ఆగ్నేయ ఉజ్బెకిస్తాన్లోని చారిత్రాత్మక నగరం మరియు కీలకమైన యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన సమర్ఖండ్ , ప్రాచీన సిల్క్ రోడ్కు ఒక ఆభరణం వంటిది. ఇది 14వ-15వ శతాబ్దపు అద్భుతమైన ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పానికి ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇందులో ప్రకాశవంతమైన నీలిరంగు పలకలతో కూడిన రెగిస్తాన్ స్క్వేర్ మరియు షా-ఇ-జిందా నెక్రోపోలిస్ కూడా ఉన్నాయి.
550,000 కంటే ఎక్కువ జనాభా కలిగిన, ఉజ్బెకిస్తాన్లో మూడవ అతిపెద్ద నగరమైన సమర్ఖండ్, ఉత్సాహభరితమైన బజార్లు, ఆధునిక కేఫ్లు మరియు తిమూరిడ్ చరిత్రల సమ్మేళనానికి ప్రసిద్ధి చెందింది
సమర్ఖండ్ నగరం, మధ్య ఆసియాలోని పురాతన నగరాలలో ఒకటి. క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దంలో మరాకాండాగా పిలువబడిన సమర్ఖండ్ నగరం, సోగ్డియానాకు రాజధానిగా ఉండేది మరియు క్రీ.పూ. 329లో అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ చేత ఆక్రమించబడింది. ఆ తర్వాత సమర్ఖండ్ నగరాన్ని మధ్య ఆసియా టర్కులు (క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం), అరబ్బులు (8వ శతాబ్దం), ఇరాన్కు చెందిన సమనిద్లు (9వ-10వ శతాబ్దాలు), మరియు వివిధ టర్కిక్ ప్రజలు (11వ-13వ శతాబ్దాలు) పాలించారు. అనంతరం దీనిని ఖ్వారెజ్మ్-షా రాజవంశం (13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) స్వాధీనం చేసుకుంది మరియు మంగోల్ విజేత చెంగిజ్ ఖాన్ (1220) దానిని జయించి నాశనం చేశాడు.
మంగోల్ పాలకులపై తిరుగుబాటు చేసిన తర్వాత (1365), సమర్ఖండ్ తైమూర్ (టామర్లేన్) సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా మారింది. తైమూర్, సమర్ఖండ్ నగరాన్ని మధ్య ఆసియాలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దాడు. 1500లో ఉజ్బెక్లు సమర్ఖండ్ను జయించి, దానిని బుఖారా ఖానెట్లో భాగంగా చేసుకున్నారు.
18వ శతాబ్దం నాటికి సమర్ఖండ్ క్షీణించి, 1720ల నుండి 1770ల వరకు నిర్జనంగా ఉంది. రష్యన్ సామ్రాజ్యానికి ప్రాంతీయ రాజధానిగా (1887) మరియు రైల్వే కేంద్రంగా మారిన తర్వాతే అది ఆర్థికంగా కోలుకుంది. సమర్ఖండ్ కొద్దికాలం పాటు (1924–36) ఉజ్బెక్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్కు రాజధానిగా ఉంది. నేటి సమర్ఖండ్లో మధ్యయుగ కాలం నాటి పాత నగరం మరియు 19వ శతాబ్దంలో రష్యన్లు ఈ ప్రాంతాన్ని జయించిన తర్వాత నిర్మించిన కొత్త భాగం ఉన్నాయి.
సమర్ఖండ్ పాత నగరం యొక్క ప్రణాళిక ప్రకారం, 5 మైళ్ల (8 కి.మీ.) పొడవైన, 11వ శతాబ్దపు గోడలలోని ఆరు ద్వారాల నుండి వీధులు కేంద్రం వైపు కలుస్తాయి. రష్యన్లు సమర్ఖండ్ పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత గోడలు మరియు ద్వారాలు ధ్వంసమయ్యాయి, కానీ మధ్యయుగ కాలం నాటి ప్రణాళిక ఇప్పటికీ భద్రపరచబడింది.
సమర్ఖండ్ పాత నగరంలో 14వ శతాబ్దం నుండి 20వ శతాబ్దం వరకు మధ్య ఆసియా వాస్తుశిల్పానికి చెందిన కొన్ని అత్యుత్తమ స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి, వీటిలో సమర్ఖండ్, తైమూర్ రాజధాని నగరంగా ఉన్న కాలం నాటి అనేక భవనాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ తరువాతి నిర్మాణాలలో, తైమూర్ యొక్క అత్యంత ఇష్టమైన చైనీస్ భార్యచే నిర్మింపజేయబడిన 'బీబీ-ఖానోమ్ మసీదు' (1399–1404), మరియు సుమారు 1405లో నిర్మించబడిన తైమూర్ సమాధి అయిన 'గూర్-ఎ అమీర్ సమాధిGūr-e Amīr mausoleum ' ముఖ్యమైనవి.
15వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్థానికి చెందిన 'అక్ సరాయ్ సమాధి'లో, లోపలి భాగంలో అద్భుతమైన కుడ్యచిత్రాలు (frescoes) కనిపిస్తాయి. సమర్ఖండ్ పాత నగరంలో ఉన్న 'రిగెస్తాన్ స్క్వేర్ Rīgestān Square 'కు ఎదురుగా అనేక మదర్సాలు (ఇస్లామిక్ పాఠశాలలు) ఉన్నాయి:
తైమూర్ మనవడు, ఖగోళ శాస్త్రవేత్త అయిన 'ఉలుగ్ బేగ్' మదర్సా (1417–20), అలాగే 'షిర్దార్' (1619–1635/36) మరియు 'తిలకారి' (17వ శతాబ్దం మధ్యకాలం) మదర్సాలు ఈ చౌరస్తాను మూడు వైపులా చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి. సమర్కండ్లో 15 నుండి 17వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందిన అనేక ఇతర సమాధులు, మదర్సాలు మరియు మసీదులు ఉన్నప్పటికీ, అవి తైమూర్ కాలం నాటి నిర్మాణాలంతటి ఆకట్టుకునేవిగా లేవు
సమర్కండ్ ప్రాచీన భవనాల యొక్క ప్రధాన విశేషాలు వాటి అద్భుతమైన ముఖద్వారాలు, విశాలమైన రంగుల గోపురాలు, మరియు మజోలికా, మొజాయిక్, పాలరాయి, బంగారం వంటి పదార్థాలతో చేసిన అద్భుతమైన బాహ్య అలంకరణలు. సమర్ఖండ్ చారిత్రక నగరం 2001లో UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడింది.
సమర్ఖండ్ లోని కొత్త, రష్యన్ విభాగం నిర్మాణం 1871లో ప్రారంభమైంది; సోవియట్ కాలంలో ఇది గణనీయంగా విస్తరించింది, ఈ సమయంలోనే అనేక ప్రభుత్వ భవనాలు, నివాస గృహాలు మరియు ఉద్యానవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడ ఉజ్బెక్ మరియు రష్యన్ నాటకశాలలు theatres, ఒక విశ్వవిద్యాలయం (1933లో స్థాపించబడింది), మరియు వ్యవసాయం, వైద్యం, వాస్తుశిల్పం, వాణిజ్య రంగాలకు సంబంధించిన ఉన్నత విద్యా సంస్థలు ఉన్నాయి.
ప్రాచీన మరియు మధ్యయుగ కాలాల్లో, చైనా మరియు భారతదేశం నుండి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాల కూడలిలో సమర్ఖండ్ నెలకొని ఉండటం వల్లనే అది తన వాణిజ్య ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. 1888లో రైల్వే సదుపాయం అందుబాటులోకి రావడంతో, సమర్ఖండ్ వైన్, ఎండిన మరియు తాజా పండ్లు, పత్తి, బియ్యం, పట్టు మరియు తోలు ఉత్పత్తుల ఎగుమతికి ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది. ప్రస్తుతం సమర్ఖండ్ నగర పరిశ్రమలు ప్రధానంగా వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి; పత్తి శుద్ధి (ginning), పట్టు వడకడం మరియు నేయడం, పండ్ల నిల్వ (canning), అలాగే వైన్, వస్త్రాలు, తోలు ఉత్పత్తులు, పాదరక్షలు మరియు పొగాకు ఉత్పత్తి వంటి రంగాలు ఇందులో ముఖ్యమైనవి. ట్రాక్టర్, ఆటోమొబైల్ విడిభాగాలు మరియు సినిమా పరికరాల తయారీ కూడా ఆర్థికంగా ముఖ్యమైనది.
సమర్ఖండ్ లో
చూడదగిన ప్రదేశాలు:
· రెగిస్తాన్ స్క్వేర్: సమర్ఖండ్ నగర నడిబొడ్డున ఉన్న రెగిస్తాన్ స్క్వేర్ లో భారీగా, అత్యంత సుందరంగా అలంకరించబడిన మూడు మదర్సాలు (ఇస్లామిక్ పాఠశాలలు) ఉన్నాయి.
· షా-ఇ-జిందా నెక్రోపోలిస్: మధ్య ఆసియాలోని అత్యంత అందమైన ప్రదేశాలలో ఒకటైన, నీలిరంగు పలకలతో కప్పబడిన సమాధుల మార్గం చూడదగినది.
· గుర్-ఎ-అమీర్ సమాధి: పర్షియన్-మంగోల్ వాస్తుశిల్పానికి ఒక అద్భుతమైన కళాఖండమైన, తైమూర్ (తామెర్లేన్) యొక్క అంతిమ విశ్రాంతి స్థలము దర్సిoచ దగినది
· బీబీ-ఖానీమ్ మసీదు: తైమూరిద్ యుగం నాటి అతిపెద్ద మరియు అత్యంత వైభవమైన మసీదులలో ఒకటి.
· సియోబ్ బజార్: బీబీ-ఖానీమ్ మసీదుకు సమీపంలోనే స్థానిక జీవనవిధానం, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు ప్రసిద్ధ సమర్కండ్ రొట్టె లబించు ప్రదేశం.
· దానియేలు సమాధి: పాత నిబంధన ప్రవక్త దానియేలు కు చెందినదిగా చెప్పబడే విశిష్టమైన, పొడవైన శవపేటిక కలదు. సందర్శించండి.
