రషీదా బీ, మర్చిపోయిన భోపాల్ గ్యాస్ బాధితుల స్వరం Rashida Bee, The Voice of Bhopal's Forgotten GasVictims

 

డిసెంబర్ 3, 1984 రాత్రి, భోపాల్‌లోని యూనియన్ కార్బైడ్ పురుగుమందుల కర్మాగారంలో విషపూరిత మిథైల్ ఐసోసైనేట్ వాయువు అకస్మాత్తుగా లీక్ అయింది. మిథైల్ ఐసోసైనేట్ విష వాయువు లీక్ కారణంగా వేలాది మంది వెంటనే మరణించారు మరియు లక్షలాది మంది శ్వాసకోశ ఇబ్బందులు మరియు అంధత్వం వంటి దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధపడ్డారు.

ప్రమాదం తర్వాత, యూనియన్ కార్బైడ్ ఫ్యాక్టరీ మూసివేయబడింది, కానీ అక్కడ నిల్వ చేసిన రసాయనాలు అలాగే ఉన్నాయి. కాలక్రమేణా, ఈ రసాయనాలను కలిగి ఉన్న ట్యాంకులు తుప్పు పట్టాయి మరియు విషపూరిత రసాయనాలు క్రమంగా ఆ ప్రాంతంలోని భూగర్భ జలాల్లోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించాయి.ఇది కర్మాగారం చుట్టూ నివసించే ప్రజలకు తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలను సృష్టించింది, కానీ ఈ సమస్యపై పెద్దగా శ్రద్ధ చూపలేదు.

భోపాల్‌లో నేటికీ, గ్యాస్ విషాదానికి సంబంధించిన అనేక హృదయ విదారక కథలు వినబడుతున్నాయి, అలాగే విపత్తు తర్వాత భోపాల్ ప్రజలకు న్యాయం కోరుతూ తమ జీవితాలను అంకితం చేసిన వారి పోరాటాల కథలు కూడా వినబడుతున్నాయి.

అలాంటి పోరాట కథ రషీదా బీ కథ. ఈ విషాదంలో కుటుంబ సభ్యులను కోల్పోయిన తర్వాత, ఇతరులకు సహాయం చేయడం మరియు న్యాయ పోరాటం చేయడం రషీదా బీ బాధ్యత.

రషీదా బీ 1956లో మధ్యప్రదేశ్‌లోని భోపాల్‌లో జన్మించింది. రషీదా బీ 13 సంవత్సరాల చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది మరియు ఎటువంటి ఫార్మల్ విద్యను పొందలేదు.డిసెంబర్ 2-3, 1984 రాత్రి, రషీదా బీ తన భర్త మరియు ముగ్గురు కుమారులతో భోపాల్‌లో ఉంది.

ఆ సమయంలో, రషీదా బీ చిన్న కొడుకు కేవలం 11 నెలల వయస్సు, రషీదా బీ పెద్ద కొడుకు 7 సంవత్సరాలు, మరియు మూడవ కొడుకు 4 సంవత్సరాలు.ఈ విషాదం తర్వాత, రషీదా బీ భర్త మరియు తండ్రి తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురయ్యారు, మరియు రషీదా బీ వారిని ఒంటరిగా చూసుకోవాల్సి వచ్చింది.

రషీదా బీ తన కుటుంబంలోని ఆరుగురు సభ్యులను ఈ విషాదంలో కోల్పోయింది. గ్యాస్ లీక్ వల్ల కలిగే హానికరమైన ప్రభావాల వల్ల కలిగే క్యాన్సర్ వంటి తీవ్రమైన అనారోగ్యాలతో రషీదా బీ కుటుంబ సభ్యులు మరణించారు.

రషీదా బీ తరచుగా ఇలా చెబుతుంది:"ఆ రాత్రి మరణించిన వారు అదృష్టవంతులు, ఎందుకంటే ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు ప్రతిరోజూ నెమ్మదిగా మరణిస్తున్నారు.

1984 భోపాల్ గ్యాస్ విషాద బాధితులకు పరిహారం మరియు న్యాయం కోసం పోరాటాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికపైకి తీసుకెళ్లడంలో రషీదా బీ కీలక పాత్ర పోషించారు.

రషీదా బీ మరియు చంపా దేవి శుక్లా కలిసి యూనియన్ కార్బైడ్ మరియు డౌ కెమికల్ వంటి కార్పొరేట్ దిగ్గజాలకు వ్యతిరేకంగా చట్టపరమైన మరియు సామాజిక పోరాటాన్ని ప్రారంభించారు.

కంపెనీ విషపూరిత వ్యర్థాలను శుభ్రం చేయాలని మరియు బాధితులకు ఉచితంగా తగిన ఆరోగ్య సంరక్షణ సౌకర్యాలను అందించాలని వారు డిమాండ్ చేశారు. కలుషితమైన నేల మరియు నీటి వల్ల కలిగే నష్టానికి పరిహారం కోరుతూ గ్యాస్ బాధితుల తరపున వారు US కోర్టులలో క్లాస్-యాక్షన్ దావా వేశారు.

