3 May 2026

హమీద్ దల్వాయి: లౌకిక భారతదేశం కోసం ఒక విప్లవాత్మక అంతరాత్మ Hamid Dalwai: A Radical Conscience for a Secular India

 


రచన: డా. సురేష్ ఖైర్నార్

 Dr Suresh Khairnar

 

హమీద్ దల్వాయి మే 3, 1977న మూత్రపిండాల వ్యాధితో కన్నుమూశారు. హమీద్ దల్వాయి కేవలం 45 సంవత్సరాలు మాత్రమే జీవించారు. హమీద్ దల్వాయి మొదటి 20 సంవత్సరాలను పక్కన పెడితే, మిగిలిన 25 సంవత్సరాలు ముస్లిం సమాజంలో చైతన్యం కోసం తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి పోరాడారు—ఇది తన కాలంలోని అణగారిన వర్గాల కోసం మహాత్మా జ్యోతిబా ఫూలే చేసిన దానిని పోలి ఉంటుంది

ఇస్లాం మతం 7వ శతాబ్దంలో ప్రవక్త ముహమ్మద్(sa) నాయకత్వంలో అరేబియాలోని అజ్ఞానం, గిరిజన కలహాలు, మరియు తిరోగమన ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక సంస్కరణ శక్తిగా ఆవిర్భవించింది. ముఖ్యంగా, ఇస్లాంను అనుసరించిన మొదటి వ్యక్తి ఒక మహిళ, ఖదీజా బింత్ ఖువాయిలిద్(ర). హజ్రత్ ఖదీజా ప్రవక్త(స) యొక్క ఆశయానికి మద్దతు ఇచ్చారు. ఇస్లాం ప్రధాన సందేశం శాంతి—ఇది "అస్సలాము అలైకుమ్" వంటి పలకరింపులలో ప్రతిబింబిస్తుంది. మదీనా ఒప్పందం సహజీవనాన్ని మరియు ఆరాధనా స్వేచ్ఛను ధృవీకరించింది.

అయినప్పటికీ, ప్రవక్త(స) మరణానంతరం, కర్బలా వంటి సంఘర్షణలు మతపరమైన విభజనలకు దారితీశాయి. శతాబ్దాలుగా, స్తబ్దత మరియు పక్షపాత వ్యాఖ్యానాలు, బహుభార్యత్వం, ఏకపక్ష విడాకులు వంటి పద్ధతులకు దోహదపడ్డాయి, ఇవి తరచుగా దుర్వినియోగం చేయబడ్డాయి. ఇటువంటి అన్యాయాలకు—ముఖ్యంగా మహిళలను ప్రభావితం చేసే వాటికి—ప్రతినిధిగా, రాష్ట్ర సేవా దళ్ యొక్క సమానత్వ ఆదర్శాలచే ప్రేరణ పొందిన దల్వాయి, ఫూలే వారసత్వం నుండి స్ఫూర్తి పొంది ముస్లిం సత్యశోధక్ సమాజ్‌ను స్థాపించారు.

1932, సెప్టెంబర్ 29న చిప్లూన్‌లో జన్మించిన దల్వాయి ఒక సాధారణ కుటుంబంలో పెరిగారు. 14 ఏళ్ల వయసులో, దల్వాయి రాష్ట్ర సేవా దళ్‌లో చేరి, ప్రజాస్వామ్యం, లౌకికవాదం మరియు సామాజిక న్యాయం వంటి విలువలను అలవర్చుకున్నారు. చాలామంది దిశానిర్దేశం లేకుండా సంస్థలలో ప్రయాణిస్తుండగా, దల్వాయి వంటి కొందరు తమ జీవితకాల లక్ష్యాన్ని ముందుగానే కనుగొంటారు.

దల్వాయి కు 15 ఏళ్ల వయసులో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది, దానితో పాటు దేశ విభజన తాలూకు తీవ్రమైన గాయం కూడా ఎదురైంది. బ్రిటిష్ వారి “విభజించి పాలించు” రాజకీయాలు మత విభేదాలను తీవ్రతరం చేసి, ముస్లిం లీగ్, హిందూ మహాసభ, మరియు ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ వంటి శక్తులకు బలాన్నిచ్చాయి. దాని ఫలితంగా చెలరేగిన హింస శాశ్వతమైన గాయాలను మిగిల్చింది. అటువంటి వాతావరణంలో లౌకిక దృక్పథాన్ని కొనసాగించడానికి దృఢ సంకల్పం మరియు శిక్షణ అవసరం—ఈ రెండూ దల్వాయికి ఉన్నాయి.

తన తొలి రోజుల్లో, దల్వాయి సోషలిస్ట్ పార్టీతో అనుబంధం కలిగి, ఆచార్య ఆత్రే యొక్క 'మరాఠా' పత్రికలో పాత్రికేయుడిగా పనిచేశారు. దల్వాయి 'ఇంధన్' నవల మరియు చిన్న కథలు కూడా రాసి, ఒక ఆశాజనకమైన సాహిత్యవేత్తగా గుర్తింపు పొందారు. అయినప్పటికీ, ముస్లింల సామాజిక-ఆర్థిక దుస్థితిని మరియు రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం మతాన్ని దుర్వినియోగం చేయడాన్ని చూసి, దల్వాయి సాహిత్య కృషి కన్నా సాంఘిక సంస్కరణలనే ఎంచుకున్నారు.

