బాబుమియా బ్యాండ్వాలే (1905-1997) - ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు Babumiya Bandwale(1905-1997)A freedom fighter

 

వినమ్ర నివాళులు మరియు శుభాకాంక్షలు!

నేడు, సెప్టెంబర్ 5, బాబుమియా బ్యాండ్వాలే 121వ జయంతి. ఈ సందర్భంగా 'సాధన' వారపత్రికలో ప్రచురితమైన ఒక వ్యాసం ఇక్కడ ప్రచురిస్తున్నాము.

మహాత్మా గాంధీ వ్యక్తిత్వంతో ప్రభావితమైన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు బాబుమియా బ్యాండ్వాలే, 1905 సెప్టెంబర్ 5న అహ్మద్‌నగర్ జిల్లాలోని శ్రీగొండలో జన్మించారు. నేడు బాబుమియా 121వ జయంతి. చాలా మందికి తెలియని లేదా విస్మరించబడిన వ్యక్తి అయినప్పటికీ, నేటి మతపరమైన విభేదాల వాతావరణంలో స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలవగల బాబుమియా బ్యాండ్వాలే బండ్వాలే వ్యక్తిత్వాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ఎంతో ముఖ్యమైనది.

నిస్వార్థమైన, స్వచ్ఛమైన మరియు పారదర్శకమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన బాబుమియా, 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్'కు రెండవ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. పూణేలో ఈ మండల్ ప్రారంభమైనప్పుడు ఇజాజ్ షేక్ అధ్యక్షుడిగా నియమితులైనప్పటికీ, పూణే-ముంబై ప్రాంతం దాటి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్’ సంస్థ విస్తరించినప్పుడు బాబుమియా అధ్యక్ష బాధ్యతలను స్వీకరించారు.

గాంధేయవాది, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు మరియు అత్యుత్తమ వ్యక్తిత్వం కలిగిన బాబుమియా నాయకత్వం 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్’ ప్రారంభ దశలో లభించడం పట్ల హమీద్‌భాయ్ ఎంతో గర్వం మరియు ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేసేవారు. ఆనాటి క్లిష్ట పరిస్థితులు మరియు వ్యతిరేకత మధ్య దల్వాయికి అండగా నిలవడంలో బాబుమియా చూపిన ధైర్యం బాబుమియా సహజ స్వభావంలో ఒక భాగం.

బాబుమియా కుటుంబ పరిస్థితులు అత్యంత దయనీయంగా మరియు పేదరికంతో కూడుకుని ఉండేవి. చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోవడం వల్ల బాబుమియా కు ఫార్మల్  (formal) విద్య అందని పరిస్థితి ఏర్పడింది; బాబుమియా కేవలం నాలుగవ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువుకోగలిగారు.

ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం నాడు జన్మించిన బాబుమియా, స్వయంగా 'ప్రజా ఉపాధ్యాయుడి' (లోక్-శిక్షక్) పాత్రను స్వీకరించి, తన జీవితాన్ని సామాజిక విద్య కోసం అంకితం చేశారు. ఆదర్శవంతమైన కార్యకర్తగా మరియు సామాజిక విద్యావేత్తగా, మహారాష్ట్రలో సామాజిక చైతన్య ఉద్యమానికి బాబుమియా గణనీయమైన కృషి చేశారు.

కేవలం పది లేదా పన్నెండు ఏళ్ల వయసులోనే బాబుమియా తన కుటుంబ భారాన్ని మరియు జీవనోపాధి బాధ్యతను భుజాన వేసుకోవాల్సి వచ్చింది. చిన్న వయసులో, పాఠశాల వేళలు కాకుండా మిగిలిన సమయంలో, బాబుమియా శ్రీగొండ గ్రామం మరియు శ్రీగొండ రైల్వే స్టేషన్ మధ్య 'ఛకడా' (గుర్రం లేదా ఎద్దులతో నడిపే సంప్రదాయ బండి) నడిపే పని చేసేవారు. జీవనోపాధి కోసం తన సొంత గ్రామాన్ని విడిచిపెట్టిన బాబుమియా, సోహ్రాబ్ మోదీ దర్శకత్వం వహించిన 'ఖూన్-ఎ-నహక్' (Khoon-e-Nahak) నాటకంలో స్త్రీ పాత్రను పోషించారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత నాటక రచయిత విలియం షేక్స్పియర్ రాసిన 'హామ్లెట్' (Hamlet) నాటకానికి ఇది ఉర్దూ అనువాదం. ఆ తర్వాత నాటకరంగం బాబుమియా కు ఒక వ్యాపకం గా మారింది, బాబుమియా చాలా ఏళ్లపాటు ఆ రంగంలోనే చురుకుగా కొనసాగారు.

