మౌలానా లుధియాన్వి అరెస్టు చేయబడి ఆరు నెలల పాటు జైలులో ఉన్నారు.మౌలానా లుధియాన్వి విడుదల కాబోతున్న సమయంలో, వేరొక నేరంపై అతనికి ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష మరియు వెయ్యి రూపాయల జరిమానా విధించబడింది.

మౌలానా లుధియాన్వి ఆ జరిమానా చెల్లించడానికి నిరాకరించారు.దాని ఫలితంగా, పోలీసులు మౌలానా లుధియాన్వి ఇంటిని జప్తు చేయడానికి వచ్చారు.పాత్రల నుండి వేయించే ప్యాన్‌ల వరకు అన్నీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు.చివరికి అమ్మాయిల చెవుల నుండి చెవిపోగులను కూడా తీసుకున్నారు..

షఫాత్ నిసా బీబీ స్వయంగా జమియత్ ఉలేమా-ఎ-హింద్ మరియు కాంగ్రెస్ పార్టీలో సభ్యురాలు మరియు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాలలో పాల్గొన్న అనేకమంది మహిళల వలె, , షఫాత్ నిసా బీబీ కూడా స్వదేశీ ఉద్యమానికి చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చారు. ఇందులో భాగంగా విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించడం, ఖాదీని (చేనేత వస్త్రం) స్వీకరించడం, మరియు బ్రిటిష్ వస్తువులకు వ్యతిరేకంగా జరిగే జాతీయవాద బహిష్కరణలలో చేరమని పంజాబ్ ప్రాంతంలోని ఇతర మహిళలను ప్రేరేపించడం వంటివి చేశారు.

దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, జరిగిన మత అల్లర్ల లో మౌలానా లుధియాన్వి కుటుంబం లుదియానా లోని తమ ఇంటిని వదిలి ఢిల్లీకి రావాల్సి వచ్చింది.వారు ఢిల్లీలోని ఒక ఇంట్లో ఆశ్రయం పొందారు. అది హింస మరియు అశాంతి నెలకొన్న కాలం.పరిస్థితుల కారణంగా ఇంటి యజమాని వేరే చోటికి వెళ్లిపోయారు.

పరిస్థితి మెరుగుపడినప్పుడు, ఇంటి యజమాని తిరిగి వచ్చాడు, కానీ షఫాత్ నిసా బీబీ తన పాత ఇంటికి కూడా తిరిగి వెళ్ళలేని స్థితిలో ఉన్నారు.

ఫజల్-ఎ-హక్ అజీమాబాదీ తన "ది హిస్టారికల్ డీడ్స్ ఆఫ్ విమెన్ ఆఫ్ ఇండియా" అనే పుస్తకంలో, ఈ సంఘటన తర్వాత షఫాత్ నిసా బీబీ తరచుగా ఇలా అనేవారని రాశారు:"మన సేవకు ప్రతిఫలం మన మాతృభూమి."

జైలు శిక్ష, ఆస్తుల జప్తు, పేదరికం, కష్టాలు, ఇంకా అన్ని రకాల ఇబ్బందులను ఓర్పుతో భరించిన ఆ షఫాత్ నిసా బీబీ, తన మాతృభూమిని కోల్పోయిన దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు.ఆ తర్వాత, 1948 జూన్ 1న, షఫాత్ నిసా బీబీ ఈ లోకాన్ని శాశ్వతంగా విడిచిపెట్టారు.

ఈనాడు చరిత్ర పుటలలో షఫాత్ నిసా బీబీ పేరు అంతగా కనిపించకపోయినా, భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో షఫాత్ నిసా బీబీ చేసిన త్యాగాలు, ఓర్పు ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలి.

