సామాజిక అభివృద్ధిలో మదర్సాల పాత్ర The Role of Madrasas in Social Development

 

బ్రిటిష్ వారు భారతదేశంపై రాజకీయ నియంత్రణను స్థాపించినప్పుడు, వారు అధికారాన్ని చేజిక్కించుకోవడమే కాకుండా, తమ సొంత విద్యా, వైద్య వ్యవస్థలను కూడా రుద్దడానికి ప్రయత్నించారు. ఈ క్రమంలో, వారు భారతదేశపు సాంప్రదాయ విద్యా, వైద్య వ్యవస్థలను నిర్మూలించడానికి ప్రయత్నించారు.

ఆ సమయంలో, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు కూడా అయిన ముస్లిం పండితులు, 1866వ సంవత్సరం మే 30న, డియోబంద్ పట్టణంలోని ఒక చిన్న మసీదులో, ఒక దానిమ్మ చెట్టు కింద, ఒక ఉపాధ్యాయుడు మరియు ఒక విద్యార్థితో ఒక దారుల్ ఉలూమ్ డియోబంద్ అనే మదర్సా ప్రారంభించినారు.. దీనిని భారతదేశపు అల్-అజార్ అని కూడా అంటారు.

మదర్సాల లో పనిచేసే పండితులు చాలా నిరాడంబరమైన జీవితాన్ని గడిపారు. వారి లక్ష్యాలు ఎల్లప్పుడూ గొప్పవిగా, ఉదాత్తమైనవిగా ఉండేవి. పేద మరియు ఆర్థికంగా వెనుకబడిన ముస్లిం పిల్లలకు విద్యను అందించడం ద్వారా వారి భవిష్యత్తును మెరుగుపరచడానికి కృషి చేశారు.

మదరసా పిల్లలు అందరికి ఉచితంగా ఆహారం, దుస్తులు, వసతి మరియు అధ్యయన సామగ్రిని అందించారు. భారతదేశ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, వారు విద్యార్థులలో విదేశీ పాలనకు వ్యతిరేక స్ఫూర్తిని నింపారు మరియు జాతీయ ఐక్యత సందేశాన్ని కూడా బోధించారు.

దురదృష్టవశాత్తు, ఇప్పుడు అవే మదర్సాలను అనుమానంతో చూడటం జరుగుతోంది. వాటిపై రకరకాల అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

వాస్తవానికి మదర్సాలు  దేశభక్తికి మరియు మానవ సేవకు ప్రతీకలు. వాటి సందేశం ఐక్యత, సామాజిక సామరస్యం, మానవ హక్కులు మరియు ప్రజా సంక్షేమం.

దేశ ప్రగతికి, సమాజంలో విద్యా వ్యాప్తికి మదర్సాలు గణనీయమైన సేవలను అందించాయి..మదర్సాలు విద్య, పరిశోధన మరియు మేధో వికాసాన్ని ప్రోత్సహించడమే కాకుండా, దేశభక్తి మరియు శాంతియుత సహజీవనం వంటి విలువలను కూడా బలోపేతం చేశాయి.

మదర్సాలను దేశ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలు, అవినీతి లేదా మరే ఇతర రకమైన తప్పులతో ముడిపెట్టడం తగదు. కాని అదే సమయంలో, మదర్సాలను  ప్రస్తుత అవసరాలకు అనుగుణంగా వాటి విద్యా వ్యవస్థను సంస్కరించాల్సిన అవసరం ఉంది.మదర్సాలు సానుకూల ఆధునికతను స్వీకరించాలి, కానీ వాటి మూల గుర్తింపును, స్ఫూర్తిని కాపాడుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

దేశానికి వైద్యులు, ఇంజనీర్లు, శాస్త్రవేత్తలు మరియు సాంఘిక శాస్త్ర నిపుణులు ఎలా అవసరమో, అలాగే ముస్లింలకు వారి మతపరమైన అవసరాల కోసం ఇమామ్‌లు, ఖాజీలు మరియు ముఫ్తీలు కూడా అవసరం. ప్రభుత్వాలు ఈ దిశగా సహాయం అందించాలి.