ఆ సమయంలోనే భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య యుద్ధం మొదలైంది. ఆ కాలంలో బాబుమియా 'రాయగడల జేవహా జాగ్‌ యేతే' (రాయగడ మేల్కొన్నప్పుడు) అనే నాటకాన్ని అనేకసార్లు ప్రదర్శించారు; దీని ద్వారా వచ్చిన వేలకొద్దీ రూపాయలను భారతదేశ జాతీయ రక్షణ నిధికి విరాళంగా ఇచ్చారు.

పాకిస్థాన్‌తో పోరాడుతున్న భారతీయ సైనికుల కోసం నిధులు సేకరించడానికి, ఒక యువ ముస్లిం వ్యక్తి మహారాష్ట్ర అంతటా పర్యటించి నాటకాలు ప్రదర్శించడం అనేది నేటి కాలంలో చాలామందికి అద్భుతమైన విషయంగా అనిపించవచ్చు. ఈ నాటక ప్రదర్శనలో మరో విశేషం ఏమిటంటే, బాబుమియా స్వయంగా శివాజీ మహారాజ్ పాత్రను పోషించగా, ఆయన భార్య సోయరాబాయి పాత్రను పోషించారు.

ఆ రోజుల్లో, తన భార్యను రంగస్థలంపైకి తీసుకురావడం ద్వారా 'బాబుమియా' (అందరికీ ఆ పేరుతోనే తెలిసిన ఆయన) నిజంగా ఒక విప్లవాత్మక వ్యక్తిగా నిలిచారు. బాబుమియా కుమారుడు కూడా ఆ నాటకంలో నటించారు; ఇలా ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ముగ్గురు సభ్యులు కలిసి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఒక చారిత్రక నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. తమ ఇంటినే ఒక నాటక బృందంగా మార్చుకుని, శివాజీ మహారాజ్ కీర్తిని చాటిచెబుతూ, పాకిస్థాన్‌తో యుద్ధ ప్రయత్నాలకు నిధులు సేకరించిన ఒక ముస్లిం కుటుంబం... నేటి అనేక సమస్యలకు ఒక శక్తివంతమైన, సముచితమైన సమాధానాన్ని అందిస్తుంది.

ఆ సమయంలో పూణే మేయర్‌గా ఉన్న భాయ్ వైద్య మరియు హమీద్ దల్వాయి ప్రత్యేకంగా ఆ నాటకాన్ని వీక్షించడానికి శ్రీగొండకు వచ్చారు. తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడానికి, బాబుమియా బ్రాస్ బ్యాండ్‌లో సంగీతకారుడిగా కూడా పనిచేశారు. కొన్నేళ్ల తర్వాత, 1925లో, బాబుమియా తన సొంత సంగీత బృందాన్ని ('బ్యాండ్') ఏర్పాటు చేశారు, అదే 'బాబు బ్రాస్ బ్యాండ్'. దీనివల్లే ఆయన 'బ్యాండ్‌వాలే'గా ప్రసిద్ధి చెందారు.

జీవనోపాధి కోసం ఇవన్నీ చేయాల్సి వచ్చినప్పటికీ, బాబుమియాకు నాటకరంగం, నటన మరియు సంగీతం పట్ల గాఢమైన అనురాగం ఉండేది. ఇస్లాంలో ఇటువంటి కళాత్మక వ్యాపకాలు ఆమోదయోగ్యం కాదని తెలిసినప్పటికీ, తన మతపరమైన ఆరాధనతో పాటు ఈ కళాత్మక అంకితభావాన్ని కూడా బాబుమియా ఎంతో ఇష్టపడేవారు.

మహాత్మా గాంధీ ప్రారంభించిన 'సహాయ నిరాకరణ' మరియు 'క్విట్ ఇండియా' ఉద్యమాలలో బాబుమియా చురుకుగా పాల్గొన్నారు. 1941 జనవరి 9న ఆయనకు ఆరు నెలల జైలు శిక్ష విధించబడింది. ఆ తర్వాత, 1942 ఆగస్టు 9 నాటి 'క్విట్ ఇండియా' ఉద్యమ సమయంలో ఆయన స్వచ్ఛందంగా అరెస్టును ఆహ్వానించి, ఎర్రవాడ జైలులో ఇరవై ఒక నెలల పాటు శిక్ష అనుభవించారు. ఈ సమయంలోనే ఆయనకు రావుసాహెబ్ పట్వర్ధన్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది; రావుసాహెబ్ పట్వర్ధన్‌ గారి  ఆలోచనలు బాబుమియాపై బలమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి.