తన కుటుంబానికి ఏకైక సంపాదకురాలిగా ఉండి, పేదరికం మరియు అనారోగ్యంతో పోరాడుతున్నప్పటికీ, రషీదా బీ 19 రోజుల నిరాహార దీక్ష చేపట్టి, బాధిత ప్రజలకు తగిన పరిహారం అందించాలని, విషపూరిత వ్యర్థాలను శుభ్రం చేయాలని మరియు గ్యాస్ బాధితులకు సరైన ఆరోగ్య సంరక్షణను నిర్ధారించాలని ప్రభుత్వం మరియు కంపెనీలపై ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి వేల కిలోమీటర్లు నడిచింది

భోపాల్‌లోని వేలాది మంది పేద మరియు చదువురాని మహిళలను ఏకం చేసి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు పొందిన శక్తివంతమైన ఉద్యమం రషీదా బీ నడిపింది.వారి పోరాటం మరియు క్రియాశీలతకు, రషీదా బీ మరియు చంపా దేవి శుక్లా 2004లో ప్రతిష్టాత్మక గోల్డ్‌మన్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ బహుమతిని సంయుక్తంగా అందుకున్నారు, దీనిని తరచుగా "పర్యావరణానికి నోబెల్ బహుమతి"గా పరిగణిస్తారు.ఈ అవార్డుతో వారు సుమారు $125,000 (సుమారు 58 లక్షల రూపాయలు) అందుకున్నారు.

ఈ పెద్ద మొత్తాన్ని వారి వ్యక్తిగత అవసరాలకు ఉపయోగించుకునే బదులు, రషీదా బీ మరియు చంపా దేవి శుక్లా ఆ డబ్బును ఉపయోగించి అనేక లక్ష్యాలను నెరవేర్చుకోవడానికి వారు ‘చింగారి’ సంస్థను స్థాపించారు.

విష వాయువు మరియు కలుషిత నీటితో ప్రభావితమైన కుటుంబాల పిల్లలకు చింగారి సంస్థ ఫిజియోథెరపీ, స్పీచ్ థెరపీ మరియు ఆక్యుపేషనల్ థెరపీ వంటి సౌకర్యాలను పూర్తిగా ఉచితంగా అందిస్తుంది.

మానసిక మరియు శారీరక వైకల్యాలున్న పిల్లలను ప్రధాన స్రవంతి సమాజంలోకి చేర్చడానికి ప్రత్యేక విద్య మరియు జీవిత నైపుణ్యాల శిక్షణ అందించబడుతుంది. పిల్లలకు పోషకాహారం, రవాణా (కేంద్రానికి మరియు తిరిగి) మరియు ప్రభుత్వ పథకాల నుండి ప్రయోజనాలు (వైకల్య పెన్షన్లు మరియు కార్డులు వంటివి) పొందడంలో కూడా ట్రస్ట్ సహాయపడుతుంది.

గర్భధారణ సమయంలో వైకల్య గుర్తింపు మరియు జాగ్రత్తల గురించి అవగాహన పెంచడానికి గ్యాస్ ప్రభావిత ప్రాంతాలలో శనివారాల్లో కమ్యూనిటీ సమావేశాలు జరుగుతాయి.ఇప్పటివరకు 1,000 మందికి పైగా  పిల్లలు చింగారి సంస్థలో నమోదు చేసుకున్నారు. ప్రస్తుతం, ప్రతిరోజూ దాదాపు 300 మంది పిల్లలు ఈ కేంద్రంలో క్రమం తప్పకుండా సంరక్షణ మరియు చికిత్స పొందుతున్నారు.

వందల మంది గ్యాస్ బాధిత పిల్లలు చింగారి సంస్థ ద్వారా స్వతంత్రంగా నడవడం, మాట్లాడటం మరియు ప్రాథమిక రోజువారీ పనులను చేయడం నేర్చుకున్నారు మరియు చాలామంది సాధారణ పాఠశాలల్లో కూడా విజయవంతంగా చేరారు.

రషీదా బి స్వయంగా 1984 విషాదం నుండి బయటపడింది మరియు గ్యాస్ వల్ల కలిగే దీర్ఘకాలిక శ్వాసకోశ మరియు దృష్టి సమస్యలతో పోరాడుతోంది. అయినప్పటికీ, రషీదా బి నిరసనలలో చురుకుగా పాల్గొంటుంది, పునరావాసం మరియు పరిహారం కోసం ప్రభుత్వం మరియు డౌ కెమికల్‌పై ఒత్తిడి తెస్తూనే ఉంది.రషీదా బి గ్యాస్ ప్రభావిత ప్రాంతాలను క్రమం తప్పకుండా సందర్శిస్తుంది, అక్కడ నివసిస్తున్న ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షిస్తుంది.

కుటుంబ సభ్యులను కోల్పోయిన తర్వాత మరియు గ్యాస్ హానికరమైన ప్రభావాలను అనుభవించిన తర్వాత కూడా, రషీదా బి సమాజంలోని ఇతరుల శ్రేయస్సు గురించి తీవ్ర ఆందోళన చెందుతూనే ఉంది.