 

 

మదీనా’: బిజ్నూర్ నుండి వెలుబడిన చేతివ్రాత ఉర్దూ వార్తాపత్రిక ‘Madinah’: Handwritten Urdu newspaper published from Bijnor

 

   

బిజ్నూర్ -(మొరాదాబాద్ డివిజన్), ఉత్తర ప్రదేశ్ :

1912లో మహమ్మద్ మజీద్ హసన్ స్థాపించిన ద్వివార పత్రిక ‘మదీనా’, వాయువ్య సంయుక్త ప్రావిన్సులలోని (ప్రస్తుత ఉత్తర ప్రదేశ్) బిజ్నూర్ ప్రాంతం లో ప్రారంభమైంది. ‘మదీనా’ పత్రిక  త్వరలోనే భారత ఉపఖండం అంతటా భారీ సర్క్యులేషన్‌ను సాధించింది.

మజీద్ హసన్ లాహోర్‌లో పాత్రికేయుడిగా పనిచేస్తూనే, న్యాయమూర్తి వృత్తికి తన శిక్షణను మధ్యలోనే వదిలేసి, కుటుంబ పత్రిక 'సహీఫా'లో పనిచేయడానికి బిజ్నోర్‌కు తిరిగి వచ్చినాడు.

మజీద్ హసన్ మొదటి భార్య, ముహతర్మా కనీజ్ ఫాతిమా, పత్రికను ప్రారంభించడంలో ఆర్ధికంగా సహాయపడింది.

‘మదీనా’, పత్రిక తన చివరి పేజీలలో ఒకదానిలో 'అఖ్బార్-ఇ-నిస్వాన్' అనే పేరుతో ఒక ప్రత్యేక మహిళా విభాగాన్ని చేర్చడానికి కనీజ్ ఫాతిమా నే ప్రేరణగా నిలిచారు. 1912 నుండి 1915 వరకు, ‘మదీనా’, పత్రిక మొదటి మూడు సంవత్సరాలలో ఈ మహిళా విభాగం తరచుగా ప్రచురితమయ్యేది. పురుషులు, మహిళలు ఇద్దరూ రాసిన సంపాదకీయాలు, సృజనాత్మక రచనలను చేర్చడం ద్వారా ముస్లిం మహిళల ప్రయోజనాలకు సేవ చేయడమే దీని ఉద్దేశం.

త్వరలోనే, ‘మదీనా’ పత్రిక తన పాఠకులలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. ముస్లిం మహిళలు తమ సమస్యలను చర్చించుకోవడానికి  ఒక వేదికను సృష్టించింది.

మదీనా పత్రిక ప్రారంభమైన 1912 సంవత్సరంలోనే, మౌలానా ఆజాద్ తన 23వ ఏట కలకత్తాలో 'అల్-హిలాల్' అనే పత్రికను ప్రారంభించారు. త్వరలోనే 'అల్-హిలాల్' పాఠకుల సంఖ్యలో శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. అయితే ఆజాద్ యొక్క 'అల్-హిలాల్' వలస ప్రభుత్వం నుండి తీవ్రమైన పరిశీలనకు గురై, 1914 చివరి నాటికి ప్రచురణను నిలిపివేయవలసి వచ్చింది.

'మదీనా' వంటి పత్రికలు 'ఖస్బాహ్' (చిన్న పట్టణాలు) అని పిలువబడే సామాజిక ప్రాంతాలలో ఫలవంతం అయ్యాయి

బాల్కన్ యుద్ధాల తరువాత, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో మదీనా పత్రిక తన రాజకీయ పరిధిని విస్తృతం చేసుకుంది.మదీనా పత్రిక ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా మరియు జమియత్ ఉలేమా-ఎ-హింద్‌తో తన అనుబంధం ద్వారా ప్రపంచ ఇస్లామిక్ చైతన్యాన్ని కాపాడిందని భావిస్తారు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు మదీనా తన మద్దతు మరియు జిన్నాకు వ్యతిరేకంగా  వేర్పాటువాద వ్యతిరేక వైఖరి ప్రదర్శించినది.