జైలులో ఉన్నప్పుడు బాబుమియాకు కామెర్లు సోకి అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. జైలు అధికారులు బాబుమియా వైద్య చికిత్స విషయంలో నిర్లక్ష్యం వహించారు; బాబుమియా పరిస్థితి విషమించి, రావుసాహెబ్ పట్వర్ధన్ ఆ నిర్లక్ష్యంపై గళమెత్తిన తర్వాతే బాబుమియాకు వైద్య సదుపాయం లభించింది. "మృత్యువు కోరల నుండి నన్ను కాపాడిన ఘనత పూర్తిగా రావుసాహెబ్‌దే," అని బాబుమియా తరచుగా చెప్పేవారు.

దేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి బాబుమియా అందించిన విశేష సేవలకు గుర్తింపుగా, 1972 ఆగస్టు 17న భారత ప్రభుత్వం బాబుమియాను 'తామ్రపత్రం'తో సత్కరించింది. అయితే, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు సాధారణంగా లభించే ప్రయోజనాలన్నింటినీ బాబుమియా తిరస్కరించారు; బాబుమియా పింఛను గానీ, బస్సు లేదా రైల్వే పాస్‌లు గానీ, భూమి కేటాయింపులు గానీ స్వీకరించలేదు.

దీనికి కారణం అడిగినప్పుడు, "మా దేశం స్వేచ్ఛను పొందాలనే ఉద్దేశంతోనే మేము సేవ చేశాము తప్ప, మా కోసం ఏదైనా ఆశించి కాదు," అని బాబుమియా సమాధానమిచ్చారు. సాధారణ ఆర్థిక స్థితి కలిగిన ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు అటువంటి సౌకర్యాలన్నింటినీ స్వచ్ఛందంగా వదులుకోవడం కంటే గొప్ప ఆదర్శం ఏముంటుంది? బాబుమియా అధికారం, సంపద, హోదా మరియు రాజకీయాలకు ఎప్పుడూ దూరంగానే ఉన్నారు.

స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా బాబుమియాకున్న గుర్తింపు, పారదర్శకమైన వ్యక్తిత్వం, ప్రజాదరణ మరియు సామాజిక సేవా నిబద్ధతను పరిగణనలోకి తీసుకున్న కాంగ్రెస్ పార్టీ, శాసనసభ మరియు లోక్‌సభ ఎన్నికలలో బాబుమియాను అభ్యర్థిగా నిలబెట్టాలని నిర్ణయించుకుంది. అయితే, రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండాలని నిశ్చయించుకున్న నిజాయితీ గల కార్యకర్త బాబుమియా, ఆ ప్రతిపాదనను వినమ్రంగా తిరస్కరించారు. అయినప్పటికీ, 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్' ఏర్పాటు గురించి వార్త చదివిన తర్వాత, బాబుమియా పూణేలోని 'సాధన' కార్యాలయాన్ని సందర్శించారు. అక్కడే, 1970 మార్చి 22న, బాబుమియా కార్యకర్తలతో సంభాషించారు మరియు తదనంతరం 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్' అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

దల్వాయి కాలం తర్వాత చేపట్టిన అనేక కార్యక్రమాలలో బాబుమియా కీలక పాత్ర పోషించారు; షా బానో కేసు ఉద్యమం మరియు 'తలాక్ ముక్తి మోర్చా' (విడాకుల విముక్తి వేదిక) సదస్సుల వంటి ప్రయత్నాలకు బాబుమియా నాయకత్వం వహించారు. తన మరణానికి కొద్ది రోజుల ముందు, వృద్ధాప్యం మరియు దానితో వచ్చే అనారోగ్య సమస్యల కారణంగా బాబుమియా ఈ బాధ్యత నుండి తప్పుకున్నారు. బాబుమియాను తెలుసుకోవడం మరియు ఆయనతో సంభాషించే అవకాశం లభించడం నా అదృష్టం.

'హమాల్ భవన్'లో జరిగిన 'ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్' శిబిరాలు నాకు ఇప్పటికీ గుర్తున్నాయి. ఆ శిబిరాల్లో గానీ, కొల్హాపూర్ లేదా ముంబైలో జరిగిన కార్యక్రమాల్లో గానీ, బాబుమియా ఎప్పుడైనా కొత్త యువ కార్యకర్తను కలిసినప్పుడు, ఆయన తన పరిచయం చేసుకుని వారితో సంభాషణ మొదలుపెట్టేవారు. ఎవరైనా కార్యకర్త హిందీ, మరాఠీ మరియు ఉర్దూ భాషల మిశ్రమంతో మాట్లాడటం ప్రారంభిస్తే, బాబుమియా సున్నితంగా, "మీకు మరాఠీ వచ్చు కదా? మరి మరాఠీలోనే మాట్లాడండి" అని చెప్పేవారు. ముస్లింలు తరచుగా ఉర్దూను తమ మాతృభాషగా భావిస్తుంటారు; ఆ భావన ఎందుకు తప్పో బాబుమియా సమర్థవంతంగా వివరించేవారు. 'రయత్ శిక్షణ సంస్థ'కు మరియు బాబుమియాకు మధ్య చాలా సన్నిహిత అనుబంధం ఉండేది.

