"నా ప్రభువు, శ్రీమంత్ మహారాజా పేష్వా బహదూర్, హిందువులు మరియు మహమ్మదీయులు ఇద్దరి మతాన్ని రక్షించే ఉద్దేశ్యంతో, క్రీస్తు అనుచరులను వధించడానికి సిద్ధమయ్యారు."
ఈ మాటలు పేష్వా సహాయకుడు, బిథూర్కు చెందిన మహమ్మద్ ఇషాక్ అనే ముస్లిం సయ్యద్, 1858 జనవరి 2న రాశాడు. మహమ్మద్ ఇషాక్ ఈ లేఖను బుందేల్ఖండ్ అధిపతులకు ఉద్దేశించి రాశారు; ఆంగ్ల సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన మొదటి భారత జాతీయ స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో చేరమని వారిని కోరారు.
ఒక మరాఠా హిందూ పాలకుడి తరపున ఒక ముస్లిం అధికారి, ఉమ్మడి విశ్వాసం మరియు ఉమ్మడి మాతృభూమి పేరిట రాజపుత్రులకు మరియు బుందేలా అధిపతులకు రాయడం అనేది మన చరిత్రలోని చెప్పబడని మరియు మరుగునపడిన ఒక కథ.
సయ్యద్ ముస్లిం అయిన మహమ్మద్ ఇషాక్, 1857 తిరుగుబాటు ప్రారంభం కావడానికి ముందు బిథూర్లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కింద థానాదార్గా పనిచేశారు. వలసవాద ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని లోపలి నుండి క్షుణ్ణంగా అర్థం చేసుకున్న మహమ్మద్ ఇషాక్ దానిని కూల్చివేయాలని నిర్ణయించుకుని, జాతీయవాద విప్లవకారుల పక్షాన నిలిచారు.
రికార్డుల ప్రకారం, ఇషాక్ బిథూర్కు చెందిన నానా సాహిబ్ యొక్క ప్రధాన ఏజెంట్ లేదా నాయిబ్గా కల్పిలో నియమించబడి, కల్పి మరియు కాన్పూర్ చుట్టుపక్కల ఉన్న అనేక గ్రామాలపై అధికార పరిధిని కలిగి ఉండేవారు. డిసెంబర్ 1857లో కాన్పూర్లో ఓటమి తర్వాత విప్లవకారులు కల్పికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, ఇషాక్, నానా సాహిబ్కు ప్రతినిధిగా కల్పి పట్టణంలో పౌర ప్రభుత్వాన్ని నడిపారు.
1857 డిసెంబర్ 31న, తాత్యా తోపే బుందేల్ఖండ్లోని ప్రధాన అధిపతులైన ఝాన్సీ రాణి, రాజా బఖ్త్ బాలి, రాజా నర్పత్ సింగ్, రాజా హిందూపత్, రాజా మర్దాన్ సింగ్, కున్వర్ నిరంజన్ సింగ్, మరియు రాజా రతన్ సింగ్లకు లేఖలు పంపారు. ఆ లేఖలలో, "రాజ్యం వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి మహారాజా పేష్వాచే నియమించబడిన ఆయన సహాయకుడు సయ్యద్ మహమూద్ ఇషాక్ ఆ ప్రదేశానికి చేరుకున్నారు" అని వారికి తెలియజేశారు. ఇషాక్తో పాటు పంపిన సర్క్యులర్లోని సూచనల నుండి వెనుకాడవద్దని తాత్యా తోపే తన లేఖలో ఈ అధిపతులలో ప్రతి ఒక్కరినీ ఆదేశించారు.
పేష్వా ఆదేశాల మేరకు ఇషాక్ స్వయంగా వ్రాసిన, భారత జాతీయ ఆర్కైవ్స్లోని సర్క్యులర్, లో పేష్వా, నాయకుల భూభాగాలను ఆక్రమించుకోవడానికో లేక భారతదేశంపై సర్వోన్నత అధికారాన్ని చేపట్టడానికో పోరాడటం లేదని, ఆంగ్లేయులపై విజయం సాధించిన తర్వాత నాయకులందరూ తమ భూములను శాంతి, సంతోషాలతో అనుభవించాలన్నదే ఏకైక లక్ష్యమని పేర్కొన్నది. ప్రత్యేకంగా బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలను, తగిన సంప్రదింపుల తర్వాత, ముందుకు వచ్చిన వారికి పంపిణీ చేస్తారు. ఈ పోరాటం ఒక మతానికి వ్యతిరేకంగా మరొక మతానికి మధ్య జరుగుతున్నది కాదు. ఇది ఒకే ఆక్రమణదారుడికి వ్యతిరేకంగా అన్ని మతాలు చేస్తున్న పోరాటం.
