సమోసా కథ The Story of the Samosa

 

సమోసా దక్షిణాసియాలో ఉద్భవించిందని చాలామంది భావిస్తున్నప్పటికీ, దాని మూలాలు మధ్య ఆసియా మరియు  మధ్యప్రాచ్యంలో ఉన్నాయి.

10వ శతాబ్దం నుండి 13వ శతాబ్దాల నాటి అరబ్ వంట పుస్తకాలలో, పేస్ట్రీలను 'సాన్‌బుసాక్' అని పిలుస్తారు, ఇది పర్షియన్ పదం 'సాన్‌బోసాగ్' నుండి ఉద్భవించింది.

సమోసా ప్రపంచంలోని వివిధ మూలల్లో తన అద్భుతమైన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. ఈజిప్ట్ నుండి లిబియా వరకు మరియు మధ్య ఆసియా నుండి భారతదేశం వరకు, వివిధ పేర్లతో విస్తృత ఖ్యాతిని సంపాదించింది.

మొదట్లో సంసా అని పిలువబడేది, మధ్య ఆసియాలోని చారిత్రక రికార్డులు దీనిని సంబుసాక్, సంబుసాక్ లేదా సంబుసాజ్ అని కూడా పేర్కొన్నాయి, అన్నీ వాటి మూలాలను పర్షియన్ పదం సంబోసాగ్ నుండి గుర్తించాయి.

గత ఎనిమిది శతాబ్దాలుగా, సమోసా దక్షిణాసియా వంటకాల్లో అపారమైన ప్రజాదరణను కలిగి ఉంది. రుచికరమైన వంటకం సమోసా సుల్తానులు మరియు చక్రవర్తుల భోజనశాలలను అలంకరించింది.చారిత్రాత్మకంగా, మధ్య ఆసియా సమాజాలలో, సమోసాలు ముఖ్యంగా ప్రయాణ సమయంలో ఇష్టపడేవారని నమ్ముతారు’ సమోసాలు పరిమాణంలో చాలా చిన్నవిగా ఉంది ప్రయాణికులకు అనుకూలమైన చిరుతిండిగా మారాయి.

సమోసా గురించిన తొలి నమోదు చేయబడిన ప్రస్తావనలలో ఒకటి 11వ శతాబ్దపు ఇరానియన్ చరిత్రకారుడు అబుల్-ఫజల్ బెయ్హాకి రచన తారిఖ్-ఇ బెయ్హాఘి లో ప్రస్తావించ బడినది. ఇరాన్ లో  దీనిని 'సంబోసా' అని పిలుస్తారు.పర్షియన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్ నిమత్నామా-ఇ-నసీరుద్దీన్-షాహి సమోసాలను ఎలా వండాలో వివరిస్తుంది

దక్షిణాసియాకు సమోసా పరిచయం ముస్లిం ఢిల్లీ సుల్తానేట్ కాలం నాటిది, 1300 సంవత్సరంలో, పండితుడు మరియు ఆస్థాన కవి అమీర్ ఖుస్రో, తన రచనలలో యువరాజులు మరియు ప్రభువులు 'మాంసం, నెయ్యి, ఉల్లిపాయ మొదలైన వాటితో తయారు చేసిన సమోసా'ను ఆస్వాదించారని నమోదు చేశారు.

నిమత్నామా-ఇ-నసీరుద్దీన్-షాహి (సుమారు 16వ శతాబ్దం) అనే పర్షియన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌తో కూడిన మధ్యయుగ భారతీయ వంట పుస్తకంలో సమోసాలు వడ్డిస్తున్నట్లు చూపించారు.

మొరాకో యాత్రికుడు ఇబ్న్ బటుటా 14వ శతాబ్దంలో ఢిల్లీలోని మొహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ఆస్థానంలో విలాసవంతమైన విందులలో వడ్డించిన మాంసఖండం మరియు బఠానీలతో నిండిన సమోసా గురించి ప్రస్తావించాడు  ఇది హైదరాబాద్‌లో "లుఖ్మీ"గా దాని వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తుంది.