1966 ఏప్రిల్ 18న, దల్వాయి విడాకులు తీసుకున్న ముస్లిం మహిళలతో ముంబై సచివాలయం వరకు ఒక చారిత్రాత్మక యాత్రకు నాయకత్వం వహించారు. ఇది సంస్కరణల కోసం సాగిన ఒక నిరంతర ఉద్యమానికి నాంది పలికింది. 1970లో, దల్వాయి పూణేలో ముస్లిం సత్యశోధక్ సమాజ్‌ను లాంఛనంగా స్థాపించారు. మత పెద్దల అధికారాన్ని సవాలు చేయడం మరియు సమాజంలో హేతుబద్ధమైన, సమానత్వ విలువలను ప్రోత్సహించడం దల్వాయి లక్ష్యం. దల్వాయి కృషి షా బానో కేసు వంటి చర్చల కంటే దశాబ్దాల ముందే ప్రారంభమైంది. మహిళలను ప్రభావితం చేసే సమస్యలు కేవలం మత విశ్వాసాలకు సంబంధించినవి కాదని, అవి న్యాయానికి సంబంధించినవని దల్వాయి నొక్కి చెప్పారు. దల్వాయి భాషా సమైక్యతను కూడా నొక్కిచెప్పారు; విద్య, జీవనోపాధి కోసం ముస్లింలు తమ ప్రాంత భాషను స్వీకరించాలని, అదే సమయంలో సాంస్కృతిక పరిజ్ఞానం కోసం ఉర్దూ, అరబిక్ నేర్చుకోవాలని దల్వాయి కోరారు.

దల్వాయి విమర్శ ముస్లిం సమాజానికే పరిమితం కాలేదు. దల్వాయి అన్ని రూపాల్లోని మత రాజకీయాలను వ్యతిరేకించారు మరియు హిందుత్వ శక్తుల పట్ల తీవ్ర అప్రమత్తతతో ఉండేవారు. నర్హర్ కురుంద్కర్, ఎ. బి. షా వంటి మేధావులతో కలిసి, దల్వాయి భారత లౌకిక సమాజాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో సహాయపడ్డారు. నేటి ధ్రువీకరణ, మెజారిటీ రాజకీయాల వాతావరణాన్ని దల్వాయి నిస్సందేహంగా వ్యతిరేకించి ఉండేవారు.

దల్వాయి ప్రపంచ గతిశీలతను కూడా అర్థం చేసుకున్నారు. భౌగోళిక రాజకీయ ప్రయోజనాలు—ముఖ్యంగా అమెరికా, పాశ్చాత్య శక్తుల ప్రయోజనాలు—రాజకీయ ఇస్లాంను ఎలా ఒక సాధనంగా వాడుకున్నాయో ఆయన గుర్తించి ఉండేవారు. దల్వాయి మేధో పరిధిని ఎడ్వర్డ్ సైద్, నోమ్ చోమ్స్కీ వంటి వ్యక్తులతో పోల్చవచ్చు.

ప్రాణాపాయకరమైన అనేక దాడులను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, దల్వాయి భారతదేశం అంతటా తన పనిని కొనసాగించారు. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో దల్వాయి తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. దల్వాయి చివరి రోజుల్లో నేను జాస్లోక్ ఆసుపత్రిలో దల్వాయి ను పరామర్శించాను. అయినప్పటికీ, దల్వాయి స్ఫూర్తి, హాస్య చతురత చెక్కుచెదరలేదు. కొద్ది రోజుల్లోనే దల్వాయి కన్నుమూశారు.

45 ఏళ్లకే దల్వాయి మరణం ఒక అద్భుతమైన జీవితాన్ని అకాలంగా ముగించింది. అయినా, దల్వాయి చేసిన కృషి స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉంది. ముస్లిం సత్యశోధక్ సమాజ్ అర్ధ శతాబ్దానికి పైగా పూర్తి చేసుకుంది. ఇప్పుడు ప్రశ్న ఏమిటంటే: దల్వాయి వారసత్వాన్ని మనం ఎలా ముందుకు తీసుకువెళ్లాలి?

దల్వాయి నిర్భయమైన ఆత్మపరిశీలన, హేతుబద్ధమైన ఆలోచన, మరియు వర్గాల మధ్య సామాజిక న్యాయాన్ని విశ్వసించారు. దల్వాయి ముస్లిం ఛాందసవాదాన్ని, హిందూ మెజారిటేరియనిజం రెండింటినీ తిరస్కరించారు. దల్వాయి సమానత్వంలో పాతుకుపోయిన లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య భారతదేశం కోసం నిలబడ్డారు.

దల్వాయి ఇవ్వగల అత్యంత అర్థవంతమైన నివాళి కేవలం స్మరించుకోవడం మాత్రమే కాదు, దల్వాయి ప్రారంభించిన పోరాటాన్ని కొనసాగించడం.

