అబ్బాసిద్ ఖలిఫాత్ రాజమాత : షఘాబ్ Queen Mother of the Abbasid Caliphate-Shaghab

 

9వ శతాబ్దం ఉత్తరార్థంలో, సుమారు క్రీ.శ. 880 ప్రాంతంలో, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో జన్మించిన షఘాబ్ అనే ఒక అసాధారణ బాలిక పరిస్థితుల కారణంగా బానిసగా మారింది. ఆ తర్వాత షఘాబ్ ను బాగ్దాద్‌లోని బానిసల మార్కెట్‌లో అమ్మేశారు; అప్పట్లో బాగ్దాద్ అబ్బాసిద్ ఖలీఫా రాజ్యానికి రాజధానిగా మరియు బానిసల వ్యాపారానికి అతిపెద్ద కేంద్రాలలో ఒకటిగా ఉండేది.

బానిస గా రాజభవనానికి వచ్చినప్పుడు, షఘాబ్ స్వభావం చాలా తిరుగుబాటు ధోరణితో మరియు మొండిగా ఉండేది. రాజభవనంలోని కఠినమైన నియమాలను పాటించడానికి నిరాకరించేది మరియు తన పట్టుదల నెరవేరే వరకు విశ్రమించేది కాదు.

షఘాబ్ ప్రవర్తనను చూసి, నాటి ఖలీఫా అల్-ముతదిద్ షఘాబ్ కు హాస్యాస్పదంగా మరియు వ్యంగ్యంగా "షఘాబ్" అని పేరు పెట్టారు. అరబిక్ భాషలో షఘాబ్ అనగా "అల్లకల్లోలం సృష్టించేవారు" లేదా "కోలాహలం కలిగించేవారు" అని అర్థం.

క్రీ.శ. 895లో, షఘాబ్,  ఖలీఫా అల్-ముతదిద్ కుమారుడైన జాఫర్‌కు (భవిష్యత్తులో ఖలీఫా అల్-ముక్తదిర్ అయిన వ్యక్తికి) జన్మనిచ్చింది. కుమారుడి జననం తర్వాత, షఘాబ్‌కు 'ఉమ్ వలద్' (Umm Walad) హోదా లభించింది; ఇది తన యజమానికి బిడ్డను కన్న మహిళా బానిసకు సాంప్రదాయకంగా ఇచ్చే హోదా.

క్రీ.శ. 902లో, ఖలీఫా అల్-ముతదిద్ తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు; చివరికి, క్రీ.శ. 902 ఏప్రిల్ 5న బాగ్దాద్‌లో మరణించాడు.ఖలీఫా మరణం తర్వాత, అల్-ముతదిద్ పెద్ద కుమారుడు మరియు షఘాబ్ సవతి కుమారుడైన అల్-ముక్తఫీ తదుపరి ఖలీఫాగా బాధ్యతలు చేపట్టాడు. అయితే, కేవలం ఆరేళ్ల తర్వాత, క్రీ.శ. 908లో, అనారోగ్యానికి గురై అల్-ముక్తఫీ అకస్మాత్తుగా మరణించాడు. అప్పటికి కేవలం 13 ఏళ్ల వయసున్న జాఫర్ వారసుడిగా ప్రకటించబడి, ఖలీఫా అయ్యాడు.

13 ఏళ్ల వయసులో జాఫర్ ఖలీఫా అయినప్పుడు, జాఫర్ కి పరిపాలనపై ఏమాత్రం అనుభవం లేదు మరియు ఆ వ్యవహారాలపై పెద్దగా ఆసక్తి కూడా ఉండేది కాదు. అప్పుడే జాఫర్ తల్లి, రాజమాత షఘాబ్, అధికారాలను   తన చేతుల్లోకి తీసుకుంది.

అబ్బాసిడ్ సామ్రాజ్య వ్యవస్థ ప్రకారం, ప్రభుత్వం బహిరంగ కార్యాలయాల నుండి నడిచేది; అక్కడ పురుష మంత్రులు మరియు అధికారులు రాజ్య వ్యవహారాలను నిర్వహించేవారు. రాజమాత షఘాబ్ ఈ విధానాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది.

రాజ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన విషయాలపై అనుమతి కోరడానికి వజీర్ (ప్రధాన మంత్రి), ఆస్థాన అధికారులు మరియు విదేశీ రాయబారులు బహిరంగ ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు వెళ్లే బదులు, హరేమ్‌కు (రాజ అంతఃపుర స్త్రీల విభాగానికి) రావాల్సి వచ్చేది.

రాజమాత షఘాబ్ రాజభవనం లోపల 'దివాన్-అల్-సయ్యిదా' (మహిళా విభాగం లేదా 'ది బ్యూరో ఆఫ్ ది లేడీ') అనే స్వతంత్ర పరిపాలనా విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ విభాగం పూర్తిగా షఘాబ్‌కు విధేయులైన మహిళలు మరియు మహిళా బానిసలచే నిర్వహించబడేది.

