గౌహర్ జాన్ హిందుస్థానీ సంగీత మల్లికా Gauhar Jaan Queen of Hindusthani Music

 

 

బేగం అక్తర్ ఒకప్పుడు హిందీ సినిమా గాయని కావాలని కలలు కనేవారని చెబుతారు. కానీ గౌహర్ జాన్ మరియు ఆమె తల్లి మల్కా జాన్‌ల సంగీతం విన్న తర్వాత, బేగం అక్తర్ ఆ ఆలోచనను విరమించుకుని హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతానికి తనను తాను అంకితం చేసుకున్నారు. ఈ ఉదంతం భారతీయ సంగీత చరిత్రలో గౌహర్ జాన్ స్థానం గురించి ఒక అద్భుతమైన విషయాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా లక్నో నుండి బహిష్కరించబడి కలకత్తాకు తీసుకురాబడినప్పుడు, నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా మెటియాబ్రూజ్‌లో తన పాత సాంస్కృతిక ప్రపంచపు ఒక రూపాన్ని పునర్నిర్మించారు. నవాబ్ వాజిద్ అలీ షా ఆస్థానంలో సంగీతం, కవిత్వం, కథక్ మరియు తుమ్రీలు వర్ధిల్లుతూనే ఉన్నాయి. ఈ విస్తృత సాంస్కృతిక వలయంలో భాగమైన కళాకారులలో ఒకరు మల్కా జాన్. అప్పటికే మల్కా జాన్ బనారస్‌లో ఒక తవాయిఫ్‌గా స్థిరపడ్డారు. కలకత్తాలో, మల్కా జాన్ ఆ నగర సంగీత జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా మారారు.

1873లో అజంగఢ్‌లో ఐలీన్ ఏంజెలీనా యోవార్డ్‌గా జన్మించిన గౌహర్ జాన్, తల్లిదండ్రులు విడిపోయిన తర్వాత, తన తల్లితో కలిసి బనారస్‌కు వెళ్లింది, అక్కడ వారు ఇస్లాం మతంలోకి మారారు. విక్టోరియా హెమ్మింగ్స్ మల్కా జాన్‌గా, ఆమె కుమార్తె గౌహర్ జాన్‌గా మారారు. 1883లో కలకత్తాకు వెళ్ళిన తర్వాత, మల్కా ఆ నగరంలోని ఉన్నత సంగీత వర్గాలలో స్థిరపడగా, గౌహర్ హిందుస్థానీ సంగీతం, తుమ్రీ, దాద్రా, కథక్ మరియు ఇతర సంప్రదాయాలలో విస్తృతమైన శిక్షణ పొందింది.

ఇది తవైఫ్‌ల ప్రపంచం. వీరు అత్యంత శిక్షణ పొందిన ప్రదర్శకుల సమూహం. వీరు ఒకే సమయంలో ఉన్నత సంస్కృతికి కేంద్రంగా ఉంటూనే, క్రమంగా సామాజిక నిందలకు గురయ్యేవారు. వారి ప్రేక్షకులలో భారతీయ రాకుమారులు, జమీందార్లు మరియు ధనవంతులైన పోషకులు ఉండేవారు. అలాగే, కొన్ని ఉన్నత సంగీత సమావేశాలకు యూరోపియన్ అధికారులు కూడా హాజరయ్యేవారు.

నవంబర్ 1902లో, గౌహర్ జాన్ వాణిజ్యపరంగా రికార్డ్ చేసిన మొదటి ప్రముఖ భారతీయ కళాకారులలో ఒకరిగా నిలిచింది. తొలి గ్రామోఫోన్ రికార్డుకు ఉన్న మూడు నిమిషాల పరిమితి, ప్రదర్శకులను విస్తృతమైన సంగీత సంప్రదాయాలను కొన్ని నిమిషాలలో కుదించేలా చేసింది. గౌహర్ జాన్ రికార్డింగ్‌ల చివరలో, ఇప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందిన గౌహర్ జాన్ ప్రకటన వచ్చింది, “నా పేరు గౌహర్ జాన్!” ఆమె అనేక భాషలలో దాదాపు 600 రికార్డింగ్‌లు చేసి, తొలితరం భారతీయ రికార్డింగ్ ప్రముఖులలో ఒకరిగా నిలిచారు.

గౌహర్ జాన్ కథ ఆ తర్వాత వచ్చిన పరివర్తనను కూడా సూచిస్తుంది. ఒకప్పుడు రాజసభలు, కోఠాలు మరియు ప్రైవేట్ మెహఫిల్‌లకే పరిమితమైన సంగీతం, ఇప్పుడు అసలు ప్రదర్శన జరిగిన ప్రదేశానికి చాలా దూరంలో కూడా పునరుత్పత్తి చేయబడటం, కొనడం మరియు వినడం సాధ్యమైంది. కొన్ని దశాబ్దాల తర్వాత, ప్లేబ్యాక్ సింగింగ్ ఈ ప్రక్రియను సినిమా రంగంలోకి మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లింది, తెరపై నటుడి నుండి గాత్రాన్ని వేరు చేసింది.

ఈ విధంగా ఒక అద్భుతమైన పరివర్తన సంభవించింది: రాజసభ నుండి కోఠాకు, కోఠా నుండి గ్రామఫోన్‌కు, మరియు గ్రామఫోన్ నుండి సినిమా మరియు సామూహిక సంస్కృతికి రాజసభలోకి గానీ లేదా ఉన్నత వర్గాల మెహఫిల్‌లోకి గానీ అడుగుపెట్టని లక్షలాది మందికి భారతీయ సంగీతాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చింది.

ఆదరణ ఉన్న పాత ప్రపంచానికి మరియు సాంకేతికత, మార్కెట్లు, సామూహిక ప్రేక్షకుల కొత్త యుగానికి మధ్య జరిగిన ఆ పరివర్తనకు గౌహర్ జాన్ కేంద్రబిందువుగా నిలిచారు.