వాతావరణ మార్పు మరియు సుస్థిరతకు ఇస్లామిక్ బోధనలు పరిష్కారాలను అందిస్తాయి Islamic teachings offer solutions to climate change and sustainability

 

పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, అంతరించిపోతున్న అడవులు, కలుషితమైన సముద్రాలు మరియు సహజ వనరుల లభ్యతలో అసమానతలతో నిండిన ఈ కాలంలో, వాతావరణ మార్పు మరియు సుస్థిరతపై ప్రపంచవ్యాప్త చర్చ తీవ్రమైంది.

నైతికత, సమతుల్యత మరియు జవాబుదారీతనంతో నిండిన ఇస్లామిక్ బోధనలు, ప్రపంచ వాతావరణ సవాళ్లను అర్థవంతంగా మరియు శాశ్వతంగా పరిష్కరించడానికి ఒక శక్తివంతమైన చట్రాన్ని అందిస్తాయి.

ఇస్లామిక్ ప్రపంచ దృష్టికోణానికి మూలంలో 'ఖిలాఫా' అనే భావన ఉంది—అంటే మానవులు భూమికి సంరక్షకులుగా లేదా నిర్వాహకులుగా ఉండటం. ఈ ఆలోచన ఆధిపత్యానికి సంబంధించినది కాదు, బాధ్యతకు సంబంధించినది. భూమిని అల్లాహ్ నుండి వచ్చిన అమానత్ (నమ్మకం)గా చూస్తారు, మరియు దాని సంరక్షణ బాధ్యత మానవులకు అప్పగించబడింది, దోపిడీకి కాదు. ఇస్లామిక్ దృక్పథం ప్రకారం పర్యావరణ నిర్వహణ నైతిక బాధ్యత. ప్రకృతితో తనకున్న సంబంధం అల్లాహ్ ముందు తన జవాబుదారీతనంలో ఒక భాగమని ఒక విశ్వాసి గ్రహించినప్పుడు, పర్యావరణ పరిరక్షణ కేవలం ఒక బాధ్యతగా కాకుండా ఒక ఆరాధనగా మారుతుంది.

మీజాన్, లేదా సమతుల్యత, ఇస్లాం యొక్క మరొక ప్రాథమిక సూత్రం. ఖురాన్ లో చెప్పినట్లుగా, అల్లాహ్ ప్రతిదాన్నీ పరిపూర్ణ సామరస్యంతో సృష్టించాడు. కాలుష్యం, మితిమీరిన వినియోగం, లేదా అటవీ నిర్మూలన వంటి పర్యావరణ క్షీణత వల్ల దైవికంగా సృష్టించబడిన సమతుల్యతకు భంగం కలుగుతుంది. ఇస్లామిక్ దృక్కోణం నుండి, వాతావరణ మార్పు అనేది ప్రకృతి క్రమాన్ని ఉల్లంఘించడం వల్ల కలిగే ఫలితం. అందువల్ల, సమతుల్యతను పునరుద్ధరించడం పర్యావరణపరంగా మరియు ఆధ్యాత్మికంగా రెండింటికీ అవసరం. 

ఇస్లాం ప్రకారం ఇస్రాఫ్ (వృధా) మరియు తబ్ధీర్ (దుబారా)లు  నిషేధం. ఇస్లామిక్ బోధనలు మితిమీరిన వాడకాన్ని, ఆహారాన్ని వృధా చేయడం, వస్తువులను పారవేయడం అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ కొనడం వంటి వాటిని తీవ్రంగా నిరుత్సాహపరుస్తాయి. వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్నట్లు కనిపించే పరిస్థితులలో కూడా, దుబారా చేయడాన్ని ఖురాన్ స్పష్టంగా నిషేధిస్తుంది. పర్యావరణ నష్టానికి ప్రధాన కారణాలలో ఒకటైన మితిమీరిన వినియోగాన్ని ఖురాన్ ఆదేశాన్ని   ఆచరణలో పెట్టడం ద్వారా గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. విశ్వాసం అనే దృక్కోణంతో చూసినప్పుడు, నీటిని సంరక్షించడం, ఆహార వ్యర్థాలను తగ్గించడం, మరియు వస్తువులను పునర్వినియోగించడం వంటి చర్యలు గొప్ప ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటాయి. 