దక్షిణాసియా వీధి ఆహారం street foodలో అంతే ప్రియమైన వైవిధ్యం సమోసా చాట్. ఈ రుచికరమైన వంటకంలో సమోసా పైన పెరుగు, చింతపండు చట్నీ, సన్నగా తరిగిన ఉల్లిపాయలు మరియు మసాలా వేయాలి. విభిన్న రుచులు, ఉష్ణోగ్రతల అద్భుతమైన కలయిక ఒక సంచలనాత్మక అనుభవాన్ని సృష్టిస్తుంది. 

మధ్యధరా సమీపంలోని అరబ్ దేశాలలో, అర్ధ వృత్తాకార 'సంబుసాక్' ఉల్లిపాయ, ఫెటా చీజ్ మరియు పాలకూరతో కలిపి ముక్కలు చేసిన చికెన్ లేదా మాంసం యొక్క ఆహ్లాదకరమైన ఫిల్లింగ్‌ను కలిగి ఉంటుంది.

మాల్దీవుల వంటకాల్లో తయారుచేసిన సమోసా రకాలను బాజియా అని పిలుస్తారు. అవి చేపలు లేదా ట్యూనా మరియు ఉల్లిపాయలతో కూడిన మిశ్రమంతో నిండి ఉంటాయి.

ఇండోనేషియాలో, సమోసాలను స్థానికంగా సమోసా అని పిలుస్తారు, స్థానిక రుచికి అనుగుణంగా బంగాళాదుంప, జున్ను, కర్రీ, రౌసాంగ్ లేదా నూడుల్స్‌తో నింపుతారు. దీనిని సాధారణంగా సాంబల్‌తో చిరుతిండిగా వడ్డిస్తారు. సమోసా ఇండోనేషియా పాస్టెల్, పనాడ మరియు ఎపోక్-ఎపోక్‌తో దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది

మధ్య ఆసియాలోని టర్కిక్ మాట్లాడే దేశాలలో, 'సోమ్సా' ఫిల్లింగ్‌లో ముక్కలు చేసిన గొర్రె మాoసం మరియు ఉల్లిపాయలు ఉంటాయి, అయితే జున్ను, గొడ్డు మాంసం మరియు గుమ్మడికాయ వైవిధ్యాలు కూడా బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. 

ఆఫ్రికా హార్న్‌లో, ముఖ్యంగా ఇథియోపియా, సోమాలియా మరియు ఎరిట్రియాలో 'సంబుసా' ప్రధాన ఆహారంగా ముఖ్యమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ ప్రతిష్టాత్మకమైన చిరుతిండిని సాంప్రదాయకంగా రంజాన్, క్రిస్మస్ మరియు ఇతర పండుగ వేడుకల వంటి ప్రత్యేక సందర్భాలలో వడ్డిస్తారు.

ప్రస్తుత కాలంలో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రాంతాలలో సమోసా ఒక ప్రియమైన చిరుతిండిగా మారింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమోసా వివిధ అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

 

 

హైదరాబాద్ సినిమా: నిజాం కాలం నాటి సినిమా సంస్కృతి Hyderabad’s cinema: Film culture of Nizam’s era

 

పరిశోధకురాలు మరియు రచయిత్రి డాక్టర్ సి యామిని కృష్ణ పరిశోధన ఆధారంగా 1948కి ముందు హైదరాబాద్‌లో సినిమా మరియు ఆ తర్వాత వచ్చిన సాంస్కృతిక మార్పులపై దృష్టి సారించారు.

హైదరాబాద్ సినిమా చరిత్ర 1960లలో ప్రారంభమైందనే ప్రజాదరణ పొందిన నమ్మకానికి విరుద్ధంగా, యామిని పరిశోధన హైదరాబాద్ లో  1890ల నాటి విస్తృతమైన సినిమా సంస్కృతిని వెల్లడిస్తుంది.