ఇషాక్ కేవలం ఉత్తరాలు రాసేవాడు లేదా లేఖకుడు మాత్రమే కాదు, ఒక సైనిక వ్యూహకర్త కూడా. బ్రిటిష్ వారు కల్పిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు దొరికిన పత్రాలలో, నదీ తీరాల వెంబడి బ్రిటిష్ సైనిక కదలికలను పర్యవేక్షించి, విప్లవ కమాండర్లకు సమాచారం అందించే వందమంది 'డాక్ హుర్కారాల' నియామకానికి ఇషాక్ నిర్దేశించినట్లు చూపించే పత్రాలు ఉన్నాయి. ఆంగ్లేయుల సైనిక బలాన్ని తెలుసుకోవడానికి చిల్లా తర్రా ఘాట్లో ఉన్న వార్తా లేఖకులకు జీతాలు చెల్లించాలని కూడా ఇషాక్ ఆదేశించారు. నానా సాహిబ్ నేతృత్వంలోని విప్లవ జాతీయవాద ప్రభుత్వం కోసం ఇషాక్ ఒక క్రియాశీలక గూఢచార మరియు సమాచార ప్రసార వ్యవస్థను నడుపుతున్నాడని చెప్పవచ్చు.
1858 మే నాటికి, ఇషాక్ బందా నవాబుతో కలిసి కల్పికి కవాతు చేస్తూ, అక్కడ సమావేశమైన రెండు నుండి మూడు వేల మంది విప్లవకారులకు అదనంగా తుపాకులతో కూడిన రెండు నుండి మూడు వేల మంది యోధుల అదనపు బలాన్ని చేకూర్చాడు. వారి రాక "అక్కడి తిరుగుబాటుదారులకు కొత్త ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చిందని" బ్రిటిష్ గూఢచార వర్గాలు నివేదించాయి. 1857 విప్లవపు చివరి గొప్ప సమావేశాలలో ఒకటిగా చెప్పబడే కల్పిలో ఝాన్సీ రాణి మరియు తాత్యా తోపే కూడా ఉన్నారు, మరియు వారందరినీ ఏకం చేయడంలో ఇషాక్ సహాయపడ్డాడు.
కల్పి, ఆ తర్వాత గ్వాలియర్ పతనం తర్వాత, ఇషాక్ అక్కడే ఉండిపోయాడు. మహోనాలో జరిగిన యుద్ధ మండలిలో, స్వాతంత్ర్య యుద్ధానికి నాయకత్వం వహించిన కేంద్ర త్రయం, పేష్వా వారసుడిగా రావు సాహిబ్, సైనిక వ్యవహారాల నిర్వాహకుడిగా తాత్యా తోపే, మరియు పౌర వ్యవహారాల నిర్వాహకుడిగా మహమ్మద్ ఇషాక్ హాజరయ్యారు. ఝాన్సీ రాణి కూడా హాజరయ్యారు. సమావేశమైన చాలా మంది సిపాయిలు లొంగిపోయి సమావేశం నుండి నిష్క్రమించినప్పుడు, మిగిలిన ముగ్గురు రావు సాహిబ్, తాత్యా తోపే మరియు మహమ్మద్ ఇషాక్. లొంగిపోవడానికి నిరాకరించిన చివరి కొద్దిమందితో కలసి , గ్వాలియర్ వైపు కవాతు చేయమని ఆదేశం జారీ చేశారు.
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, మహమ్మద్ ఇషాక్కు దక్కాల్సిన గుర్తింపు
లభించలేదు. మనం 1857 స్వతంత్ర పోరాటం లో హిందువులు, ముస్లింలు
కేవలం వ్యూహాత్మక మిత్రులు మాత్రమే కాదు, ఒకే
మాతృభూమి నివాసులు, ఒకే యుద్ధం చేసినవారు. ఒక ముస్లిం
సయ్యద్, మరాఠా పేష్వాకు సేవ చేశారు, ఒక
రాజపుత్ర నాయకుడితో కలిసి నడిచారు, మరియు
హిందూ, ముస్లిం ఇద్దరికీ చెందిన విశ్వాసం
పేరుతో, అంటే మాతృభూమి విశ్వాసం పేరుతో బుందేలా
నాయకులకు లేఖలు రాశారు. ఇదే భారత జాతి ఆత్మ, దాని
కోసమే ఈ మహనీయులు తమ ప్రాణాలను అర్పించారు.