నీటిని  ఇస్లామిక్ బోధనలలో సమస్త జీవరాశికి మూలంగా వర్ణించబడింది. వుడు (స్నానం) వంటి ఆరాధన కార్యక్రమాలలో కూడా, ప్రవహించే నది వద్ద ఉన్నప్పటికీ నీటిని వృధా చేయవద్దని ముస్లింలకు బోధించబడింది. ప్రవక్త మార్గదర్శనం, నీటి కొరతను ఎదుర్కొంటున్న ప్రపంచానికి ఒక శాశ్వతమైన పాఠాన్ని అందిస్తుంది.

ఇస్లాం న్యాయం (అద్ల్) మరియు కరుణ (రహ్మ)లకు కూడా గట్టి ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. అత్యంత బలహీన వర్గాలు పర్యావరణ క్షీణత వల్ల అసమానంగా ప్రభావితమవుతారు. వాతావరణ ఉద్యమాలు సహజంగానే ఇస్లామిక్ ఆదర్శాలతో ముడిపడి ఉంటాయి, పర్యావరణ సవాళ్లను పరిష్కరించడం అనేది సామాజిక న్యాయాన్ని నిలబెట్టడంలో ఒక భాగంగా మారుతుంది.

ఇస్లాంలో జంతువులు మరియు మొక్కల పట్ల వ్యవహరించే తీరు వివరించబడినది. ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) జంతువుల పట్ల దయను బోధించారు, అనవసరమైన హాని చేయవద్దని హెచ్చరించారు, మరియు దాహంతో ఉన్న జంతువుకు నీరు ఇవ్వడం వంటి కరుణామయమైన పనులకు లభించే ప్రతిఫలాల గురించి కూడా మాట్లాడారు. చెట్లను నాటడం అనేది ఒక నిరంతర దానంగా (సదఖాజరియా) పరిగణించబడుతుంది, దాని వల్ల ప్రజలకు లేదా జంతువులకు ప్రయోజనం చేకూరినంత కాలం ప్రతిఫలం లభిస్తుంది. ఈ బోధనలు సకల జీవులు,  ప్రకృతితో మరింత సామరస్యపూర్వక సంబంధాన్ని ప్రోత్సహిస్తాయి.

ఇస్లామిక్ బోధనలు దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికను కూడా ప్రోత్సహిస్తాయి. పరలోకంలో జవాబుదారీతనం అనే భావన ద్వారా, విశ్వాసులు తమ కార్యకలాపాల ప్రభావాలను స్వల్పకాలిక లాభాలకు మించి ఆలోచించేలా ప్రోత్సహించబడతారు..

పర్యావరణం పట్ల శ్రద్ధ వహించే సమాజాలను మసీదులు మరియు ఇస్లామిక్ సంస్థలు కూడా తీర్చిదిద్దగలవు. అవి అవగాహన కల్పించే కేంద్రాలుగా పనిచేస్తూ, తమ సభ్యులను పర్యావరణ అనుకూల ప్రవర్తనలను అవలంబించేలా ప్రోత్సహించగలవు. ఇస్లామిక్ దృక్పదం ప్రకారం పర్యావరణ పరిరక్షణ అనేది వ్యక్తి మరియు సమాజ దైనందిన జీవితంలో ఒక భాగంగా మారుతుంది.

ఇస్లామిక్ బోధనలు సాంకేతికతను నైతికంగా ఉపయోగించాలని వాదిస్తాయి. జవాబుదారీతనం, న్యాయం మరియు సమతుల్యత వంటి విలువలకు కట్టుబడి ఉన్నంత వరకు, హరిత సాంకేతికతలు, సుస్థిర వ్యవసాయం మరియు పునరుత్పాదక శక్తి వంటివన్నీ ఇస్లామిక్ చట్రంలో ఆమోదించబడతాయి..

ప్రపంచ పర్యావరణ సంక్షోభం కేవలం వ్యవస్థల వైఫల్యం మాత్రమే కాదు, విలువల వైఫల్యం కూడా. ఈ విషయం లో  ఇస్లామిక్ బోధనలు గొప్ప మార్పును తీసుకురాగలవు. జవాబుదారీతనం, వినయం మరియు సృష్టి పట్ల గౌరవం వంటి భావాలను పెంపొందించడం ద్వారా, ఇస్లాం సుస్థిర జీవనం కోసం మార్గదర్శకత్వాన్ని మాత్రమే కాకుండా ప్రేరణను కూడా అందిస్తుంది.