"టాకీలు" రాకముందే, హైదరాబాద్ చిత్రనిర్మాతలకు సృజనాత్మక కేంద్రంగా ఉండేది. 1922 మరియు 1924 మధ్య, బెంగాలీ చిత్రనిర్మాత ధీరేన్ గంగూలీ నిజాంల ఆదరణ తో ఆరు నుండి ఎనిమిది నిశ్శబ్ద చిత్రాలను నిర్మించారు."వీటిలో కొన్ని నిజాంల సొంత రాజభవనాలలో కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి" అని యామిని పేర్కొన్నారు.

 భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో చాలా తక్కువ సినిమాలు నిర్మించబడుతున్న సమయంలో హైదరాబాద్ నిశ్శబ్ద సినిమాను రూపొందిస్తోందని అన్నారు.

హైదరాబాద్ సినిమా ఆర్కైవ్‌లు సంస్కృతుల మిశ్రమాన్ని వెల్లడిస్తున్నాయి - ఆంగ్ల చిత్రాలను ఉర్దూలో, తెలుగు చిత్రాలను ఉర్దూలో మరియు మరాఠీ చిత్రాలను ఆంగ్లంలో ప్రచారం చేశారు.

“ నిజాం రాజ్యం సినిమా ప్రమోషన్‌లో చురుకుగా పాల్గొంది. నిజాం ప్రభుత్వం సినిమాలను ప్రారంభించింది, 1940లలో సినిమా అవార్డులను ఏర్పాటు చేసింది మరియు స్టూడియోలకు భూమి మంజూరులను కూడా ప్లాన్ చేయడం ప్రారంభించింది,” అని యామిని అన్నారు.

సామాజిక సామరస్యం కోసం సినిమాను సాధనంగా ఉపయోగించడం గురించి ఒక కథను పంచుకుంటూ, యామిని ఇలా అన్నారు, “ఒక యూరోపియన్ చిత్ర సంస్థ కృష్ణ ప్రసాద్ బహదూర్ రాసిన ‘ప్రేమ్ దర్పణ్’ అనే కవితను చిత్రించడానికి నిజాంను ఒకసారి సంప్రదించింది. ఈ ప్రాజెక్టుకు నిధులు సమకూర్చడానికినిజాం రాజ్యం  అంగీకరించింది, కానీ ఒక షరతుపై: ఈ చిత్రం హిందువులు మరియు ముస్లింల మధ్య సామరస్యాన్ని పెంపొందించాలి.”

యాకుత్ మహల్, మోతీ మహల్ మరియు మరిన్ని నాటి సినిమా దియేటర్లు సామాజిక మైలురాళ్ళు గా నిలిచినాయి.ఆ యుగం నాటి  యాకుత్ మహల్ నేడు కూడా మనుగడలో ఉంది. యాకుత్ మహల్ ఇప్పటికీ పనిచేస్తున్న మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న ఏకైక సింగిల్-స్క్రీన్ థియేటర్ అని యామిని గుర్తించారు. "ఈ థియేటర్ ఆర్ట్ డెకో ఆర్కిటెక్చర్ కు ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ, యాకుత్ మహల్ నేడు నిజాం శకం నుండి అరుదైన మనుగడలో ఉంది

ఆ కాలంలోని సామాజిక అలవాట్లు కూడా అంతే ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి. కొంతమంది ప్రేక్షకులు విరామం వరకు సినిమా చూసి, ఆపై రెండవ సగం చూడటానికి వేచి ఉన్న కొత్త వ్యక్తికి తమ టిక్కెట్‌ను అమ్మేవారు. థియేటర్లు బాల్కనీలలో ప్రత్యేకమైన పర్దా విభాగాలను కూడా కలిగి ఉన్నాయి, దీని వలన మహిళలు ఏకాంతంగా సినిమాలను ఆస్వాదించవచ్చు.

మరో ముఖ్యమైన థియేటర్ అయిన మోతీ మహల్ వాస్తవానికి నగరం యొక్క చట్టపరమైన చరిత్రను మార్చివేసింది. అక్కడ జరిగిన ఒక అగ్ని ప్రమాదం 1936లో హైదరాబాద్ సినిమాటోగ్రాఫ్ చట్టం యొక్క సృష్టికి దారితీసింది, నిజాం రాష్ట్రానికి అధికారిక భద్రత మరియు చలనచిత్ర నిబంధనలను తీసుకువచ్చింది.