పండితుడు జ్ఞానేంద్ర పాండే ప్రకారం, ముస్లిం ప్రజాభిప్రాయానికి మదీనా ఒక కీలకమైన సూచికగా పనిచేసింది. సహాయ నిరాకరణ మరియు ఖిలాఫత్ ఉద్యమాల సమయంలో హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతతో ప్రేరేపించబడి, మదీనా పత్రిక 1922 నాటికి 12,500 కాపీల అద్భుతమైన గరిష్ట సర్క్యులేషన్‌ను సాధించింది. అయితే వలస ప్రభుత్వం నుండి ముఖ్యంగా 1919 జలియన్‌వాలా బాగ్ మారణకాండపై మదీనా పత్రిక ధైర్యమైన మరియు స్పష్టమైన రిపోర్టింగ్ కారణంగా పంజాబ్‌లో మదీనా పత్రిక నిషేధించబడింది. నిషేధం తరువాత, మదీనా పత్రికను ఆగష్టు 1919లో 'యస్రాబ్' (అరబిక్‌లో మదీనా) అనే కొత్త పేరుతో తిరిగి ప్రారంభించారు.

అయితే 1920ల ప్రారంభం నాటికి పత్రిక పాఠకుల సంఖ్య తగ్గింది. 1927 నాటికి సర్క్యులేషన్ 6,500కు, 1931 నాటికి మరో 6,000కు పడిపోయింది.ఈ విధంగా సర్క్యులేషన్ తగ్గుతున్నప్పటికీ, 'మదీనా' పత్రిక మత వేర్పాటువాదాన్ని నిరంతరం, శక్తివంతంగా విమర్శిస్తూనే ఉంది. 1930లు మరియు 1940ల కాలంలోని వివాదాస్పద రాజకీయ ఇతివృత్తాలతో మమేకమవుతూ, మదీనా పత్రిక  ముస్లిం లీగ్ విభజన రాజకీయాలను వ్యతిరేకిoచినది.

1942 నాటికి, మదీనా  వార్తాపత్రిక సమర్థవంతంగా ఒక బహిరంగ సభగా రూపాంతరం చెందింది. ఇది సాధారణ పౌరులు తమ కస్బా ప్రాంగణం నుండే, సమీపిస్తున్న పాకిస్తాన్ ఉద్యమాన్ని చర్చించడానికి మరియు చాలా వరకు ప్రతిఘటించడానికి వీలు కల్పించింది.

1940వ దశకం నాటికి, మదీనా పత్రిక లీగ్ వేర్పాటువాద వైఖరిని ప్రతిఘటించడానికి నిరంతరం ప్రయత్నించినప్పటికీ, భారత ఉపఖండం రెండు భాగాలుగా విభజించబడటాన్ని అది చూసింది. మదీనా పత్రిక వేలుబడుటకు మరియు సంపాదకీయాలకు నిరంతరం సహకరించిన ముస్లిం సమాజంలోని సంపన్న సభ్యులు సరిహద్దుకు అవతలి వైపుకు వెళ్ళిపోవడంతో, ఆర్ధిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది.

1951 నాటి భాషా చట్టం ప్రకారం ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో హిందీని రాష్ట్ర భాషగా స్వీకరించారు. దీని ప్రకారం అధికారులు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు తమ సమాచారాన్నంతా హిందీలోనే నిర్వహించాలని తప్పనిసరి చేశారు. క్రమంగా మదీనా పత్రిక యొక్క సర్క్యులేషన్‌ తగ్గడం జరిగింది.  దీనికి తోడూ పత్రిక యజమాని మజీద్ హసన్ ఆరోగ్యం క్షీణించడం చివరికి ఆయన మరణానికి దారితీసింది; మజీద్ హసన్ 1972లో కన్నుమూశారు. ఆ వార్తాపత్రిక నిర్వహణ హసన్ కుటుంబం చేతిలోనే కొనసాగింది, అయితే చివరి సంపాదకుడైన సయ్యద్ హసన్ 1975లో ప్రచురణను నిలిపివేసి, ఆ ముద్రణాలయాన్ని నిశ్శబ్దంగా మూసివేశారు.