 

 

కళాశాలలు, విద్యార్థుల సంఖ్య పెరిగినా... తగినంత మంది అద్యాపకులు లేరు An increase in col­leges, stu­dents but not enough teach­ers

 

గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా భారతదేశ ఉన్నత విద్యా రంగం వేగంగా విస్తరించింది; అనేక కొత్త విద్యా సంస్థలు ఏర్పాటయ్యాయి, గతంలో ఎన్నడూ లేనంత మంది విద్యార్థులు చేరారు. అయితే, ఈ విస్తరణ నిజంగా అందరికీ సమానమైన విద్యావకాశాలను కల్పించిందా? అలాగే, నాణ్యమైన విద్యను అందించడానికి అవసరమైన తగినంత సామర్థ్యాన్ని కూడా సమకూర్చిందా? 'ది స్టేట్ ఆఫ్ వర్కింగ్ ఇండియా 2026' నివేదిక ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.

గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా భారతదేశ ఉన్నత విద్యా రంగం భారీ విస్తరణను చవిచూసింది—ముఖ్యంగా కళాశాలలు మరియు విశ్వవిద్యాలయాల ఏర్పాటు విషయంలో. 1950లో సుమారు 1,600 కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు ఉండగా (వాటిలో చాలా వరకు ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచేవే), 2022 నాటికి ఆ సంఖ్య 69,000కు పైగా పెరిగింది. ఈ విస్తరణలో ఎక్కువ భాగం ఇటీవలి కాలంలోనే జరిగింది, దీనికి ప్రధానంగా ప్రైవేటు విద్యా సంస్థలదే కీలక పాత్ర.

జాతీయ స్థాయిలో కళాశాలల సాంద్రత dens­ity కూడా పెరిగింది: 2010లో ప్రతి లక్ష మంది యువ జనాభాకు 29 కళాశాలలు ఉండగా, 2021 నాటికి ఆ సంఖ్య 45కి చేరింది. అయినప్పటికీ, వివిధ ప్రాంతాల మధ్య భారీ వ్యత్యాసాలు ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఉత్తర మరియు తూర్పు రాష్ట్రాల్లోని అనేక జిల్లాల్లో, ప్రతి లక్ష మంది యువ జనాభాకు 18 కంటే తక్కువ కళాశాలలే ఉన్నాయి.

అయితే, కళాశాలల విస్తరణకు తగినట్లుగా, బోధనా సామర్థ్యం (అద్యాపకుల  సంఖ్య) మాత్రం విస్తరించలేదు. నియంత్రణ సంస్థల నిబంధనల ప్రకారం, ప్రతి అద్యాపకుడికి  15 నుండి 25 మంది విద్యార్థులు ఉండాలని సిఫార్సు చేయబడింది. 2010లో, అత్యుత్తమ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు కూడా, సగటు కళాశాలలో ప్రతి అద్యాపకునికి  సుమారు 24 మంది విద్యార్థులు ఉండేవారు. ఈ పరిస్థితి 2016 నాటికి మరింత దిగజారి 35.4కు చేరింది, 2021లో ఇది 32 వద్ద నిలిచింది.

ఉత్తర భారతం లోని జిల్లాలలోని అనేక ప్రాంతాలలో విద్యా సంస్థల విస్తరణ గణనీయంగా జరిగినప్పటికీ, అక్కడ విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తులు (ratios) నిలకడగా అత్యధిక స్థాయిలో నమోదవుతున్నాయి. విద్యా సంస్థల పెరుగుదలకు గానీ, విద్యార్థుల చేరికల (enrolment) పెరుగుదలకు గానీ అనుగుణంగా అధ్యాపకుల సంఖ్య పెరగలేదు. భారతదేశ యువ జనాభాలో ఈ ప్రాంతాల వాటా చాలా ఎక్కువగా ఉన్నందున, ఈ విషయం ప్రత్యేకించి ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

ఉన్నత విద్యలో చేరిన 18-23 ఏళ్ల వయస్సు గల జనాభా శాతాన్ని సూచించే 'స్థూల నమోదు నిష్పత్తి' (Gross Enrolment Ratio - GER), 2011లో 16% నుండి 2022 నాటికి 28%కి పెరిగింది. ఉన్నత విద్యలో భారతదేశ GER ఇప్పుడు, తలసరి ఆదాయంలో దాదాపు సమాన స్థాయిలో ఉన్న ఇతర దేశాల నిష్పత్తులకు అనుగుణంగా ఉంది. ముఖ్యంగా గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, పురుషులు మరియు స్త్రీల నమోదు రేట్లు దాదాపు సమాన స్థాయికి చేరుకున్నాయి.