మదరసా  వ్యవస్థను కాలపు అవసరాలకు తగినట్లుగా సంస్కరించాలి, కానీ వాటి నిజమైన గుర్తింపును కాపాడుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం.సమాజంలో జ్ఞానం, నైతిక విలువలు మరియు విద్యను వ్యాప్తి చేయడంలో మదర్సాలు చేసిన కృషిని ప్రతిఒక్కరూ మనస్ఫూర్తిగా గుర్తించాలి.—

 

బాబర్ అలీ: పేదరికం బాల్యాన్ని దొంగిలించకుండా అడ్డుకున్న బాలుడు Babar Ali: The boy who refused to let poverty steal childhoods

 

 

సామాజిక పరివర్తనకు విద్యే అత్యంత శక్తివంతమైన సాధనం

ప్రేరణ గాధ:

 

తరుణ్ నానది/కోల్‌కతా:

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలో, తొమ్మిదేళ్ల బాలుడు పాఠశాల నుండి ఇంటికి నడుచుకుంటూ వెళ్తుండగా, ఒక ప్రశ్న అతడి మనస్సు ను పదే పదే వేధించసాగింది, “ ఎందుకు నా  వయసు పిల్లలు తరగతి గదులలో కూర్చోవడానికి బదులుగా, పొలాల్లో పనిచేస్తూ, చెత్తను సేకరిస్తూ, లేదా తాపీ పనివారికి సహాయం చేస్తూ తమ రోజులను గడుపుతున్నారు?

ముర్షిదాబాద్‌లోని బెల్దంగాలో పేదరిక కుటుంబం జన్మించిన బాబర్ అలీ, తన స్నేహితులలో చాలా మందికి చదువుకునే అవకాశం దక్కకపోవడాన్ని చూశాడు. బాబర్ అలీ ప్రతిరోజూ పాఠశాలకు వెళ్తుండగా, పరిసరాల్లోని చాలా మంది పిల్లలు తమ కుటుంబాలకు జీవనోపాధి సంపాదించడంలో సహాయం చేస్తూ తమ బాల్యాన్ని గడుపుతున్నారు..

ఒక మధ్యాహ్నం, , బాబర్ ఒక పిల్లల గుంపుతో మాట్లాడటానికి ఆగాడు."నేను మీకు పాఠాలు చెబితే, మీరు చదువుకుంటారా?" అని అడిగాడు. వెంటనే సమాధానం వచ్చింది. "అవును."

ఆ సాధారణ సంభాషణే ఒక అసాధారణ ప్రయాణానికి నాంది పలికింది. ఆ ప్రయాణం వేలాది మంది జీవితాలను మార్చివేసి, బాబర్ అలీకి ప్రపంచంలోనే అతి పిన్న వయస్కుడైన ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టింది.

2002లో, కేవలం దృఢ సంకల్పం, విరిగిన సుద్ద ముక్క, పాత బల్ల మాత్రమే ఆయుధంగా పెట్టుకుని, తరగతి గదిలో అడుగుపెట్టని పిల్లలకు విద్యను అందించాలని బాబర్ అలీ నిర్ణయించుకున్నాడు.

ఆ చిన్న వయసులోనే, తన తోటివారిలో చాలామందికి పేదరికం నుండి బయటపడటానికి విద్య ఒక్కటే మార్గం అని బాబర్ అలీ  అర్థం చేసుకున్నాడు 

బాబర్ యొక్క ఒక గది ఇంటి ముందు జామ చెట్టు కింద ఒక అనధికారిక తరగతి ప్రారంభమైనది, త్వరలోనే అది చాలా పెద్దదిగా రూపాంతరం చెందింది. బాబర్ ఆ అనధికార స్కూల్ కు 'ఆనంద్ శిక్షా నికేతన్' అని పేరు పెట్టాడు.

మొదటి సాయంత్రం, తరగతిలో కేవలం ఎనిమిది మంది విద్యార్థులు మాత్రమే ఉన్నారు.సవాళ్లు అపారమైనవి. విద్యుత్తు లేకపోవడంతో సూర్యాస్తమయానికి ముందే పాఠాలు ముగించాల్సి వచ్చేది. వర్షం పడితే తరగతులు రద్దు చేయాల్సి వచ్చేది. టెర్రకోట పలకను బ్లాక్‌బోర్డుగా ఉపయోగించారు. నోట్‌బుక్‌లను పునర్వినియోగ కాగితంతో తయారు చేశారు, మరియు చిన్న పిల్లలను తరగతులకు హాజరయ్యేలా ప్రోత్సహించడానికి బాబర్ అలీ  తరచుగా తన సొంత జేబు ఖర్చుతో చాక్లెట్లు కొనిచ్చేవాడు.