1953లో కర్మవీర్ భౌరావ్ పాటిల్ శ్రీగొండను సందర్శించినప్పుడు బాబుమియాతో ఇలా అన్నారు: "బాబుమియా, స్వాతంత్ర్యం కోసం మీరు ఎంతో శ్రమించారు, మనం దానిని సాధించాము. ఇప్పుడు మనం ఒక సమాజాన్ని నిర్మించాలి, అందుకు విద్యా రంగంలో కృషి చేయడం అవసరం. ఇకపై మీరు విద్యపై దృష్టి పెట్టాలి." కేవలం నాలుగవ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువుకున్న బాబుమియా, కర్మవీర్‌కు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకుంటూ నగర్ జిల్లాలో విద్యా సంస్థలను స్థాపించే బాధ్యతను చేపట్టారు. సెప్టెంబర్ 7, 1997న, శ్రీగొండ పౌరులు సామాజిక కార్యకర్త అన్నా హజారేను సన్మానించి, ఆయనకు ఒక ప్రశంసా పత్రాన్ని అందజేశారు.

బాబుమియా హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతకు ప్రతీకగా, నిజమైన మానవతావాద కార్యకర్తగా నిలిచారు. బాబుమియా చివరి వరకు గాంధేయవాద సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్నారు. ఖాదీ దుస్తులు, గాంధీ టోపీ మరియు ధోవతి ఆయన నిత్య వేషధారణగా ఉండేవి. 'సామాజిక కృతజ్ఞతా నిధి' (Samajik Krutadnyata Nidhi) ద్వారా పి.ఎల్. దేశ్‌పాండే చేతుల మీదుగా బాబుమియాకు 'జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం' (Lifetime Achievement Award) లభించింది.

బాబుమియాకు ఉన్న మరో ప్రత్యేక లక్షణం ఏమిటంటే, ఆయన తన పుట్టినరోజుల సందర్భంగా సామాజిక చైతన్యం కలిగించే కార్యక్రమాలను నిర్వహించేవారు; ఉదాహరణకు, ఒక పుట్టినరోజున ఆయన తన ఇంట్లో 'పర్దా' (ముఖం లేదా శరీరాన్ని కప్పుకునే) పద్ధతిని రద్దు చేశారు. బాబూమియా చేపట్టిన చర్యలలో బక్రీద్ రోజున దేశం కోసం వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహం చేయడం, అలాగే 1955లో తన కుమారుడి వివాహ సమయంలో సంప్రదాయానికి భిన్నంగా వధూవరులను వేదికపై ఒకేచోట కూర్చోబెట్టి మహిళలకు పురుషులతో సమానమైన హోదాను కల్పించడం వంటివి ఉన్నాయి.

బాబూమియా విశాలమైన సాంస్కృతిక దృక్పథాన్ని కలిగి ఉండేవారు. బాబుమియా తన ప్రవర్తన ద్వారా అన్ని మతాల పట్ల గౌరవాన్ని మరియు లౌకిక సంస్కృతిని చాటిచెప్పారు; ఇదే ఆయన జీవన విధానం. అనారోగ్యంతో ఉన్న తన భార్యను జి.పి. ప్రధాన్ గారు ఎంత శ్రద్ధగా చూసుకున్నారో, బాబూమియా కూడా వృద్ధాప్యంలో అనారోగ్యంతో ఉన్న తన భార్యను అలాగే చూసుకోవడం ద్వారా ఒక కొత్త ఆదర్శాన్ని నెలకొల్పారు. మృదువైన మాటతీరు మరియు దృఢమైన సంకల్పం బాబూమియా వ్యక్తిత్వంలోని ప్రధాన లక్షణాలు.

పుట్టుకతో ముస్లిం అయినప్పటికీ, మాంసాహారం తీసుకునే కుటుంబ నేపథ్యం కలిగినప్పటికీ, బాబూమియా తన జీవితమంతా శాకాహార నియమాన్ని పాటించారు. బాబుమియా త్యాగం, సేవాభావం మరియు ఆత్మనిగ్రహాలకు నిలువుటద్దంలా నిలిచారు. బాబూమియా జీవితం సామాజిక కార్యకర్తలకు ఒక దిక్సూచిగా నిలిచింది. బాబుమియా 1997 డిసెంబర్ 8న, 92 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశారు.

మరాటి రచన:షంషుద్దీన్ తంబోలి, అధ్యక్షుడు, ముస్లిం సత్యశోధక్ మండల్ (MSN), పూణే

,తెలుగు అనువాదం: ముహమ్మద్ అజ్గర్ అలీ.