సికింద్రాబాద్‌లో, ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ కంటోన్మెంట్ ప్రాంతంలో, సినిమా థియేటర్లను బ్రిటిష్ వారు నియంత్రించారు.సికింద్రాబాద్ థియేటర్లు ప్రధానంగా ఇంగ్లీష్ మరియు నిశ్శబ్ద చిత్రాలపై దృష్టి సారించాయి.

1960లలో తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమ మద్రాస్ నుండి హైదరాబాద్‌కు తరలి పోవడం జరిగింది.

మూలం:సియాసత్ పత్రిక , 8th February 2026

 

 

ముస్లిం సంస్కృతి సంప్రదాయాలలో కాఫీ Coffee in Muslim Heritage&Culture

 

15వ శతాబ్దంలో యెమెన్‌లోని సూఫీ పుణ్య క్షేత్రాలలో కాఫీని పానీయంగా తాగడం ప్రారంభమైనదని  చెబుతారు. కాఫీ గింజలను మొదట కాల్చి, నేడు పానీయం తయారు చేసే విధంగానే కాఫీ తయారు చేసేవారు.

కాఫీని మొదట ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో వినియోగించేవారు మరియు ఇది మతపరమైన ఆచారాలకు నేరుగా సంబంధించినది. ఉదాహరణకు, ముస్లిం పవిత్ర రంజాన్ మాసంలో, కాఫీ దాని వినియోగదారులకు పగటిపూట ఉపవాసం ఉండటానికి మరియు రాత్రి మేల్కొని ఉండటానికి సహాయపడింది.

10వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ముస్లిం ప్రపంచంలో కాఫీ దాని ఔషధ గుణాలకు ప్రసిద్ధి చెందినది. కాఫీ తాగడం, 15వ శతాబ్దంలో యెమెన్ సూఫీ ఆర్డర్‌ల ద్వారా విస్తృతంగా వ్యాపించింది, అక్కడి నుండి ముస్లిం ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు మరియు తరువాత యూరప్‌కు వ్యాపించింది.

"కాఫీ" అనే పదం 1582లో డచ్ కాఫీ Dutch koffie ద్వారా ఆంగ్ల భాషలోకి ప్రవేశించింది, ఇది ఒట్టోమన్ టర్కిష్ కహ్వే kahve మరియు అరబిక్ కహ్వా qahwah (قهوة) నుండి తీసుకోబడింది.

కాఫీని ఒట్టోమన్ కాలంలో యెమెన్ నుండి ఇస్తాంబుల్‌కు తీసుకువచ్చారు. 16వ శతాబ్దంలో, ఇస్తాంబుల్ అని పిలువబడే ప్రాంతంలో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి కాఫీహౌస్‌ను ప్రారంభించింది. సిరియా అరబ్బులు మరియు  టర్కులు కాఫీహౌస్‌లను సృష్టించారు, ఇవి చర్చ మరియు సాంఘికీకరణకు వేదికలు.

పదహారవ శతాబ్దంలో ఇస్తాంబుల్‌లో కాఫీహౌస్ సంస్కృతి నిజంగా ఊపందుకుంది. ఒట్టోమన్ కోర్టులో కాఫీ ప్రజాదరణ పొందిన తర్వాత, సుల్తాన్ మరియు అతని అతిథులకు సరైన కాఫీ తయారు చేయుటకు చీఫ్ కాఫీ మేకర్ పదవి ఏర్పాటు చేయబడినది.

టర్కిష్ జీవనశైలిపై ప్రభావం కల్పించిన, టర్కిష్ కాఫీ ఆతిథ్యం మరియు స్నేహా సంస్కృతిలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. ప్రత్యేక అతిథులకు ప్రత్యేక కాఫీ కప్పులలో కాఫీ ఇస్తారు..