 

తెలుగు సేత ముహమ్మద్ అజ్గర్ అలీ 


हामिद दलवई: सेक्युलर भारत के लिए एक कट्टर सोच

डॉ. सुरेश खैरनार द्वारा

Hamid Dalwai: A Radical Conscience for a Secular India

 

 

 डॉ. सुरेश खैरनार

Dr Suresh Khairnar

 

 

हामिद दलवई 3 मई, 1977 को किडनी की बीमारी की वजह से गुज़र गए। वे सिर्फ़ 45 साल जिए। अगर हम उनके पहले 20 साल अलग रख दें, तो उन्होंने बाकी 25 साल मुस्लिम समाज को जगाने की लड़ाई में अपनी जान जोखिम में डालकर बिताए—ठीक वैसे ही जैसे महात्मा ज्योतिबा फुले ने अपने समय में दबे-कुचले समुदायों के लिए किया था।

इस्लाम खुद 7वीं सदी में पैगंबर मुहम्मद के समय में अरब में अज्ञानता, कबीलाई लड़ाई और पुराने रीति-रिवाजों के खिलाफ एक सुधारवादी ताकत के तौर पर उभरा। खास बात यह है कि इस्लाम को मानने वाली पहली महिला खदीजा बिन्त खुवेलिद थीं, जिन्होंने पैगंबर के मिशन का साथ दिया था। इसका मुख्य संदेश शांति था—जो “अस्सलामु अलैकुम” जैसे अभिवादन में दिखता है। मदीना चार्टर ने साथ रहने और इबादत की आज़ादी की बात कही।

फिर भी, पैगंबर की मौत के बाद, कर्बला जैसे झगड़ों की वजह से सांप्रदायिक बँटवारे हुए। सदियों से, ठहराव और चुनिंदा मतलबों की वजह से एक से ज़्यादा शादी और मनमाने तलाक जैसे रिवाज़ बढ़े, जिनका अक्सर गलत इस्तेमाल हुआ। ऐसे ही अन्याय के जवाब में—खासकर महिलाओं पर होने वाले अन्याय के जवाब में—दलवाई ने राष्ट्र सेवा दल के बराबरी के आदर्शों से प्रेरित होकर, फुले की विरासत से प्रेरणा लेकर मुस्लिम सत्यशोधक समाज की स्थापना की।

29 सितंबर, 1932 को चिपलून में जन्मे दलवाई एक मामूली परिवार में पले-बढ़े। 14 साल की उम्र में, वह राष्ट्र सेवा दल में शामिल हो गए, और डेमोक्रेसी, सेक्युलरिज़्म और सोशल जस्टिस के मूल्यों को अपनाया। जहाँ कई लोग बिना किसी दिशा के संगठनों से गुज़रते हैं, वहीं कुछ—जैसे दलवाई—जल्दी ही ज़िंदगी भर का मकसद पा लेते हैं।

भारत को आज़ादी तब मिली जब वह 15 साल के थे, और साथ में बंटवारे का सदमा भी था। अंग्रेजों की “फूट डालो और राज करो” की राजनीति ने सांप्रदायिक बंटवारे को और गहरा कर दिया था, जिससे मुस्लिम लीग, हिंदू महासभा और RSS जैसी ताकतें मज़बूत हुईं। इसके चलते हुई हिंसा ने हमेशा रहने वाले निशान छोड़े। ऐसे माहौल में सेक्युलर सोच बनाए रखने के लिए पक्का यकीन और ट्रेनिंग की ज़रूरत थी—जो दलवाई के पास थी। अपने शुरुआती सालों में, दलवई सोशलिस्ट पार्टी से जुड़े थे और आचार्य अत्रे के अखबार मराठा के लिए एक पत्रकार के तौर पर काम करते थे। उन्होंने नॉवेल 'ईंधन' और छोटी कहानियाँ भी लिखीं, जिससे उन्हें एक होनहार लेखक के तौर पर पहचान मिली। फिर भी, मुसलमानों की सामाजिक-आर्थिक तंगी और राजनीतिक मकसद के लिए धर्म का गलत इस्तेमाल देखकर, उन्होंने लिखने के बजाय समाज सुधार को चुना।

18 अप्रैल, 1966 को, उन्होंने तलाकशुदा मुस्लिम महिलाओं के मुंबई सेक्रेटेरिएट तक एक ऐतिहासिक मार्च का नेतृत्व किया, जिससे सुधार के लिए एक लगातार चलने वाले आंदोलन की शुरुआत हुई। 1970 में, उन्होंने पुणे में औपचारिक रूप से मुस्लिम सत्यशोधक समाज की स्थापना की। उनका मकसद मौलवियों के अमीर वर्ग के अधिकार को चुनौती देना और समुदाय के अंदर तर्कसंगत, बराबरी वाले मूल्यों को बढ़ावा देना था।

दलवई का काम शाह बानो मामले जैसी बहसों से दशकों पहले का है। उन्होंने ज़ोर दिया कि महिलाओं को प्रभावित करने वाले मुद्दे न्याय के मामले हैं, सिर्फ़ आस्था के नहीं। उन्होंने भाषाई एकता पर भी ज़ोर दिया, और मुसलमानों से कहा कि वे पढ़ाई और रोज़ी-रोटी के लिए अपने इलाके की भाषा अपनाएँ, जबकि सांस्कृतिक ज्ञान के लिए उर्दू और अरबी सीखें।