బాబర్‌ అలీ కు ఉన్న అతిపెద్ద వనరు డబ్బు లేదా మౌలిక సదుపాయాలు కాదు—అది పట్టుదల.బాబర్‌ అలీ తాను చదువుకున్న పాఠశాల నుండి పారేసిన సుద్ద ముక్కలను తరచుగా సేకరించేవారు. తనకు అవి ఎందుకు అవసరమో, ఆ స్కూల్  ఉపాధ్యాయులు తెలుసుకున్నప్పుడు, వారు బాబర్ అలీ కు ఒక పూర్తి సుద్ద పెట్టెను బహుమతిగా ఇచ్చారు."

పిల్లలను తరగతులకు హాజరయ్యేలా ఒప్పించడం కోసం బాబర్ అలీ  లెక్కలేనన్ని సార్లు ఇంటింటికీ వెళ్లి, చదువు వారి పిల్లలకు మంచి భవిష్యత్తును అందిస్తుందని చెప్పి కుటుంబాలను ఒప్పించాడు.

సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ, జామ చెట్టు కింద ఉన్న ఆ చిన్న పాఠశాల, పేద పిల్లలకు ఉచిత విద్యను అందించే పూర్తిస్థాయి విద్యాసంస్థగా ఎదిగింది.బాబర్ అలీ మొదటి బ్యాచ్‌కు చెందిన పలువురు విద్యార్థులు తమ విద్యను పూర్తి చేసుకున్న తర్వాత స్వచ్ఛంద ఉపాధ్యాయులుగా సేవ చేయడానికి తిరిగి వచ్చారు. సంకల్పం మరియు సామూహిక కృషి ఏమి సాధించగలవో అనడానికి నేడు ఆనంద శిక్షా నికేతన్ ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.

గత రెండు దశాబ్దాలుగా 'ఆనంద్ శిక్షా నికేతన్' తన విద్యా కార్యక్రమాల ద్వారా 7,000 మందికి పైగా విద్యార్థులు ప్రయోజనం పొందారు.

ముర్షిదాబాద్‌కు చెందిన బాల-ఉపాధ్యాయుడి కథ త్వరలోనే అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించింది.16 ఏళ్ల వయసులో, బాబర్‌ అలీ ను ప్రపంచంలోనే అతి పిన్న వయస్కుడైన ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా బీబీసీ గుర్తించి, అతని గురించి ప్రచురించింది. అప్పటి నుండి బాబర్ అలీ యొక్క స్ఫూర్తిదాయక ప్రయాణం బాబర్ అలీని  ను భారతదేశంలోని కొన్ని అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక వేదికలకు తీసుకువెళ్లింది.

నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత అమర్త్య సేన్ ఆహ్వానం మేరకు బాబర్ అలీ శాంతినికేతన్‌లో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు, ఆమిర్ ఖాన్ యొక్క ప్రశంసలు పొందిన టెలివిజన్ కార్యక్రమం 'సత్యమేవ జయతే'లో కనిపించారు, మరియు ఎన్‌డిటివి వారి 'ఇండియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్' వంటి వేదికల ద్వారా గుర్తింపు పొందారు.

బాబర్ అలీ జీవిత కథ, NCERT మరియు కర్ణాటక ప్రభుత్వం ప్రచురించిన పాఠ్యపుస్తకాలతో సహా విద్యా ప్రణాళికలలో కూడా చోటు సంపాదించుకుని, భారతదేశవ్యాప్తంగా కొత్త తరం విద్యార్థులకు స్ఫూర్తినిస్తోంది. ఆంగ్ల సాహిత్యంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసి, చరిత్రలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసిస్తున్నప్పటికీ, బాబర్ అలీ  తన జీవితాన్ని విద్యకు, సామాజిక సేవకు అంకితం చేస్తూనే ఉన్నాడు.