గత దశాబ్ద కాలంలో, వెనుకబడిన సామాజిక వర్గాల వారి భాగస్వామ్యం కూడా గణనీయంగా మెరుగుపడింది (పటం 2). 2011 మరియు 2022 మధ్య కాలంలో, షెడ్యూల్డ్ కులాల (SC) వారి నమోదు రేట్లు 11% నుండి 26%కి పెరిగాయి, అదే సమయంలో షెడ్యూల్డ్ తెగల (ST) వారి నమోదు రేట్లు 8% నుండి 21%కి పెరిగాయి.

అయితే, భారతదేశంలో ఉన్నత విద్య పూర్తి చేసిన పట్టభద్రులలో (graduates) అత్యధిక శాతం మంది ఇప్పటికీ అసమాన రీతిలో అత్యంత సంపన్న కుటుంబాల నుండే వస్తున్నారు. 2007-2017 మధ్య కాలంలో పేద కుటుంబాల నుండి పట్టభద్రులయ్యే వారి వాటా పెరిగినప్పటికీ, అందరికీ సమాన ప్రాప్యత లభించే స్థాయికి చేరుకోవడానికి ఇంకా సమయం పడుతుంది.

విద్యార్థులు ఎంచుకునే అధ్యయన రంగాలు అసమానతలకు సంబంధించిన మరొక కోణాన్ని వెల్లడిస్తున్నాయి. కుటుంబ ఆదాయాలు పెరిగే కొద్దీ, ఇంజనీరింగ్ మరియు ఇతర వృత్తిపరమైన కోర్సుల్లో చేరే అవకాశం పెరుగుతుంది. దీనికి భిన్నంగా, తక్కువ ఆదాయం కలిగిన కుటుంబాల నుండి వచ్చే విద్యార్థులు మానవీయ శాస్త్రాలు (Humanities) మరియు వాణిజ్య (Commerce) విభాగాలకు సంబంధించిన కోర్సులను ఎంచుకునే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

వృత్తిపరమైన డిగ్రీ కోర్సులు గణనీయంగా అధిక ఖర్చుతో కూడుకున్నవి; తద్వారా, పేద మరియు ఆర్థికంగా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న కుటుంబాలకు ఇవి అందుబాటులో ఉండవు. 2017-18 గణాంకాల ప్రకారం, వైద్య విద్య (Medicine) డిగ్రీకి ఏటా ₹97,400, అలాగే ఇంజనీరింగ్ డిగ్రీకి ₹72,600 ఖర్చవుతుంది. పేద కుటుంబాలకు సంబంధించి చూస్తే, వృత్తిపరమైన డిగ్రీల కోసం చెల్లించాల్సిన వార్షిక రుసుములు, ఆ కుటుంబాల సగటు తలసరి వినియోగ వ్యయం కంటే ఎక్కువగా ఉంటున్నాయి.

కాబట్టి, విద్యా సంస్థల సంఖ్యను విస్తరించడం మాత్రమే సరిపోదు. ఉన్నత విద్యను మరింత సమ్మిళితంగా మార్చడానికి—ప్రాంతీయ అసమానతలను తొలగించడం, అధ్యాపకుల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించేలా పెట్టుబడులు పెట్టడం మరియు వృత్తిపరమైన విద్యకు సంబంధించిన ఖర్చుల అడ్డంకులను పరిష్కరించడం—అత్యంత కీలకం.

భారతదేశ ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థ తన దృష్టిని కేవలం సంస్థాగత విస్తరణపై కాకుండా, అందరికీ సమానమైన మరియు నాణ్యమైన విద్యను అందించడంపై కేంద్రీకరించాలి.తద్వారా ఉన్నత విద్య అనేది మెరుగైన ఆర్థిక అవకాశాలుగా పరిణమించేలా చూడటం సాధ్యమవుతుంది.

ఢిల్లీ కళాశాలగా అభివృద్ధి చెందిన మదర్సా ఘాజియుద్దీన్

 

మధ్య ఢిల్లీలో గల జాకిర్ హుస్సేన్ ఢిల్లీ కళాశాల (ZHDC) ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం (DU) యొక్క అనుబంధ కళాశాల మరియు భారతదేశంలో మొఘల్ కాలంలో స్థాపించబడిన చాలా పురాతన విద్యా సంస్థ అని తెలుస్తుంది..