उनकी आलोचना मुस्लिम समुदाय से आगे तक फैली हुई थी। उन्होंने हर तरह की कम्युनल पॉलिटिक्स का विरोध किया और हिंदुत्व ताकतों से बहुत सावधान रहे। नरहर कुरुंदकर और ए. बी. शाह जैसे विचारकों के साथ, उन्होंने इंडियन सेक्युलर सोसाइटी को बनाने में मदद की। वे बेशक आज के पोलराइजेशन और मेजॉरिटी पॉलिटिक्स के माहौल का विरोध करते।

दलवई ग्लोबल डायनामिक्स को भी समझते थे। उन्होंने पहचाना होगा कि कैसे जियोपॉलिटिकल हितों – खासकर यूनाइटेड स्टेट्स और वेस्टर्न ताकतों के हितों – ने पॉलिटिकल इस्लाम को अपना हथियार बना लिया है। उनकी इंटेलेक्चुअल रेंज की तुलना एडवर्ड सईद और नोम चोम्स्की जैसे लोगों से की जा सकती है। 

कई जानलेवा हमलों का सामना करने के बावजूद, दलवई ने पूरे भारत में अपना काम जारी रखा। इमरजेंसी के दौरान, वे गंभीर रूप से बीमार पड़ गए। मैं उनके आखिरी दिनों में जसलोक हॉस्पिटल में उनसे मिलने गया था। तब भी, उनका जोश और सेंस ऑफ ह्यूमर बरकरार था। कुछ ही दिनों में, वे चले गए।

45 साल की उम्र में उनकी मौत ने एक शानदार जीवन को छोटा कर दिया। फिर भी उनका काम प्रेरणा देता है। मुस्लिम सत्यशोधक समाज ने आधी सदी से ज़्यादा समय पूरा कर लिया है। अब सवाल यह है: हम उनकी विरासत को कैसे आगे बढ़ाएं?

दलवई निडर आत्मनिरीक्षण, तर्कसंगत सोच और समुदायों के बीच सामाजिक न्याय में विश्वास करते थे। उन्होंने मुस्लिम कट्टरता और हिंदू बहुसंख्यकवाद, दोनों को खारिज कर दिया। वे बराबरी पर आधारित एक सेक्युलर, डेमोक्रेटिक भारत के पक्ष में थे।

उन्हें सबसे सच्ची श्रद्धांजलि सिर्फ़ याद करना नहीं है, बल्कि उनके शुरू किए गए संघर्ष को जारी रखना है।

 

 


2 May 2026

సుభాష్ చంద్ర బోస్, వి. డి. సావర్కర్ ప్రకారం బెంగాల్ నవాబ్ సిరాజ్ ఉద్ దౌలా ఒక జాతీయ వీరుడు Nawab Siraj Ud Daulah of Bengal was a national hero for Subhas Chandra Bose, V. D. Savarkar

 

 



నేతాజీ సుభాష్ చంద్ర బోస్, వి. డి. సావర్కర్, అలాగే అనుశీలన్ సమితి ప్రకారం బెంగాల్ నవాబ్ సిరాజ్ ఉద్ దౌలా ఒక జాతీయ వీరుడు.1941 జనవరిలో బోస్ బ్రిటిష్ వారి గృహ నిర్బంధం నుండి తప్పించుకున్న విషయం దాదాపు భారతదేశం మొత్తానికి తెలుసు.

కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామా చేసిన తర్వాత సుభాష్ చంద్ర బోస్ తన ఫార్వర్డ్ బ్లాక్‌ను బలోపేతం చేస్తున్నారు. సిరాజ్ ఉద్ దౌలాను ఒక నిరంకుశుడిగా చిత్రీకరించిన హోల్వెల్ స్మారక చిహ్నం Holwell memorial, హిందువులు, ముస్లింలు అనే తేడా లేకుండా ప్రతి భారతీయుడికి ఒక భావోద్వేగమైన అంశమని సుభాష్ చంద్ర బోస్అన్నారు. 1757లో సిరాజ్ ఉద్ దౌలా ను బ్రిటిష్ వారు ఉరి తీసారు. 1940 జూలై 3వ తేదీని సిరాజ్ ఉద్ దౌలా దినోత్సవంగా జరుపుకోవాలని సుభాష్ చంద్ర బోస్ ప్రకటించారు.

1940 మే 30న, బోస్, కోల్‌కతాలోని ఆల్బర్ట్ హాల్‌లో ఒక భారీ సభను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు. హోల్వెల్ స్మారక చిహ్నాన్ని తొలగించాలని, సిరాజ్ ఉద్ దౌలాను ఒక నిరంకుశ పాలకుడిగా లేదా మతతత్వవాదిగా చిత్రీకరించే చరిత్రను పాఠ్యపుస్తకాల నుండి తొలగించాలని అన్నారు. జూలై 3వ తేదీని సిరాజ్ ఉద్ దౌలా దినోత్సవంగా పాటించాలని, ఆ రోజున బోస్ నాయకత్వంలో ఒక ప్రజా ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాలని నిర్ణయించారు.

జూలై 2, 1940న, డిఫెన్స్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టంలోని సెక్షన్ 129 కింద బోస్‌ను అరెస్టు చేశారు. బోస్‌కు ఇదే చివరి అరెస్టు.