డిజిటలీకరణ ప్రక్రియ ప్రారంభమయ్యేనాటికే, మదీనా పత్రిక మూతపడింది. 1976లో మదీనా పత్రిక తన చివరి సంచికతో ముద్రణాలయాన్ని మూసివేసింది. మదీనా పత్రిక మనుగడ సాగించిన ఏడు దశాబ్దాల కాలంలో, మదీనా పత్రిక సంచికలు కేవలం కాలిగ్రాఫర్లు మరియు కళాకారుల చేత చేతితోనే ముద్రించబడ్డాయి.

 

బాబుమియా బ్యాండ్వాలే (1905-1997) - ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు Babumiya Bandwale(1905-1997)A freedom fighter

 

వినమ్ర నివాళులు మరియు శుభాకాంక్షలు!

నేడు, సెప్టెంబర్ 5, బాబుమియా బ్యాండ్వాలే 121వ జయంతి. ఈ సందర్భంగా 'సాధన' వారపత్రికలో ప్రచురితమైన ఒక వ్యాసం ఇక్కడ ప్రచురిస్తున్నాము.

మహాత్మా గాంధీ వ్యక్తిత్వంతో ప్రభావితమైన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు బాబుమియా బ్యాండ్వాలే, 1905 సెప్టెంబర్ 5న అహ్మద్‌నగర్ జిల్లాలోని శ్రీగొండలో జన్మించారు. నేడు బాబుమియా 121వ జయంతి. చాలా మందికి తెలియని లేదా విస్మరించబడిన వ్యక్తి అయినప్పటికీ, నేటి మతపరమైన విభేదాల వాతావరణంలో స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలవగల బాబుమియా బ్యాండ్వాలే బండ్వాలే వ్యక్తిత్వాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ఎంతో ముఖ్యమైనది.

నిస్వార్థమైన, స్వచ్ఛమైన మరియు పారదర్శకమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన బాబుమియా, 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్'కు రెండవ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. పూణేలో ఈ మండల్ ప్రారంభమైనప్పుడు ఇజాజ్ షేక్ అధ్యక్షుడిగా నియమితులైనప్పటికీ, పూణే-ముంబై ప్రాంతం దాటి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్’ సంస్థ విస్తరించినప్పుడు బాబుమియా అధ్యక్ష బాధ్యతలను స్వీకరించారు.

గాంధేయవాది, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు మరియు అత్యుత్తమ వ్యక్తిత్వం కలిగిన బాబుమియా నాయకత్వం 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్’ ప్రారంభ దశలో లభించడం పట్ల హమీద్‌భాయ్ ఎంతో గర్వం మరియు ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేసేవారు. ఆనాటి క్లిష్ట పరిస్థితులు మరియు వ్యతిరేకత మధ్య దల్వాయికి అండగా నిలవడంలో బాబుమియా చూపిన ధైర్యం బాబుమియా సహజ స్వభావంలో ఒక భాగం.

బాబుమియా కుటుంబ పరిస్థితులు అత్యంత దయనీయంగా మరియు పేదరికంతో కూడుకుని ఉండేవి. చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోవడం వల్ల బాబుమియా కు ఫార్మల్  (formal) విద్య అందని పరిస్థితి ఏర్పడింది; బాబుమియా కేవలం నాలుగవ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువుకోగలిగారు.

ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం నాడు జన్మించిన బాబుమియా, స్వయంగా 'ప్రజా ఉపాధ్యాయుడి' (లోక్-శిక్షక్) పాత్రను స్వీకరించి, తన జీవితాన్ని సామాజిక విద్య కోసం అంకితం చేశారు. ఆదర్శవంతమైన కార్యకర్తగా మరియు సామాజిక విద్యావేత్తగా, మహారాష్ట్రలో సామాజిక చైతన్య ఉద్యమానికి బాబుమియా గణనీయమైన కృషి చేశారు.