యూరప్‌లో కాఫీని మొదట్లో అనుమానంతో చూశారు, ఎందుకంటే ఇది ముస్లిం దేశాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన పానీయం. కాఫీ తాగడాన్ని నిషేధించాలని కోరుతూ, పోప్ క్లెమెంట్ VIII (1536-1605) మొదట దానిని రుచి చూడాలని పట్టుబట్టారు మరియు రుచి చూసిన తర్వాత దానిని తాగడానికి పోప్ ఆమోదం తెలిపారు, ఇది ఐరోపాలో వ్యాప్తి చెందడానికి దారితీసింది.

1650లో ఇంగ్లాండ్‌లో మొదటి కాఫీ హౌస్ ప్రారంభించబడింది మరియు 1700 నాటికి లండన్‌లోని కాఫీ హౌస్‌లు ప్రజాదరణ పొందాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రభావంతో కాఫీ హౌస్‌లు ప్రతిచోటా కనిపించడం ప్రారంభించాయి.

అరబిక్ మరియు టర్కిష్ కాఫీ చాలా పోలికాలు కలిగి  ఉంటాయి. అరబిక్ మరియు టర్కిష్ కాఫీ రెండూ నల్లగాBlack ఉంటాయి. ప్రధాన వ్యత్యాసం ఏమిటంటే టర్కిష్ కాఫీలో ఏలకులు ఉండవు.

అరబిక్ కాఫీ ఇంత రుచిగా ఉండటానికి కారణం తయారీలో ఉంది. గతంలో, బెడౌయిన్‌లు తమ కాఫీని నేలపై తవ్విన పొయ్యిపై తయారుచేసేవారు. కాలక్రమేణా, పొయ్యిని గులకరాళ్లు మరియు రాతి పలకలతో తయారు చేసిన స్టవ్‌తో కూడిన మట్టి గుంట అయిన కువార్ kuwar ద్వారా భర్తీ చేశారు.

ఈజిప్టులో కాఫీని ఆస్వాదించడం ఇస్లామిక్ సూఫీల సోదరభావం నుండి వచ్చింది, సూఫీలు  తమ ప్రార్థనల సమయంలో కాఫీ  తాగేవారు. 17వ శతాబ్దం చివరి నాటికి కైరోలో 643 బేత్ కహ్వా Bayt Qahwa కాఫీ హౌస్‌లు ఉన్నాయి. అవి సాంస్కృతిక కేంద్రం మరియు బహిరంగ సమావేశ స్థలం కూడా.  

మీరు ఈజిప్ట్ లేదా సిరియాలో కాఫీ (قهوة)ని ఆర్డర్ చేస్తే, మీకు ఎంత చక్కెర కావాలో చెప్పాలి ఎందుకంటే కాఫీ తియ్యటి నీటి sweetened water తో తయారు చేయబడుతుంది. మీరు తీపి (అర్రిహా), మీడియం స్వీట్ (మజ్‌బూట్) లేదా చాలా తీపి (జియాడ) కాఫీ ఆర్డర్ చేయవచ్చు. తీపి కాని కాఫీ (సాడ sada) విచారకరమైన సందర్భాలలో మాత్రమే తాగుతారు.

ఖావే Qahwe అనేది పాలతో కలిపిన సోమాలి వెర్షన్ కాఫీ, దీంట్లో ఏలకులు మరియు దాల్చిన చెక్క వంటి  సుగంధ ద్రవ్యాలు జోడించబడతాయి, కావే తీపి ఖర్జూరాలతో తీసుకోబడుతుంది. 

సూడాన్‌లో, గుహ్వా Guhwah అని పిలువబడే ప్రత్యేక కాఫీ బ్రూను జెబెనా అని పిలువబడే సాంప్రదాయ ఎర్ర బంకమట్టి కేరాఫ్‌ carafe లో తయారు చేసి ఇస్తారు.. గుహ్వాలో  యాలకులు, నల్ల మిరియాలు మరియు అల్లం వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలు కలిపి తయారు చేస్తారు..