జూలై 3న బోస్ అనుచరులు తమ కార్యక్రమాలను కొనసాగించారు. సిరాజ్ ఉద్ దౌలా వేడుకలను బెంగాల్‌లోని ముస్లింల కంటే హిందువులే ఎక్కువగా జరుపుకున్నారు.

బెంగాల్ గవర్నర్,  వైస్రాయ్‌కి ఇలా తెలియజేశారు, “ ముస్లింలు శాంతంగా ఉండటానికి మొగ్గు చూపుతున్నారని, కానీ సుభాష్ హిందూ అనుచరులు మరియు కొంతమంది అతివాద ముస్లింలు గొడవలు సృష్టించడానికి ఆత్రుతగా ఉన్నారని సాధారణ అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది... సుప్రసిద్ధ మాజీ ఉగ్రవాదులు (అనుశీలన్ సమితి మరియు హెచ్‌ఎస్‌ఆర్‌ఏ HSRA) మరియు ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ హిందూ ఉద్యమకారులు ప్రముఖంగా ఉన్నారు.”

సుభాష్ చంద్ర బోస్‌ను ఖైదు చేసి, డిసెంబరులో గృహ నిర్బంధానికి మార్చారు, అక్కడి నుంచి బోస్ చివరికి తప్పించుకున్నారు. ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ కమాండర్‌గా, బోస్ సిరాజ్ ఉద్ దౌలా మరియు ప్లాసీ జ్ఞాపకాలను పదేపదే గుర్తుచేసుకునేవారు.

హిందుత్వ సిద్ధాంతకర్తలలో అత్యంత ప్రముఖుడైన వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్, 1857లో జరిగిన ప్రథమ భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామానికి సంబంధించి తాను రచించిన ప్రామాణిక చరిత్ర గ్రంథంలో, ప్లాసీ యుద్ధంలో సంభవించిన పరాజయాన్ని భారతీయుల పరాజయంగా అభివర్ణించారు.

సావర్కర్ ఇలా రాశారు: "1757 జూన్ 23వ తేదీన, భారతదేశం భారతీయులకు చెందాలా లేక ఆంగ్లేయులకు చెందాలా అనే ప్రశ్న, ప్లాసీ యుద్ధభూమిలో మొట్టమొదటిసారిగా బహిరంగంగా చర్చకు వచ్చింది. సరిగ్గా ఆ రోజే, ఆ ప్రశ్న మొదట చర్చకు వచ్చిన ప్లాసీ యుద్ధభూమిలోనే, విప్లవ బీజాలు నాటబడ్డాయి. ప్లాసీ యుద్ధం జరిగి ఉండకపోతే, 1857 నాటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం కూడా జరిగి ఉండేది కాదు.

ఒక శతాబ్దం గడిచిపోయినప్పటికీ, ఆనాటి జ్ఞాపకం హిందుస్థాన్ హృదయంలో ఇంకా సజీవంగానే ఉంది. దీనికి నిదర్శనంగా, 1857 జూన్ 23వ తేదీన ఉత్తర భారతదేశంలో చోటుచేసుకున్న భీకర దృశ్యాన్ని గమనించండి. పంజాబ్ నుండి కలకత్తా వరకు విస్తరించి ఉన్న విశాల భారత దేశంలో, ఎక్కడ మైదానాలు ఉన్నాయో అక్కడల్లా వేలాదిమంది విప్లవకారులు, 'ఈ రోజు మేము ప్లాసీ పరాజయానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోబోతున్నాము!' అని ఆంగ్లేయులకు బహిరంగంగా సవాలు విసురుతూ, ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకు వివిధ ప్రదేశాలలో ఏకకాలంలో వారితో పోరాడారు."

సావర్కర్ అభిప్రాయం ప్రకారం, "ప్లాసీ యుద్ధభూమిలో, భారతదేశం స్వాతంత్ర్య పోరాటం సాగిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసింది."

సావర్కర్ దృష్టిలో భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం ఒక 'యజ్ఞం' వంటిది. సావర్కర్ భారతీయ విప్లవకారులను ఇలా ఉద్బోధించారు: "యజ్ఞవేదికపై హోమగుండాన్ని మరింత విశాలంగా, మరింత లోతుగా తవ్వండి! చాలా మంచిది. ఇదిగో చూడండి! జాతీయ ఆగ్రహమనే అగ్నిజ్వాలలు అప్పుడే భగ్గున మండుతున్నాయి! ఈ యజ్ఞానికి సంబంధించిన ప్రథమ సంస్కారంగా, 'సంకల్పం' (ప్రతిజ్ఞా వాక్యం) ఇప్పటికే వంద సంవత్సరాల క్రితమే, అంటే క్రీ.శ. 1757లోనే ప్రకటించబడింది. కాబట్టి, ప్రథమ యజ్ఞ ఆహుతిగా, ఆ 'ప్లాసీ యుద్ధభూమి'ని ఈ ప్రజ్వలిస్తున్న హోమగుండంలోకి సమర్పించండి!"

హిందుత్వ సిద్ధాంత ప్రతిపాదకుడైన సావర్కర్, ప్లాసీ యుద్ధంలో సంభవించిన పరాజయాన్ని "జాతీయ అవమానం"గా అభివర్ణించారు.