కేవలం పది లేదా పన్నెండు ఏళ్ల వయసులోనే బాబుమియా తన కుటుంబ భారాన్ని మరియు జీవనోపాధి బాధ్యతను భుజాన వేసుకోవాల్సి వచ్చింది. చిన్న వయసులో, పాఠశాల వేళలు కాకుండా మిగిలిన సమయంలో, బాబుమియా శ్రీగొండ గ్రామం మరియు శ్రీగొండ రైల్వే స్టేషన్ మధ్య 'ఛకడా' (గుర్రం లేదా ఎద్దులతో నడిపే సంప్రదాయ బండి) నడిపే పని చేసేవారు. జీవనోపాధి కోసం తన సొంత గ్రామాన్ని విడిచిపెట్టిన బాబుమియా, సోహ్రాబ్ మోదీ దర్శకత్వం వహించిన 'ఖూన్-ఎ-నహక్' (Khoon-e-Nahak) నాటకంలో స్త్రీ పాత్రను పోషించారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత నాటక రచయిత విలియం షేక్స్పియర్ రాసిన 'హామ్లెట్' (Hamlet) నాటకానికి ఇది ఉర్దూ అనువాదం. ఆ తర్వాత నాటకరంగం బాబుమియా కు ఒక వ్యాపకం గా మారింది, బాబుమియా చాలా ఏళ్లపాటు ఆ రంగంలోనే చురుకుగా కొనసాగారు.

ఆ సమయంలోనే భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య యుద్ధం మొదలైంది. ఆ కాలంలో బాబుమియా 'రాయగడల జేవహా జాగ్‌ యేతే' (రాయగడ మేల్కొన్నప్పుడు) అనే నాటకాన్ని అనేకసార్లు ప్రదర్శించారు; దీని ద్వారా వచ్చిన వేలకొద్దీ రూపాయలను భారతదేశ జాతీయ రక్షణ నిధికి విరాళంగా ఇచ్చారు.

పాకిస్థాన్‌తో పోరాడుతున్న భారతీయ సైనికుల కోసం నిధులు సేకరించడానికి, ఒక యువ ముస్లిం వ్యక్తి మహారాష్ట్ర అంతటా పర్యటించి నాటకాలు ప్రదర్శించడం అనేది నేటి కాలంలో చాలామందికి అద్భుతమైన విషయంగా అనిపించవచ్చు. ఈ నాటక ప్రదర్శనలో మరో విశేషం ఏమిటంటే, బాబుమియా స్వయంగా శివాజీ మహారాజ్ పాత్రను పోషించగా, ఆయన భార్య సోయరాబాయి పాత్రను పోషించారు.

ఆ రోజుల్లో, తన భార్యను రంగస్థలంపైకి తీసుకురావడం ద్వారా 'బాబుమియా' (అందరికీ ఆ పేరుతోనే తెలిసిన ఆయన) నిజంగా ఒక విప్లవాత్మక వ్యక్తిగా నిలిచారు. బాబుమియా కుమారుడు కూడా ఆ నాటకంలో నటించారు; ఇలా ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ముగ్గురు సభ్యులు కలిసి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఒక చారిత్రక నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. తమ ఇంటినే ఒక నాటక బృందంగా మార్చుకుని, శివాజీ మహారాజ్ కీర్తిని చాటిచెబుతూ, పాకిస్థాన్‌తో యుద్ధ ప్రయత్నాలకు నిధులు సేకరించిన ఒక ముస్లిం కుటుంబం... నేటి అనేక సమస్యలకు ఒక శక్తివంతమైన, సముచితమైన సమాధానాన్ని అందిస్తుంది.