ధూమల్ అల్-ఖహ్రామన్ రాజ మాత షఘాబ్ యొక్క అత్యంత విశ్వసనీయ, తెలివైన మరియు కఠినమైన మనస్తత్వం గల సహాయకురాలు.

రాజమాత  షఘాబ్ తన 13 ఏళ్ల కుమారుడైన ఖలీఫా అల్-ముక్తదిర్ పేరు మీద పరిపాలనను తన నియంత్రణలోకి తీసుకున్నప్పుడు, ఆమె రాజభవనం యొక్క అంతర్గత వ్యవహారాలు మరియు భద్రతను నిర్వహించే బాధ్యతను ధూమల్‌కు అప్పగించారు. ధూమల్ తన కఠినమైన క్రమశిక్షణకు మరియు నిర్భయ స్వభావానికి ప్రసిద్ధి చెందారు.

క్రీ.శ. 918లో, రాజ మాత  షఘాబ్,  ధూమల్‌ను దివాన్-అల్-మజాలిమ్ లేదా ప్రధాన న్యాయమూర్తికి అధిపతిగా నియమించారు.మజాలిస్ అల్-మజాలిమ్ ఆ కాలంలోని అత్యున్నత న్యాయస్థానం లేదా వివాద పరిష్కార విభాగం. ఇక్కడ సామాన్య ప్రజలు ఉన్నతాధికారులు, అవినీతి మంత్రులు మరియు శక్తివంతమైన వ్యక్తులపై తమ ఫిర్యాదులను నేరుగా తీసుకురావచ్చు.

ధూమల్‌ ఏదైనా అధికారిక ప్రభుత్వ పత్రంపై గానీ లేదా ఒక ఫిర్యాదుపై గానీ సంతకం చేస్తే, అది ఒక రాజ శాసనంగా మారిపోయేది. దానిని వజీర్ (ప్రధానమంత్రి) కూడా తక్షణమే అమలు చేయవలసి వచ్చేది.

ధుమాల్ న్యాయపరమైన ప్రక్రియలను చాలా సరళతరం చేశారు, దీనివల్ల పేద ప్రజలు, ముఖ్యంగా మహిళలు, చాలా వేగంగా న్యాయం పొందగలిగారు.

రాజ మాత షఘాబ్ బాగ్దాద్‌లో ఆ కాలపు గొప్ప వైద్యులలో ఒకరైన సినన్ ఇబ్న్ థాబిత్ పర్యవేక్షణలో ఒక పెద్ద మరియు ఆధునిక ఆసుపత్రిని స్థాపించారు. ఆసుపత్రి నిర్వహణకు అయ్యే ఖర్చునంతటినీ షఘాబ్ స్వయంగా భరించారు.

మక్కా మరియు మదీనాకు వెళ్లే హజ్ యాత్రికుల ప్రయాణ మార్గాలను సురక్షితం చేయడానికి, షఘాబ్ ప్రత్యేక తనిఖీ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడంతో పాటు ఆ మార్గాల్లో బావులను తవ్వించారు. ఈ చర్యలు ప్రజల దృష్టిలో ఆమెకు దయగల మరియు సంక్షేమ-ఆధారిత పాలకురాలిగా మంచి గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి.

క్వీన్ మదర్ షఘాబ్ దాదాపు 24 సంవత్సరాల పాటు రాజ్యంలో బలమైన ప్రభావాన్ని చూపారు.

క్రీ.శ. 932లో, సైన్యాధిపతి మునిస్ తన సైన్యంతో తిరుగుబాటు చేసి బాగ్దాద్‌లోని రాజభవనాన్ని ముట్టడించాడు. ఈ సంఘర్షణలో ఖలీఫా అల్-ముక్తదిర్ మరణించాడు.

ఖలీఫా మరణం తర్వాత, తిరుగుబాటుదారులు షఘాబ్ సవతి కుమారుడైన అల్-కాహిర్‌ను కొత్త ఖలీఫాగా ప్రకటించారు. అధికారంలోకి రాగానే, అల్-కాహిర్ రాజమాత షఘాబ్ మరియు ఆమె పూర్వపు సహచరులను అరెస్టు చేయించి, వారిని జైలులో బంధించాడు.

అల్-కాహిర్ విధించిన క్రూరమైన హింసను మరియు అమానవీయమైన జైలు పరిస్థితులను అనుభవించిన తర్వాత, రాజ మాత /క్వీన్ మదర్ షఘాబ్ క్రీ.శ. 933లో మరణించారు.

రాజమాత షఘాబ్ మరణంతో అబ్బాసిద్ ఖలీఫా సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఒక కీలక అధ్యాయం ముగిసింది; రాజభవనంలో ఉంటూనే ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ముస్లిం సామ్రాజ్యాలలో ఒకదాని భవితవ్యాన్ని ప్రభావితం చేయగలిగిన మహిళల కాలం అది.