 

1 May 2026

ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్ ఇబ్న్ ముఆవియా668–704 or 709 Khalid ibn Yazid ibn Muawiya 668–704 or 709

 

Scientica Islamica 

 

ఖాలిద్ ఇబ్న్ యాజిద్ (పూర్తి పేరు అబూ హాషిమ్ ఖాలిద్ ఇబ్న్ యాజిద్ ఇబ్న్ ముయావియా ఇబ్న్ అబీ సుఫ్యాన్, అరబిక్: أبو هاشم خالد بن يزيد بن معاوية), 668-704 లేదా 709, ఉమయ్యద్ యువరాజు మరియు రసవాది.

ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్ ఇబ్న్ ముఆవియా వాక్చాతుర్యం, మేధస్సు కలవారు. ఇస్లామిక్ చరిత్ర ఖాలిద్ నాయకత్వ, పాండిత్య సామర్థ్యాలకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. తన జీవిత చరమాంకంలో, ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్ ఇబ్న్ ముఆవియా ప్రతి వారం మూడు రోజులు ఉపవాసం ఉండేవారు.

ఖాలిద్ లెవంట్‌లోని ప్రసిద్ధ హోమ్స్ మసీదును కూడా నిర్మించారు. దాని నిర్మాణంలో నాలుగు వందల మంది బానిసలు పనిచేశారు. మసీదు నిర్మాణం పూర్తయ్యాక, ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్ ఇబ్న్ ముఆవియా అల్లాహ్ కోసం వారందరికి స్వేఛ్చ కల్పించినాడు. తన జీవిత చరమాంకంలో, ఖాలిద్ ప్రజా జీవితం నుండి వైదొలిగి, చదవడం, రాయడంపై దృష్టి సారించారు.

అరబ్ మరియు ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో ప్రకృతి శాస్త్రాలకు పునాదులు వేసిన వారిలో ఖాలిద్ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. చాలా మంది చరిత్రకారులు ఖాలిద్ ఇస్లామిక్ నాగరికత మేధావులలో ఒకరిగా, మరియు వైద్య, రసాయన శాస్త్ర రంగాలలో ముఖ్యమైన సిద్ధాంతాలు, ఆవిష్కరణలను ప్రవేశపెట్టిన వారిలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.

 గొప్ప గ్రీకు మరియు కాప్టిక్ పండితులతో నిండి ఉన్న ఈజిప్టులోని అలెగ్జాండ్రియా పాఠశాల నుండి ముస్లిమేతర పండితులను తీసుకువచ్చిన మొదటి వ్యక్తిగా ఖాలిద్ పరిగణించబడ్డాడు. ఖాలిద్ తనకూ వారికీ మధ్య విశ్వాస భేదాలను అడ్డురానివ్వలేదు; దానికి బదులుగా, వారిని దగ్గర చేసుకుని, వివిధ భాషల నుండి అరబిక్‌లోకి అనువదించడంలో వారికున్న అపారమైన నైపుణ్యం నుండి ప్రయోజనం పొందాడు.

ఖాలిద్ ఈ అనువాద గ్రంథాల నుండి అధ్యయనం చేశారు. ఖాలిద్ కు విదేశీ భాషలు తెలియకపోయినప్పటికీ, ఆయన అరబిక్‌లో అత్యంత వాక్చాతుర్యం మరియు అద్భుతమైన వక్త. ఖాలిద్, రసాయన శాస్త్రాన్ని వివిధ పరిశ్రమలకు, ముఖ్యంగా ఔషధ పరిశ్రమకు ఒక ముఖ్యమైన వనరుగా అభివృద్ధి చేశాడు.

ఫలితంగా, ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలోని అనేక మంది పండితులు రసాయన రంగం పట్ల ఉత్సాహం కనబరిచారు, మరియు రసాయన రంగం ప్రయోగాత్మక విజ్ఞానానికి మూలంగా పరిణామం చెందింది. అరబ్ మరియు ముస్లిం పండితుల చేతుల్లో సరైన శాస్త్రీయ పద్ధతి వర్ధిల్లింది, వారిలో ముఖ్యుడు ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్ ఇబ్న్ ముఆవియా, ఖాలిద్ రసాయన శాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం మరియు ఖగోళ శాస్త్రం పై గొప్ప శ్రద్ధ చూపారు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న శాస్త్ర చరిత్రకారులు ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్ ఒక వివేకవంతుడు, రసాయన శాస్త్రవేత్త, ఉత్తమ శీలం మరియు అద్భుతమైన దూరదృష్టి గలవాడని ఏకీభవించారు. ఖాలిద్ ముస్లింలలో శాస్త్రీయ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మొదటి వ్యక్తి. ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్‌ను అరబ్ మరియు ఇస్లామిక్ రసాయన శాస్త్ర మార్గదర్శకుడిగా ఏకగ్రీవంగా పరిగణిస్తాయి. ఫాదిల్ అహ్మద్ అల్-తాయీ తన "రసాయన శాస్త్రంలో ప్రముఖ అరబ్బులు" అనే పుస్తకంలో ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్‌ను ప్రముఖంగా పేర్కొన్నారు. గ్రీకు వారసత్వాన్ని అరబిక్‌లోకి అనువదించాలని, అలాగే గ్రీకు నుండి కాప్టిక్‌లోకి అనువదించబడిన రచనలను అరబీకరణ చేయాలని ఆదేశించిన మొదటి వ్యక్తి ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్‌.