ఆ సమయంలో పూణే మేయర్‌గా ఉన్న భాయ్ వైద్య మరియు హమీద్ దల్వాయి ప్రత్యేకంగా ఆ నాటకాన్ని వీక్షించడానికి శ్రీగొండకు వచ్చారు. తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడానికి, బాబుమియా బ్రాస్ బ్యాండ్‌లో సంగీతకారుడిగా కూడా పనిచేశారు. కొన్నేళ్ల తర్వాత, 1925లో, బాబుమియా తన సొంత సంగీత బృందాన్ని ('బ్యాండ్') ఏర్పాటు చేశారు, అదే 'బాబు బ్రాస్ బ్యాండ్'. దీనివల్లే ఆయన 'బ్యాండ్‌వాలే'గా ప్రసిద్ధి చెందారు.

జీవనోపాధి కోసం ఇవన్నీ చేయాల్సి వచ్చినప్పటికీ, బాబుమియాకు నాటకరంగం, నటన మరియు సంగీతం పట్ల గాఢమైన అనురాగం ఉండేది. ఇస్లాంలో ఇటువంటి కళాత్మక వ్యాపకాలు ఆమోదయోగ్యం కాదని తెలిసినప్పటికీ, తన మతపరమైన ఆరాధనతో పాటు ఈ కళాత్మక అంకితభావాన్ని కూడా బాబుమియా ఎంతో ఇష్టపడేవారు.

మహాత్మా గాంధీ ప్రారంభించిన 'సహాయ నిరాకరణ' మరియు 'క్విట్ ఇండియా' ఉద్యమాలలో బాబుమియా చురుకుగా పాల్గొన్నారు. 1941 జనవరి 9న ఆయనకు ఆరు నెలల జైలు శిక్ష విధించబడింది. ఆ తర్వాత, 1942 ఆగస్టు 9 నాటి 'క్విట్ ఇండియా' ఉద్యమ సమయంలో ఆయన స్వచ్ఛందంగా అరెస్టును ఆహ్వానించి, ఎర్రవాడ జైలులో ఇరవై ఒక నెలల పాటు శిక్ష అనుభవించారు. ఈ సమయంలోనే ఆయనకు రావుసాహెబ్ పట్వర్ధన్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది; రావుసాహెబ్ పట్వర్ధన్‌ గారి  ఆలోచనలు బాబుమియాపై బలమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి.

జైలులో ఉన్నప్పుడు బాబుమియాకు కామెర్లు సోకి అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. జైలు అధికారులు బాబుమియా వైద్య చికిత్స విషయంలో నిర్లక్ష్యం వహించారు; బాబుమియా పరిస్థితి విషమించి, రావుసాహెబ్ పట్వర్ధన్ ఆ నిర్లక్ష్యంపై గళమెత్తిన తర్వాతే బాబుమియాకు వైద్య సదుపాయం లభించింది. "మృత్యువు కోరల నుండి నన్ను కాపాడిన ఘనత పూర్తిగా రావుసాహెబ్‌దే," అని బాబుమియా తరచుగా చెప్పేవారు.

దేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి బాబుమియా అందించిన విశేష సేవలకు గుర్తింపుగా, 1972 ఆగస్టు 17న భారత ప్రభుత్వం బాబుమియాను 'తామ్రపత్రం'తో సత్కరించింది. అయితే, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు సాధారణంగా లభించే ప్రయోజనాలన్నింటినీ బాబుమియా తిరస్కరించారు; బాబుమియా పింఛను గానీ, బస్సు లేదా రైల్వే పాస్‌లు గానీ, భూమి కేటాయింపులు గానీ స్వీకరించలేదు.

దీనికి కారణం అడిగినప్పుడు, "మా దేశం స్వేచ్ఛను పొందాలనే ఉద్దేశంతోనే మేము సేవ చేశాము తప్ప, మా కోసం ఏదైనా ఆశించి కాదు," అని బాబుమియా సమాధానమిచ్చారు. సాధారణ ఆర్థిక స్థితి కలిగిన ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు అటువంటి సౌకర్యాలన్నింటినీ స్వచ్ఛందంగా వదులుకోవడం కంటే గొప్ప ఆదర్శం ఏముంటుంది? బాబుమియా అధికారం, సంపద, హోదా మరియు రాజకీయాలకు ఎప్పుడూ దూరంగానే ఉన్నారు.