జాకిర్ హుస్సేన్ ఢిల్లీ కళాశాల మూలాలు 17వ శతాబ్దం చివరి సంవత్సరాలలో, చక్రవర్తి ఔరంగజేబు యొక్క ప్రముఖ దక్కన్ సేనాధిపతులలో ఒకరైన మరియు హైదరాబాద్ మొదటి నిజాం తండ్రి అయిన ఘాజీఉద్దీన్ ఖాన్ ఒక మదర్సాను స్థాపించడంతో మొదలయ్యాయి. ఆ కాలంలోని అనేక సంస్థల వలె, ఇది దాని వ్యవస్థాపకుడు చేసిన వ్యక్తిగత విరాళాల ద్వారా పోషించబడింది.ఢిల్లీ ఒక పరిపాలనా రాజధానిగా మరియు మేధో కేంద్రంగా పనిచేసిన కాలంలో మదర్సా ఘాజియుద్దీన్ ఒక ఉన్నత విద్యా కేంద్రంగా పనిచేసింది.

మదర్సా ఘాజియుద్దీన్ లో  క్రమబద్ధమైన ఇస్లామిక్ అధ్యయనాలతో పాటు, మొఘల్ భారతదేశంలో పరిపాలన మరియు పాండిత్యానికి ప్రధాన భాషలైన పర్షియన్ మరియు అరబిక్‌లలో విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇచ్చారు. న్యాయపరమైన తార్కికత, పరిపాలన మరియు మేధో పరిశోధనకు అవసరమైన తర్కం, తత్వశాస్త్రం, గణితం మరియు ఖగోళశాస్త్రం వంటి విభాగాలు కూడా బోధనలో భాగంగా ఉన్నాయి.

18వ శతాబ్దం చివరి మరియు 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఢిల్లీలో పెద్ద రాజకీయ సంక్షోభం నెలకొంది. మొఘల్ అధికారం బలహీనపడటం మరియు 1803లో బ్రిటిష్ వారు నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడంతో, సాంప్రదాయ విద్యాసంస్థలు నిధుల తగ్గింపు మరియు పరిపాలనాపరమైన అంతరాయాలతో బాధపడ్డాయి, మరియు మదర్సా ఘాజియుద్దీన్ కూడా దీనికి మినహాయింపు కాదు.

బ్రిటిష్ అధికారులు అజ్మేరీ గేట్ సమీపంలో గల మదర్సా ఘాజియుద్దీన్ దాని వ్యూహాత్మక స్థానాన్ని మరియు దాని విద్యా సామర్థ్యాన్ని గుర్తించారు. డిల్లి కళాశాల తన చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు గుర్తింపు పొందింది..

19వ శతాబ్దం తొలి దశాబ్దాలలో, అజ్మేరీ గేట్ సముదాయంలో కల మదర్సా ఘాజియుద్దీన్,  ఢిల్లీ కళాశాలగా రూపాంతరం చెందినది. డిల్లి కళాశాల 19వ శతాబ్దంలో జరిగిన "ఢిల్లీ పునరుజ్జీవనం"లో కీలక పాత్ర పోషించింది ఢిల్లీ కళాశాల ఆంగ్ల విద్యను, పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ విజ్ఞాన విభాగాలను ప్రవేశపెట్టింది.ఢిల్లీ కళాశాల మేధోపరమైన వినిమయానికి వేదికగా మారింది. ఢిల్లీ కళాశాలకు సంబంధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారాలలో ఒకటి, శాస్త్రీయ మరియు తాత్విక రచనలను ఉర్దూలోకి అనువదించడం.

ఢిల్లీ కళాశాలను తరువాత కాశ్మీరీ గేట్ ప్రాంతానికి తరలించినప్పటికీ, అజ్మేరీ గేట్ ప్రాంగణం ఒక విద్యాసంస్థగా కొనసాగింది. డాక్టర్ జాకిర్ హుస్సేన్ మరియు ఇతరుల మద్దతుతో, 1948లో ఢిల్లీ కళాశాల ఒక మతాతీత సంస్థగా పునరుద్ధరించబడింది.

1975లో, ఈ కళాశాలకు డాక్టర్ జాకిర్ హుస్సేన్ పేరు పెట్టారు. 1986లో, కళాశాల ప్రాంగణాన్ని దాని ప్రస్తుత ప్రదేశమైన జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మార్గ్‌కు మార్చారు. 2010 లో కళాశాల పేరును జాకిర్ హుస్సేన్ ఢిల్లీ కళాశాలగా మార్చడం జరిగింది.