జ్ఞానాన్ని అరబిక్ భాషలోకి బదిలీ చేసి, దానిని అరబ్బులు మరియు ముస్లింలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడంలో ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్‌ అగ్రగామి మార్గదర్శకుడిగా సరిగ్గా పరిగణించబడ్డారు. జ్ఞానాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేసిన తర్వాత, ఖాలిద్ ఇబ్న్ యజీద్‌కు రసాయన శాస్త్రంపై మరియు సాధారణంగా శాస్త్రాలపై ఒక ప్రత్యేకమైన అభిరుచి ఏర్పడింది.

రసవాదంపై అనేక అరబిక్ గ్రంథాలు మరియు రసవాద కవితలు ఖాలిద్‌కు ఆపాదించబడ్డాయి

ఖాలిద్‌కు ఆపాదించబడిన కొన్ని అరబిక్ రసవాద రచనలు తరువాత 'కాలిద్' అనే లాటిన్ నామంతో లాటిన్‌లోకి అనువదించబడ్డాయి. ఈ రచనలలో ఒకటైన 'లిబర్ డి కంపోజిషన్ ఆల్కెమియా' ("రసవాద కూర్పుపై పుస్తకం"), రసవాదంపై లాటిన్‌లోకి అనువదించబడిన మొట్టమొదటి అరబిక్ రచన. దీనిని 1144లో రాబర్ట్ ఆఫ్ చెస్టర్ అనువదించారు.

ఖాలిద్‌-రసవాద రచనలు -అరబిక్ రచనలు

ఖాలిద్‌కు ఆపాదించబడిన రసవాద రచనలలో అత్యధిక భాగం పెద్ద సంఖ్యలో అరబిక్ రచనలు ఇప్పటికీ అందుబాటులో ఉన్నాయి.

 లాటిన్‌లో భద్రపరచబడిన కొన్ని రచనలు కూడా ఉన్నాయి.

అరబిక్ రచనలు:

• దివాన్ అల్-నుజుమ్ వా-ఫిర్దవ్స్ అల్-హిక్మా Dīwān al-nujūm wa-firdaws al-ḥikma  ("దివాన్ ఆఫ్ ది స్టార్స్ అండ్ ది పారడైజ్ ఆఫ్ విజ్డమ్",

• కితాబ్ అల్-ఉస్కుస్ Kitāb al-Usṭuqus ("The Book of the Element ("ది బుక్ ఆఫ్ ది ఎలిమెంట్")

*కితాబ్ వషియతిహి ఇలా ఇబ్నిహి ఫి అల్-షనా Kitāb Waṣiyyatihi ilā ibnihi fī al-ṣanʿa ("The Book of his Testament to his Son on the Art")[26]

• Masāʾil Khālid li-Maryānus al-rāhib లేదా దాని లాటిన్ అనువాదంలో లిబర్ డి కంపోజిషన్ ఆల్కెమియే ("బుక్ ఆన్ ది కంపోజిషన్ ఆఫ్ ఆల్కెమీ") లేదా టెస్టమెంటమ్ మోరీని ("టెస్టమెంట్ ఆఫ్ మోరియనస్"),[27] బహుశా 10వ శతాబ్దం చివరి నాటిది.

• అల్-కవ్ల్ అల్-ముఫీద్ ఫి అల్-షనా అల్-ఇలాహియా ("ది ఇన్‌స్ట్రక్టివ్ వర్డ్ ఆన్ ది డివైన్ ఆర్ట్") al-Qawl al-mufīd fī al-ṣanʿa al-ilāhiyya ("The Instructive Word on the Divine Art")

• Risāla fī al-Shanʿa al-sharifa wa-khawāṣṣihā ("ఉత్తమ కళ మరియు దాని లక్షణాలపై ఉపదేశం")

• పేరులేని వివిధ రసవాద గ్రంథాలు, పద్యాలు మరియు లేఖనాలు.

• కితాబ్ అల్-హరారత్ Kitāb al-Ḥarārāt

• కితాబ్ అల్-సహీఫా అల్-కబీర్ Kitāb al-Ṣaḥīfa al-kabīr

• కితాబ్ అల్-సహీఫా అల్-షగీర్ Kitāb al-Ṣaḥīfa al-ṣaghīr

లాటిన్ రచనలుLatin works

ఖలీద్‌కు ఆపాదించబడిన అనేక లాటిన్ రసవాద రచనలు కూడా ఉన్నాయి, ఈ రచనలలో అతని పేరు కాలిడ్ ఫిలియస్ జాజిడిగా లాటిన్ చేయబడింది.

·         వీటిలో ఒకటి  *Liber de compositione alchemiae* ("రసవాద కూర్పుపై గ్రంథం"Liber de compositione alchemiae ("Book on the Composition of Alchemy",—పైన పేర్కొన్న *Masāʾil Khālid li-Maryānus al-rāhib* గ్రంథానికి అనువాదం),.రెండోది  Risāla ("Epistle”) 

·         ఇతర లాటిన్ రచనలు:

·         Liber secretorum alchemiae ("The Book of the Secrets of Alchemy")

·         Liber trium verborum ("The Book of the Three Words")

 

 

 

.