స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా బాబుమియాకున్న గుర్తింపు, పారదర్శకమైన వ్యక్తిత్వం, ప్రజాదరణ మరియు సామాజిక సేవా నిబద్ధతను పరిగణనలోకి తీసుకున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ, శాసనసభ మరియు లోక్‌సభ ఎన్నికలలో బాబుమియాను అభ్యర్థిగా నిలబెట్టాలని నిర్ణయించుకుంది. అయితే, రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండాలని నిశ్చయించుకున్న నిజాయితీ గల కార్యకర్త బాబుమియా, ఆ ప్రతిపాదనను వినమ్రంగా తిరస్కరించారు. అయినప్పటికీ, 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్' ఏర్పాటు గురించి వార్త చదివిన తర్వాత, బాబుమియా పూణేలోని 'సాధన' కార్యాలయాన్ని సందర్శించారు. అక్కడే, 1970 మార్చి 22న, బాబుమియా కార్యకర్తలతో సంభాషించారు మరియు తదనంతరం 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్' అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

దల్వాయి కాలం తర్వాత చేపట్టిన అనేక కార్యక్రమాలలో బాబుమియా కీలక పాత్ర పోషించారు; షా బానో కేసు ఉద్యమం మరియు 'తలాక్ ముక్తి మోర్చా' (విడాకుల విముక్తి వేదిక) సదస్సుల వంటి ప్రయత్నాలకు బాబుమియా నాయకత్వం వహించారు. తన మరణానికి కొద్ది రోజుల ముందు, వృద్ధాప్యం మరియు దానితో వచ్చే అనారోగ్య సమస్యల కారణంగా బాబుమియా ఈ బాధ్యత నుండి తప్పుకున్నారు. బాబుమియాను తెలుసుకోవడం మరియు ఆయనతో సంభాషించే అవకాశం లభించడం నా అదృష్టం.

'హమాల్ భవన్'లో జరిగిన 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్' శిబిరాలు నాకు ఇప్పటికీ గుర్తున్నాయి. ఆ శిబిరాల్లో గానీ, కొల్హాపూర్ లేదా ముంబైలో జరిగిన కార్యక్రమాల్లో గానీ, బాబుమియా ఎప్పుడైనా కొత్త యువ కార్యకర్తను కలిసినప్పుడు, ఆయన తన పరిచయం చేసుకుని వారితో సంభాషణ మొదలుపెట్టేవారు. ఎవరైనా కార్యకర్త హిందీ, మరాఠీ మరియు ఉర్దూ భాషల మిశ్రమంతో మాట్లాడటం ప్రారంభిస్తే, బాబుమియా సున్నితంగా, "మీకు మరాఠీ వచ్చు కదా? మరి మరాఠీలోనే మాట్లాడండి" అని చెప్పేవారు. ముస్లింలు తరచుగా ఉర్దూను తమ మాతృభాషగా భావిస్తుంటారు; ఆ భావన ఎందుకు తప్పో బాబుమియా సమర్థవంతంగా వివరించేవారు. 'రయత్ శిక్షణ సంస్థ'కు మరియు బాబుమియాకు మధ్య చాలా సన్నిహిత అనుబంధం ఉండేది.

1953లో కర్మవీర్ భౌరావ్ పాటిల్ శ్రీగొండను సందర్శించినప్పుడు బాబుమియాతో ఇలా అన్నారు: "బాబుమియా, స్వాతంత్ర్యం కోసం మీరు ఎంతో శ్రమించారు, మనం దానిని సాధించాము. ఇప్పుడు మనం ఒక సమాజాన్ని నిర్మించాలి, అందుకు విద్యా రంగంలో కృషి చేయడం అవసరం. ఇకపై మీరు విద్యపై దృష్టి పెట్టాలి." కేవలం నాలుగవ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువుకున్న బాబుమియా, కర్మవీర్‌కు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకుంటూ నగర్ జిల్లాలో విద్యా సంస్థలను స్థాపించే బాధ్యతను చేపట్టారు. సెప్టెంబర్ 7, 1997న, శ్రీగొండ పౌరులు సామాజిక కార్యకర్త అన్నా హజారేను సన్మానించి, ఆయనకు ఒక ప్రశంసా పత్రాన్ని అందజేశారు.