స్వామి వివేకానంద బోధనలచే ఎంతగానో ప్రభావితుడైన బాబర్ అలీ సామాజిక పరివర్తనకు విద్యే అత్యంత శక్తివంతమైన సాధనం అనే తన నమ్మకానికి కట్టుబడి ఉన్నాడు.పారేసిన సుద్ద ముక్కలను మోసుకెళ్ళే బాలుడి నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన విద్యా కార్యకర్తగా ఎదిగిన బాబర్ అలీ ప్రయాణం, వేలాది మంది బాల-బాలికలజీవితాలను ఎలా మార్చగలదో నిరూపిస్తుంది.

 

 

భారతదేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది మందికి విద్యను అందుబాటులోకి తెచ్చిన పాట్నాకు చెందిన ఖాన్ సర్ How Patna’s Khan Sir Made Learning Affordable for Millions Across India

 

సైన్యంలో చేరాలన్న తన కల నెరవేరనప్పుడు, పాట్నాకు చెందిన ఫైజల్ ఖాన్, ఖాన్ సర్ గా బోధన వైపు మళ్ళారు. కేవలం రూ. 200కే అందుబాటులో ఉండే తరగతులు, ఖాన్ జీఎస్ రీసెర్చ్ సెంటర్, ఆ తర్వాత యూట్యూబ్ ద్వారా, భారతదేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది విద్యార్థులకు నాణ్యమైన విద్యను అందించడంలో ఖాన్ సర్ సహాయపడ్డారు.

పాట్నాలోని తరగతి గదుల నుండి లక్షలాది స్క్రీన్‌ల వరకు, ప్రతి విద్యార్థికి నాణ్యమైన విద్యను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ఖాన్ సర్ లక్ష్యంగా పెట్టుకొన్నారు.

చాలా మంది పిల్లలకు, విద్య అనేది లెక్కలేనన్ని ఇతర ద్వారాలను తెరిచే ఒకే ఒక్క ద్వారం. కానీ లక్షలాది మందికి, భౌగోళిక పరిమితులు, అవకాశాలు లేదా ఆర్థిక స్థోమత లేకపోవడం వల్ల నాణ్యమైన విద్య అందుబాటులో లేకుండానే మిగిలిపోయింది.

పాట్నాకు చెందిన ఒక ఉపాధ్యాయుడు ఖాన్ సర్ ఈ అంతరాన్ని పూడ్చడానికి పూనుకున్నారు.ఖాన్ సర్ వెనుక, పట్టుదల, ఒక లక్ష్యం మరియు విద్య ప్రతి ఒక్కరికీ చెందాలనే అచంచలమైన నమ్మకంతో కూడిన ఒక కథ ఉంది.

పాట్నా కు చెందిన ఒక యువకుడిగా, ఫైజల్ ఖాన్ తన భవిష్యత్తు సైన్యం ద్వారా దేశానికి సేవ చేయడంలో ఉందని నమ్మాడు. కాని ఒక చిన్న శారీరక సమస్య కారణంగా సైనిక ఎంపిక లో తిరస్కరించబడినాడు.సైన్యంలో చేరాలన్న ఫైజల్ కల మధ్యలోనే ఆగిపోయిన తర్వాత విద్య ద్వారా యువత మనసులకు సాధికారత కల్పించాలనే ఒక కొత్త లక్ష్యాన్న , ఫైజల్ కనుగొన్నాడు.

ఫైజల్‌కు, నిరాశ చెందకుండా, ఒక సుద్ద ముక్కను చేతబట్టి, విద్య ద్వారా యువతకు మంచి భవిష్యత్తును నిర్మించడంలో సహాయపడటం అనే ఒక కొత్త లక్ష్యాన్ని కనుగొన్నాడు.