మొఘల్-యుగపు మదర్సా నుండి ఢిల్లీ కళాశాల పరిణామం, భారతదేశ అభివృద్ధికి ముస్లింల సహకారం సంస్థాగత, నైతిక మరియు మేధోపరమైనదని నిరూపిస్తుంది.

 

 

 

భారతదేశంలో స్కూల్ డ్రాప్—అవుట్ సమస్య మరియు 2026-27 విద్యా సంవత్సరం School Dropout Issue in India and Academic Session 2026-27

 

 

న్యూఢిల్లీ:

 

2026-27 విద్యా సంవత్సరానికి నర్సరీ, కేజీ, మరియు 1 నుండి 9 తరగతుల వరకు ప్రవేశాలు ప్రారంభమయ్యాయి. అయినప్పటికీ, భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మరియు అట్టడుగు, సామాజిక-ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలలో, స్కూల్ డ్రాప్-అవుట్ వంటి తీవ్రమైన మరియు పరిష్కారం కాని సమస్య ఇప్పటికీ కొనసాగుతూనే ఉంది.

భారతదేశంలో, సామాజిక-ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలను సాధారణంగా ఐదు విస్తృత వర్గాలుగా వర్గీకరిస్తారు:

(i)                 ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (ఓబీసీ):

(ii)                సామాజికంగా మరియు విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులు (ఎస్‌ఈబీసీSEBC):

(iii)               ఆర్థికంగా వెనుకబడిన తరగతులు (EBC):

(iv)              షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC) మరియు

(v)                షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST):

ఈ వర్గాలన్నింటిలోనూ స్కూల్ డ్రాప్-అవుట్ /పాఠశాల మానేసే వారి సంఖ్య ఒక ముఖ్యమైన మరియు సాధారణ సవాలుగా మిగిలిపోయింది.

గత ఐదేళ్లలో, భారతదేశంలో 65 లక్షల (65.5 మిలియన్ల) కంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు పాఠశాల విద్యను మధ్యలోనే మానేశారని మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రి సావిత్రి ఠాకూర్ పార్లమెంటులో వెల్లడించారు. వీరిలో దాదాపు 30 లక్షల (3 మిలియన్ల) మంది కౌమార బాలికలు( adolescent girls) ఉన్నారు.

ఈ గణాంకాలు సార్వత్రిక విద్య పట్ల భారతదేశ నిబద్ధతకు ఒక తీవ్రమైన ఎదురుదెబ్బను సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా అట్టడుగు మరియు సామాజిక-ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాల పిల్లల విషయంలో, లోతైన నిర్మాణాత్మక అంతరాలు deep structural gaps ఉన్నాయని కూడా బయటపెడుతున్నాయి.

2019 మరియు 2024 మధ్య 65.7 మిలియన్ల మంది పిల్లలు పాఠశాల విద్యను మధ్యలోనే వదిలేశారని గణాంకాలు చూపిస్తున్నాయి. ఇండియా టుడే నివేదిక ప్రకారం, వీరిలో 2.98 మిలియన్ల మంది కౌమారదశలో ఉన్న బాలికలు ఉన్నారు.

·       రాష్ట్రాల వారీగా విశ్లేషించగా, 2025-26 విద్యా సంవత్సరంలో గుజరాత్‌లో అత్యధిక సంఖ్యలో బడి బయట ఉన్న పిల్లలు నమోదయ్యారని వెల్లడైంది. ఆ రాష్ట్రంలో 2,40,000 (2.4 లక్షల) మంది పిల్లలను గుర్తించారు, వీరిలో 1,10,000 (1.1 లక్షల) మంది బాలికలు ఉన్నారు.

·       దీనితో పోలిస్తే, 2024లో గుజరాత్‌లో కేవలం 54,541 మంది పిల్లలు మాత్రమే బడి బయట ఉన్నట్లు out-of-school children నివేదించబడింది. ఇది ఒక్క సంవత్సరంలోనే 340 శాతానికి పైగా పెరుగుదలను సూచిస్తుంది.

·       అధిక సంఖ్యలో బడి మానేసిన వారు ఉన్న రాష్ట్రాలలో అస్సాం కూడా ఉంది, ఇక్కడ 1,50,906 (1.5 లక్షల) మంది పిల్లలు బడి బయట ఉండగా, వారిలో 57,409 మంది బాలికలు ఉన్నారు.