భారతదేశంలో తపాలా సేవ ప్రారంబించినది అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ postal service in India started by Alauddin Khilji

 

'भारतीय डाक 00 00OO India Post ALAUDDIN KHILJI STARTED THE POSTAL SERVICES -IN IN INDIA- भारठीव भारतीयडाक डाक NDIA POST' అని చెప్తున్న వచనం చిత్రం కావచ్చు


భారతదేశంలో తపాలా సేవ గురించి మొట్టమొదటిసారిగా నమోదు చేయబడిన ప్రస్తావన మొఘల్ చరిత్రకారుడు జియావుద్దీన్ బరానీ ద్వారా చేయబడింది. జియావుద్దీన్ బరానీ రాసిన దాని ప్రకారం, అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ (పాలన 1296-1316) 1296 నాటికే 'హర్కారా' అని పిలువబడే ఒక క్రమబద్ధమైన పాదచారి సేవను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ హర్కారాలు,  గంటలు ఉన్న ఒక దండాన్ని baton with bells పట్టుకుని, కేటాయించిన భూభాగం అంతటా పరుగెత్తేవారు. ప్రతి మైలుకు పరుగెత్తేవారు మారుతూ, రిలే పద్ధతిలో వారు ఉత్తరాలను చేరవేసేవారు.

ఇండియన్ పోస్ట్ యొక్క అధికారిక వెబ్‌సైట్, అలాగే ఢిల్లీలోని దాని మ్యూజియం లో కూడా అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ ప్రస్తావన కలదు..

29 April 2026

ఖాన్ బహదూర్ నవాబ్జాదా సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ 1855-1929 ख़ान बहादुर नवाबज़ादा सैयद अशरफ़ुद्दीन अहमद 1855-1929

 


ఖాన్ బహదూర్ నవాబ్జాదా సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ బీహార్‌లోని పాట్నా జిల్లా, బర్హ్ నివాసి. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ 1855 జనవరిలో జన్మించారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ తండ్రి, నవాబ్ సయ్యద్ అమీర్ అలీ ఖాన్ బహదూర్, అవధ్ నవాబులకు దివాన్‌గా ఉండేవారు. 1857 విప్లవ సమయంలో, నవాబ్ సయ్యద్ అమీర్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ ను ఒక అధికారిగా పాట్నాకు పంపారు మరియు ఉరిశిక్ష నుండి చాలా మంది విప్లవకారులను కాపాడారని విలియం టేలర్ తన పుస్తకంలో వివరించారు.

సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ తన ప్రాథమిక విద్యను కలకత్తా మదర్సాలో అభ్యసించి, ఆ తర్వాత డోవెటన్ కళాశాలలో చేరారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ చిన్న వయసులోనే 1875 నుండి 1908 వరకు హుగ్లీ ఇమాంబారాకు ముతవల్లీగా పనిచేస్తూ, రాణించారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ ఉర్దూ మరియు పర్షియన్ భాషలలో అనేక పుస్తకాలను రచించారు, వాటిలో 1883లో 'నవరత్న' మరియు 1889లో 'దుర్ద్నా-ఎ-ఖయాల్, తబకాత్-ఎ-మొహ్సినియా' तबाक़ात ए मोहसिनिया ఉన్నాయి.

సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ 1890లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో ఫెలో అయ్యారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకరు. మరియు అలీగఢ్ కళాశాలకు ట్రస్టీగా ఉన్నారు. 1922లో ఓరియంటల్ కాన్ఫరెన్స్ నిర్వహణ స్వాగత కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ హుగ్లీ మహమ్మదీయ సంఘానికి కార్యదర్శిగా మరియు హుగ్లీ మునిసిపాలిటీకి కౌన్సిలర్‌గా కూడా ఉన్నారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ కు 1893లో ఖాన్ బహదూర్ బిరుదు లభించింది. ఆయనకు 1903లో గౌరవ పత్రం (సర్టిఫికెట్ ఆఫ్ ఆనర్) ప్రదానం చేయబడింది.

1923లో సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ బీహార్ మరియు ఒరిస్సా హజ్ కమిటీకి అధ్యక్షుడయ్యారు. 1924లో సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ బీహార్ మరియు ఒరిస్సా శాసన మండలి సభ్యునిగా నామినేట్ అయ్యారు మరియు ఏప్రిల్ 1926లో బీహార్ మరియు ఒరిస్సా నుండి కేంద్ర శాసనసభకు అనధికార సభ్యునిగా నామినేట్ అయ్యారు. జూలై 1929లో, సర్ ఉమర్ హయత్ ఖాన్ స్థానంలో సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ రాజ్య మండలి సభ్యునిగా నామినేట్ అయ్యారు, మరియు అక్టోబర్ 1929లో ఖాన్ బహదూర్ నవాబ్జాదా సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ కన్నుమూశారు. సయ్యద్ అష్రఫుద్దీన్ అహ్మద్ ఏకైక కుమారుడైన సయ్యద్ అలీ నవాబ్, ఆ తర్వాత హుగ్లీ ఇమాంబారాకు ముతవల్లీ అయ్యారు.