ఒమానీ గహ్వా gahwa కాఫీకి ప్రత్యేకమైన రుచిని ఇవ్వడానికి సుగంధ ద్రవ్యాలు, కుంకుమపువ్వు, రోజ్ వాటర్, కార్డమోన్ లవంగాలు,  దాల్చిన చెక్కను కూడా కలుపుతారు. ప్రత్యెక రుచులను ఇవ్వడానికి ఈ పదార్థాలను మరిగించే నీటిలో ఉడకబెట్టడం జరుగుతుంది.

కాఫీ ఇథియోపియాలో ఉద్భవించిందని చెబుతారు. ఇథియోపియన్ కాఫీ బీన్స్‌ను అతిథుల ముందు రోస్ట్ చేస్తారు తర్వాత బీన్స్‌ను మెత్తగా చేసి, గదిని సుగంధ ద్రవ్యాలతో నింపి, మట్టి కాఫీ కుండలో లేదా జెబెనాలో కాఫీ తయారు చేస్తారు. కాఫీని సి'ని si’ni అని పిలువబడే చిన్న కప్పులలో వడ్డిస్తారు.

ఖతార్‌లో అరబిక్ కాఫీ ఆతిథ్యానికి ఒక ముఖ్యమైన చిహ్నం. దీనిని 'డల్లా'dallah ' అని పిలువబడే సాంప్రదాయ కాఫీ కుండ coffee pot నుండి 'ఫిన్జాన్'finjaan ' అని పిలువబడే చిన్న కప్పులో ఇస్తారు.

మొరాకోలో నౌస్-నౌస్ Nous-Nous కాఫీ ఒక ప్రసిద్ధ ఎంపిక. పేరు సూచించినట్లుగా, 'నౌస్ నౌస్' అంటే సగం సగం, సగం పాలు-సగం కాఫీ. ఈ హాఫ్-ఎస్ప్రెస్సో half-espresso, హాఫ్-ఫోమ్డ్ మిల్క్ కాంబో సాధారణంగా ఒక గ్లాసులో ఇస్తారు.

లెబనీస్ వైట్ కాఫీ సాంప్రదాయ లెబనీస్ వంటకాల నుండి వచ్చింది, 'అహ్వేహ్ బేడా Ahweh Bayda’ ' లేదా లెబనీస్ వైట్ కాఫీ, సాధారణంగా భోజనం తర్వాత అందించబడుతుంది. ఆశ్చర్యకరంగా, వైట్ కాఫీ నిజానికి కాఫీ కాదు, ఇది వేడి నీరు, నారింజ పువ్వు orange blossom నీరు, చక్కెర లేదా తేనెను తీపిగా కలిపి తయారుచేసిన మిశ్రమం.

మజాగ్రాన్‌ Mazagran ను సాధారణంగా 'ఒరిజినల్ ఐస్డ్ కాఫీ' అని పిలుస్తారు, మజాగ్రాన్ అనేది అల్జీరియా నుండి వచ్చిన కోల్డ్ కాఫీ. ఈ ఐస్డ్ కాఫీని తాజాగా పిండిన నిమ్మకాయ squeezed lemon తో తయారు చేస్తారు.

అరబిక్ కాఫీ మధ్యప్రాచ్య మరియు అరబ్ సంస్కృతి మరియు  సంప్రదాయంలో పాతుకుపోయింది మరియు మధ్యప్రాచ్యంలో తయారుచేసిన కాఫీ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కాఫీ. అరబిక్ కాఫీ అనేది యునెస్కో ధృవీకరించిన అరబ్ దేశాల యొక్క అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వం. 

అరబిక్ కాఫీని దాతృత్వానికి చిహ్నంగా పరిగణిస్తారు. ఇది హృదయపూర్వక ఆతిథ్యం సూచిస్తుంది, ఇది జాతీయ సంప్రదాయంగా మారింది. సమాజాన్ని రూపొందించడంలో సహాయపడిన సామాజిక, రాజకీయ మరియు  సాంస్కృతిక సంఘాలను సంరక్షించే ఐక్యతకు చిహ్నం