·       ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో 99,218 మంది బడి మానేయగా, వారిలో 56,462 మంది బాలికలు ఉన్నారు.

బాలికలు బడి మానేయడానికి వలసలు, పేదరికం, గృహ బాధ్యతలు, బాల కార్మికత్వం మరియు సామాజిక ఒత్తిళ్లు వంటి అనేక కారణాలు దోహదపడుతున్నాయని మంత్రిత్వ శాఖ పేర్కొంది.

బాలికల విషయంలో, బడి మానేయడం  మరింత సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. వారు తమ తమ్ముళ్లను, చెల్లెళ్లను చూసుకోవడం, నీళ్లు తీసుకురావడం, భోజనం వండటం, కొన్నిసార్లు ఆదాయం సంపాదించడం వంటివి చేయాల్సి ఉంటుంది. అనేక కుటుంబాలలో, ముఖ్యంగా గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాలలో, చిన్న వయసులోనే పెళ్లి చేయాలనే ఒత్తిడి లేదా దూరంగా ఉన్న పాఠశాలలకు వెళితే అమ్మాయిల భద్రతపై భయం ఉంటుంది. ఈ కారణాలన్నీ వారిని తరగతి గదులకు దూరం చేస్తున్నాయి.

యూపీలో ఇటీవల 50 కంటే తక్కువ విద్యార్థులు ఉన్న పాఠశాలలను సమీపంలోని సంస్థలలో విలీనం చేయాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. పరిపాలనాపరంగా ఇది సమర్థవంతంగా అనిపించినప్పటికీ, చాలా మంది పిల్లలకు, ముఖ్యంగా అమ్మాయిలకు, దీని అర్థం తరచుగా ఒంటరిగా ఎక్కువ దూరం నడవాల్సి రావడం. ఇప్పటికే ఆడపిల్లలను పాఠశాలకు పంపడానికి సంకోచిస్తున్న కుటుంబాలకు, ఇది వారు బడి మానేయడానికి చివరి కారణం కావచ్చు.

"ప్రవేశానికి అవసరమైన పత్రాల ప్రక్రియలో ఉన్న ఇబ్బందులు, అలాగే ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (ఓబీసీ), షెడ్యూల్డ్ కులాలు (ఎస్సీ) మరియు షెడ్యూల్డ్ తెగల (ఎస్టీ) విద్యార్థులకు ప్రీ-మెట్రిక్ మరియు పోస్ట్-మెట్రిక్ స్కాలర్‌షిప్‌లు పొందడంలో ఉన్న కష్టాలు, ఈ అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన కొంతమంది విద్యార్థులు విద్యను పొందకుండా అడ్డుకుంటున్నాయి," అని నేషనల్ క్యాంపెయిన్ ఆన్ దళిత్ హ్యూమన్ రైట్స్ సంస్థకు చెందిన బీనా పల్లికల్ పేర్కొన్నట్లుగా ఉటంకించారు.

·       2022-23 మరియు 2023-24 మధ్య బాలికల నమోదు సుమారు 16 లక్షలు తగ్గగా, బాలుర నమోదు దాదాపు 21 లక్షలు తగ్గింది.

·       ఎస్సీ కేటగిరీ విద్యార్థులు 12 లక్షలు, ఎస్టీ విద్యార్థులు 2 లక్షలు తగ్గారు.

·       ఓబీసీ కేటగిరీ విద్యార్థుల సంఖ్య 25 లక్షలకు పైగా తగ్గగా,

·       అన్ని మైనారిటీ వర్గాలలో కలిపి 3 లక్షల మంది తగ్గుదల నమోదైంది.

పాఠశాల మానేసే వారి సంఖ్యను నియంత్రించడానికి ప్రభుత్వం మరియు స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOలు) ఎన్నో పథకాలను ప్రారంభించాయి, అవి: (ఎ) సమగ్ర శిక్షా అభియాన్SSA: (బి) మధ్యాహ్న భోజన పథకం (MDM): (సి) “పిల్లలను తిరిగి పాఠశాలకు తీసుకురావడం“Bringing Children Back to School”:

స్థానిక పంచాయతీలు, పాఠశాల యాజమాన్య కమిటీలు మొదలైనవాటిని భాగస్వామ్యం చేస్తూ, బడి మానేసిన వారిని తిరిగి చేర్పించడానికి ఉద్దేశించిన ఒక లక్షిత ప్రచారం. కానీ ఈ సమస్య ఇంకా పరిష్కారం కాలేదు.