బాబుమియా హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతకు ప్రతీకగా, నిజమైన మానవతావాద కార్యకర్తగా నిలిచారు. బాబుమియా చివరి వరకు గాంధేయవాద సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్నారు. ఖాదీ దుస్తులు, గాంధీ టోపీ మరియు ధోవతి ఆయన నిత్య వేషధారణగా ఉండేవి. 'సామాజిక కృతజ్ఞతా నిధి' (Samajik Krutadnyata Nidhi) ద్వారా పి.ఎల్. దేశ్‌పాండే చేతుల మీదుగా బాబుమియాకు 'జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం' (Lifetime Achievement Award) లభించింది.

బాబుమియాకు ఉన్న మరో ప్రత్యేక లక్షణం ఏమిటంటే, ఆయన తన పుట్టినరోజుల సందర్భంగా సామాజిక చైతన్యం కలిగించే కార్యక్రమాలను నిర్వహించేవారు; ఉదాహరణకు, ఒక పుట్టినరోజున ఆయన తన ఇంట్లో 'పర్దా' (ముఖం లేదా శరీరాన్ని కప్పుకునే) పద్ధతిని రద్దు చేశారు. బాబూమియా చేపట్టిన చర్యలలో బక్రీద్ రోజున దేశం కోసం వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహం చేయడం, అలాగే 1955లో తన కుమారుడి వివాహ సమయంలో సంప్రదాయానికి భిన్నంగా వధూవరులను వేదికపై ఒకేచోట కూర్చోబెట్టి మహిళలకు పురుషులతో సమానమైన హోదాను కల్పించడం వంటివి ఉన్నాయి.

బాబూమియా విశాలమైన సాంస్కృతిక దృక్పథాన్ని కలిగి ఉండేవారు. బాబుమియా తన ప్రవర్తన ద్వారా అన్ని మతాల పట్ల గౌరవాన్ని మరియు లౌకిక సంస్కృతిని చాటిచెప్పారు; ఇదే ఆయన జీవన విధానం. అనారోగ్యంతో ఉన్న తన భార్యను జి.పి. ప్రధాన్ గారు ఎంత శ్రద్ధగా చూసుకున్నారో, బాబూమియా కూడా వృద్ధాప్యంలో అనారోగ్యంతో ఉన్న తన భార్యను అలాగే చూసుకోవడం ద్వారా ఒక కొత్త ఆదర్శాన్ని నెలకొల్పారు. మృదువైన మాటతీరు మరియు దృఢమైన సంకల్పం బాబూమియా వ్యక్తిత్వంలోని ప్రధాన లక్షణాలు.

పుట్టుకతో ముస్లిం అయినప్పటికీ, మాంసాహారం తీసుకునే కుటుంబ నేపథ్యం కలిగినప్పటికీ, బాబూమియా తన జీవితమంతా శాకాహార నియమాన్ని పాటించారు. బాబుమియా త్యాగం, సేవాభావం మరియు ఆత్మనిగ్రహాలకు నిలువుటద్దంలా నిలిచారు. బాబూమియా జీవితం సామాజిక కార్యకర్తలకు ఒక దిక్సూచిగా నిలిచింది. బాబుమియా 1997 డిసెంబర్ 8న, 92 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశారు.

మరాటి రచన:షంషుద్దీన్ తంబోలి, అధ్యక్షుడు, ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్ (MSN), పూణే

,తెలుగు అనువాదం: ముహమ్మద్ అజ్గర్ అలీ.