ఖాన్ సర్ పాట్నాలో భోదన ప్రారంభించాడు, తరచుగా కష్టపడి జీవనం సాగించే కుటుంబాల విద్యార్థులకు బోధించేవాడు. ఖాన్ సర్ ఫీజు కేవలం రూ. 200 మాత్రమే, అయినా ఆ మొత్తం కూడా కొంతమంది పిల్లలకు అందుబాటులో లేదు.కానీ ఒక విద్యార్థి నేర్చుకోవడానికి ఇష్టపడితే, ఖాన్ సర్ నేర్పించడానికి సిద్ధంగా ఉండేవారు 

ఆ సాధారణ నమ్మకమే క్రమంగా ఒక పెద్ద ఆశయానికి పునాదిగా మారింది. 2010లో, ఖాన్ సర్ ఖాన్ జీఎస్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌ను ప్రారంభించారు. అక్కడ కేవలం ఒక ఉపాధ్యాయుడు, ఒక బ్లాక్‌బోర్డు, మరియు నాణ్యమైన విద్య అనేది కొద్దిమందికి మాత్రమే ప్రత్యేక హక్కుగా ఉండకూడదనే దృఢ విశ్వాసం మాత్రమే ఉండేవి.

మహమ్మారి కాలం లో పాఠశాలలు మరియు కోచింగ్ సెంటర్లు మూతపడటంతో, దేశవ్యాప్తంగా విద్యార్థులు తమ చదువును కొనసాగించడానికి మార్గాల కోసం వెతకడం ప్రారంభించారు. ఖాన్ సర్ తన పాఠాలను ఆన్‌లైన్‌లోకి తీసుకురావడం ద్వారా స్పందించారు.

సులభంగా అర్థమయ్యే పాఠాలు, హాస్యం, మరియు విద్యార్థుల కష్టాలపై లోతైన అవగాహన ద్వారా, ఖాన్ సర్ క్లిష్టమైన సబ్జెక్టులను అవకాశాలుగా మార్చారు.

ఖాన్ సర్ బోధనా శైలి ఆచరణాత్మకంగా, ఆసక్తికరంగా మరియు సులభంగా అర్థమయ్యేలా ఉండేది, ఇది త్వరగా విద్యార్థుల మనసులను గెలుచుకుంది. తరగతి గదికి డిజిటల్ అనుబంధంగా ప్రారంభమైనది, త్వరలోనే లక్షలాది మందితో కూడిన అభ్యాస సమాజంగా రూపాంతరం చెందింది 

నగరాలు, పట్టణాలు మరియు మారుమూల గ్రామాలకు చెందిన విద్యార్థులు ఖాన్ సర్ వీడియోలను చూడటానికి లాగిన్ అయ్యారు. వారిలో చాలామంది ఆయనను కేవలం ఉపాధ్యాయుడిగానే కాకుండా, విద్యను అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చిన ఒక మార్గదర్శకుడిగా భావించారు.

విజయం కొద్దిమంది మాత్రమే ఊహించగలిగే గుర్తింపు, పలుకుబడి మరియు అవకాశాలను తెచ్చిపెట్టింది.వాటిలో ఒకటి, వార్తల ప్రకారం, రూ. 107 కోట్ల విలువైన ఆఫర్.చాలామందికి, అది జీవితాన్ని మార్చే సంపద అయి ఉండేది, కానీ ఖాన్ సర్ దానిని వదులుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు.ఎందుకంటే, రూ. 200 కూడా భరించలేని విద్యార్థులకు మరియు తమ ఫోన్‌ల నుండే నేర్చుకుంటున్న లక్షలాది మందికి అత్యంత ముఖ్యమైనది ఏమిటో ఖాన్ సర్ కు తెలుసు.

అందరికీ అందుబాటులో ఉండే విద్య జీవితాలను ఎలా మార్చగలదో చెప్పడానికి ఖాన్ సర్ ఒక ప్రతీక.విద్య ప్రతిరోజూ జీవితాలను మారుస్తూనే ఉన్న దేశంలో, కొన్నిసార్లు అత్యంత శక్తివంతమైన మార్పులు  బోర్డురూమ్‌లలో లేదా పెద్ద సంస్థలలో ప్రారంభం కావని ఖాన్ సర్ విద్యా  ప్రయాణం మనకు గుర్తు చేస్తుంది.

 

 

మదీనా తవ్వకాలలో పురాతన రాతి అరబిక్ శాసనల వెలికితీత Rocks bearing ancient Arabic inscription excavated in Medina

 

రియాద్:

సౌదీ అరేబియాలోని మదీనా ప్రాంతంలో చేపట్టిన ఒక ముఖ్యమైన పురావస్తు తవ్వకాల్లో, ఇస్లాం ఆవిర్భావ కాలానికి చెందినవిగా భావించబడుతున్న, పురాతన అరబిక్ లిపిలో చెక్కబడిన అద్భుతమైన రాతి శాసనాలను అధికారులు కనుగొన్నారు.