జాతీయ విద్యా విధానం 2030 నాటికి ప్రీస్కూల్ నుండి మాధ్యమిక స్థాయి వరకు 100% స్థూల నమోదు నిష్పత్తిని (GER) లక్ష్యంగా పెట్టుకోవడం జరిగింది. సెప్టెంబర్ 2025లో విడుదలైన UDISE+ 2024-25 నివేదిక, దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలలు, నమోదులు, ఉపాధ్యాయులు మరియు మౌలిక సదుపాయాలపై సమాచారాన్ని సేకరించింది. భారతదేశంలో 14,71,473 పాఠశాలలు ఉన్నాయి, ఒక్కో పాఠశాలలో సగటున 168 మంది విద్యార్థులు మరియు 7 మంది ఉపాధ్యాయులు ఉన్నారు. అయితే, 7,993 పాఠశాలల్లో ఒక్క విద్యార్థి కూడా నమోదు కాలేదు, మరియు 1,04,125 (7.1%) పాఠశాలల్లో 33,76,769 మంది విద్యార్థులకు ఒకే ఉపాధ్యాయుడు సేవలందిస్తున్నాడు.

తెలంగాణ (2,245 సున్నా-నమోదు పాఠశాలలు) మరియు ఉత్తర ప్రదేశ్ (9,508 ఒకే ఉపాధ్యాయుడు ఉన్న పాఠశాలలు) వంటి రాష్ట్రాలు ఈ గణాంకాలకు గణనీయంగా దోహదపడుతున్నాయి.

సుమారుగా, 5.1% పాఠశాలల్లో 10 కంటే తక్కువ మంది విద్యార్థులు నమోదు కాగా, 8.0% పాఠశాలల్లో 11-20 మంది ఉన్నారు. ఇది, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, వనరుల వినియోగం తక్కువగా ఉందని సూచిస్తోంది.

మౌలిక సదుపాయాలలో 1,377,945 పాఠశాలలకు (93.6%) విద్యుత్ సౌకర్యం ఉంది (వీటిలో 1,352,061 పనిచేస్తున్నాయి, 91.9%), 1,372,205 పాఠశాలలకు (93.2%) బాలికల మరుగుదొడ్లు ఉన్నాయి (వీటిలో 1,372,881 పనిచేస్తున్నాయి, 93.3%), అయితే డిజిటల్ లైబ్రరీ సదుపాయం 101,505 పాఠశాలలకు (6.9%) మాత్రమే పరిమితమైంది.

అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరం, త్రిపుర మొదలైన దేశంలోని ఈశాన్య ప్రాంతాల రాష్ట్రాలలో విద్యుత్ కవరేజ్ తక్కువగా (90% కంటే తక్కువ) ఉంది.

పైన పేర్కొన్న డేటా ఆధారంగా ప్రస్తుత పరిస్థితిలో, కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, అలాగే వివిధ స్థాయిలలో విద్యా సమస్యను పరిష్కరించడానికి పనిచేస్తున్న ఎన్జీఓలు డ్రాపౌట్ సమస్యను ప్రాధాన్యతా ప్రాతిపదికన తీసుకోవాలి, లేకపోతే NEP 2020 యొక్క 100 శాతం నమోదు లక్ష్యాన్ని సాధించలేము.

మరోవైపు, 100% నమోదు లక్ష్యాన్ని సాధించినప్పటికీ, పిల్లలు బడి మానేసే సమస్య పరిష్కారం కాకపోతే, ఆ 100% నమోదు వల్ల ఏ ప్రయోజనమూ ఉండదు. ఎందుకంటే, ఈ నమోదు పిల్లలు పాఠశాల నుండి కళాశాలకు చేరుకోవడానికి సహాయపడదు. పైగా, పిల్లలు పాఠశాల నుండి నేరుగా కళాశాల, ఉన్నత విద్య లేదా వృత్తి విద్యలో ప్రవేశించలేని తరుణంలో, అటువంటి విద్యా వ్యవస్థపై ప్రశ్నలు తలెత్తడం అనివార్యం.

దేశంలో పిల్లలు బడి మానేసే సమస్య విచారకరమైనది మాత్రమే కాకుండా, విధానపరంగా లోపభూయిష్టమైనది మరియు బాధాకరమైనది కూడా.

 

సౌజన్యం: ఇండియా టుమారో,March 31, 2026