అమీర్ ఖుస్రో Amir Khusro

 

సూఫీ సాధువు ఖ్వాజా అమీర్ ఖుస్రో 'హిందుస్తానియత్' పితామహుడని చెప్పడంలో ఏమాత్రం అతిశయోక్తి లేదు. గత 800 సంవత్సరాల భారతదేశ చరిత్రలో, సంస్కృతిని, నాగరికతను సుసంపన్నం చేసిన ఘనత హజ్రత్ అబుల్ హసన్ యమీనుద్దీన్ ఖుస్రో కు దక్కుతుంది..

ప్రజలు అమీర్ ఖుస్రో ను ఆప్యాయంగా అమీర్ ఖుస్రో దెహల్వీ మరియు తూతీ-ఎ-హింద్ Tuti-e-Hind అని పిలుస్తారు. అమీర్ ఖుస్రో తనను తాను 'తుర్క్ హిందుస్తానీయాం హిందవీ గోయల్ జవాబ్Turk Hindustaniyam Hindawi Goyal Jawab'' అని పిలుచుకునేవారు. అంటే, 'నేను తుర్క్ హిందుస్థానీని మరియు నాకు హిందీ తెలుసు, నేను మాట్లాడతాను' అని అర్థం.

అమీర్ ఖుస్రో ఈ ఉపఖండానికి 'హిందుస్థాన్' అనే ఒక కొత్త, చాలా అందమైన పేరును, మరియు నేడు మనం హిందీ భాషగా పిలుచుకునే దానికి 'హింద్వీ' అనే పేరును ఇచ్చారు. అమీర్ ఖుస్రో హింద్వీ అని పిలిచిన ఈ భాషలో, నేడు మనం ఉర్దూ భాష అని పిలుచుకునేది కూడా ఉంది.

1970లో, ప్రఖ్యాత ఉర్దూ కవి జాన్ నిసార్ అక్తర్ 'హిందుస్థాన్ హమారా' అనే ఉర్దూ కవితల సంకలనాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు. ఆ పుస్తక పరిచయంలో జాన్ నిసార్ అక్తర్ ఇలా రాశారు: 'అమీర్ ఖుస్రో అరబిక్, పర్షియన్ మరియు టర్కిష్ పదాలను 'ఖారీ బోలీ'లో మిళితం చేశారు. దీనిని మొదట 'రేఖ్తా' అని పిలిచారు, ఆ తర్వాత ఇది ఒక కొత్త భారతీయ భాషకు జన్మనివ్వడంలో విజయం సాధించింది. దీనిని మొదట్లో హిందీ లేదా హిందవీ అని, ఆ తర్వాత ఉర్దూ అని పిలిచారు.' (హిందుస్థాన్ హమారా).

అమీర్ ఖుస్రో ఈ భాష (ఉర్దూ) కు ఒక కొత్త రూపాన్ని ఇచ్చారు. ఒక వైపు, తన కవిత్వంలో పర్షియన్ భాషను ఉపయోగిస్తూనే, అమీర్ ఖుస్రో ఇలా వ్రాశాడు- 'జెహలే మిస్కిన్ మకున్ తగఫుల్ దురాయే నైనా బనాయే బతియాన్, సఖి పియా కో జో మెయిన్ నహీ దేఖ్నా తో కైసే కరే కరూన్ అంధేరీ రాతియాన్." ఈ ప్రసిద్ధ బాలీవుడ్ పాటలో పర్షియన్, హింద్వీ మరియు ఉర్దూ ఉన్నాయి.

మరోవైపు, 'చాప్ తిలక్ సబ్ లే లి రి మోసే నైనా మిలై కే' మరియు 'బహుత్ కఠిన్ హై దగర్ పంఘట్ కీ' వంటి కవితలను రచించడానికి అమీర్ ఖుస్రో అవధి మరియు బ్రజ్‌భాషను ఉపయోగించాడు 

అమీర్ ఖుస్రో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి సితార్ మరియు తబలా అనే రెండు ప్రత్యేక బహుమతులు ఇచ్చారు. అమీర్ ఖుస్రో పర్షియన్ మరియు హిందీలో గజల్, మస్నవి, కట, రుబాయి, దోబైటి, మరియు తారక్కీ బంద్ వంటి శైలులలో కవిత్వాన్ని రచించాడు. అంతేకాకుండా, అమీర్ ఖుస్రో అసంఖ్యాకమైన ద్విపదలు, పాటలు, సూక్తులు, దో-సుఖ్నే, పొడుపు కథలు, తరానా మొదలైనవి. సూఫీ మార్గాలకు పర్యాయపదంగా మారిన ఈ ప్రత్యేక సంగీత రూపాన్ని అందించినందుకు హజ్రత్ అమీర్ ఖుస్రోను 'బాబా-ఎ-ఖవ్వాలీ' అని కూడా పిలుస్తారు.

అమీర్ ఖుస్రో భారతదేశాన్ని, ముఖ్యంగా రాజధాని ఢిల్లీని ప్రశంసించారు. ఖుస్రో ఎల్లప్పుడూ ఢిల్లీకే తిరిగి వచ్చేవారు “ఢిల్లీ నా దేశం, నా నగరం, ప్రపంచంలోనే అత్యంత అందమైన నగరం” అని అన్నాడు. అమీర్ ఖుస్రో ఢిల్లీని తన దేశంగా (సొంత ఇల్లుగా) ఎంచుకోవడానికి గల కారణం, తన గురువు అయిన హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ ఔలియా పట్ల ఆయనకున్న ఆధ్యాత్మిక భక్తి. అమీర్ ఖుస్రో తన జీవితాన్ని హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ ఔలియా శిష్యుడిగా గడిపారు వారిద్దరి ఉమ్మడి ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణానికి ఢిల్లీయే వేదిక అయ్యింది.

అమీర్ ఖుస్రో కు ఢిల్లీయే హృదయానికి "ఖిబ్లా" (దిశ)గా, మరియు అమీర్ ఖుస్రో సేవించిన ఆధ్యాత్మిక, రాజకీయ అధికారానికి కేంద్రంగా ఉండేది. ఢిల్లీ ప్రపంచ పండితులు, కళాకారులు మరియు విభిన్న సంస్కృతులు కలిసే ప్రదేశం.  13వ, 14వ శతాబ్దాలలో డిల్లి  నగరానికి ఉన్న "ప్రపంచ కేంద్రం" అనే హోదా కలదు..అమీర్ ఖుస్రో దృష్టిలో  డిల్లి "భూ ఉపరితలంపై ఒక స్వర్గం"

అమీర్ ఖుస్రో చిన్న వయస్సులోనే తన తండ్రి మరణం తర్వాత ఢిల్లీకి తీసుకురాబడ్డాడు. అమీర్ ఖుస్రో పెరిగి, చదువుకుని, కీర్తిని పొందిన నగరం డిల్లీ. అమీర్ ఖుస్రో తన  పేరుకు "దెహ్లావీ" (ఢిల్లీకి చెందినవాడు) అని జోడించుకున్నాడు. ఢిల్లీ నా దేశం, నా నగరం... అది పవిత్రమైన స్వర్గానికి కవల సోదరి."అని పేర్కొన్నారు.