ప్రవక్త ముహమ్మద్ మరియు ఉమర్ ఇబ్న్ అల్-ఖత్తాబ్ కాలానికి చెందిన 1,700కు పైగా పురాతన శాసనాలు మరియు రాతి చెక్కడాలను మదీనా (అల్-మహ్ద్) ప్రాంతంలో కనుగొన్నట్లు సౌదీ హెరిటేజ్ కమిషన్ తాజాగా ప్రకటించింది.

తవ్వకాలలో రెండవ ఖలీఫా అయిన ఉమర్ ఇబ్న్ అల్-ఖత్తాబ్ పేరు గల శాసనం బయటపడింది.ఈ శాసనం అపారమైన చారిత్రక విలువను కలిగి ఉంది. ఇది పురాతన హిజాజీ లిపిలో రాయబడింది; ఇది ఇస్లాం ఆవిర్భావ దశలో ఉపయోగించిన అరబిక్ లిపి యొక్క ప్రారంభ రూపాలలో ఒకటి.ఈ శాసనం యొక్క అర్థం ఇలా ఉంది: "ఈ లోకంలోనూ మరియు పరలోకంలోనూ ఉమర్ ఇబ్న్ అల్-ఖత్తాబ్‌కు అల్లాహ్ రక్షకుడు, మరియు అల్లాహ్ తప్ప వేరే దేవుడు లేడు. ముహమ్మద్ (శాంతి ఆయనపై కలుగుగాక) అల్లాహ్ యొక్క ప్రవక్త."

ప్రారంభ ఇస్లామిక్ సమాజం యొక్క నమ్మకాలు, సామాజిక నిర్మాణం మరియు మతపరమైన పునాదుల గురించి ఈ శాసనం అరుదైన అవగాహనను కల్పిస్తుందని చరిత్రకారులు పేర్కొంటున్నారు. ఖలీఫా ఉమర్ 634 నుండి 644 CE వరకు వేగంగా విస్తరిస్తున్న ముస్లిం రాజ్యానికి నాయకత్వం వహించారు.

అల్-మహ్ద్ గవర్నరేట్‌లోని మూడు ప్రధాన ప్రాంతాలైన అల్-సువైరికియా, అల్-మువైహియా మరియు హధాలలో నిర్వహించిన భారీ స్థాయి పురావస్తు సర్వే వివరాలను కూడా సౌదీ హెరిటేజ్ కమిషన్ విడుదల చేసింది. సర్వే యొక్క మొదటి మరియు రెండవ దశలలో, పరిశోధకులు 1,774 పురావస్తు ఆవిష్కరణలను నమోదు చేశారు, ఇవి ఆ ప్రాంతం యొక్క చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తాయి..

173 తెలియని పురావస్తు ప్రదేశాలు కూడా కొత్తగా కనుగొన బడినాయి. ఉమర్ ఇబ్న్ అల్-ఖత్తాబ్ పేరుతో కొత్తగా రాతి శాసనం ఒకటి కనుగొనబడినది. దీనితో బాటు 1,259 శిలా చిత్రాలు,461 ఇస్లామిక్ శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి, పరిశోధకులు ఇస్లాం పూర్వ థముడిక్ లిపిలో 34 శాసనాలను కూడా వెలికితీశారు.

ఈ తవ్వకాలలో అనేక పురాతన కట్టడాలు బయటపడ్డాయి. వాటిలో 11 రాతి కట్టడాలు, మూడు చారిత్రక రాజభవనాల అవశేషాలు, సరుకు రవాణా మార్గాలలో దూరాలను కొలవడానికి ఉపయోగించే రెండు మైలురాళ్ళు, మరియు ఒకప్పుడు ప్రయాణికులకు, నివాస ప్రాంతాలకు కీలకమైన నీటి వనరులుగా పనిచేసిన నాలుగు బావులు ఉన్నాయి.

చారిత్రాత్మకంగా, మదీనా ప్రావిన్స్—మరియు ముఖ్యంగా అల్-మహద్ ప్రాంతం—వాణిజ్యానికి మరియు తీర్థయాత్రలకు ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది.