రాజాస్ అఫ్ మహమూదాబాద్ The Rajas of Mahmudabad

 

మధ్యయుగాల నాటి భారత చరిత్రలో మహమూదాబాద్ రాజ కుటుంబం ప్రసిద్ది చెందినది. అవధ్‌లో నవాబుల పాలనలో మరియు తదనంతరం బ్రిటిష్ వారి పాలనలో, మహమూదాబాద్ రాజులు Rajas of Mahmudabad ఆ ప్రాంతంలోని అతిపెద్ద తాలూక్‌దార్లలో (భూస్వాములలో) ఒకరిగా ఉండేవారు. లక్నో, సీతాపూర్, లఖింపూర్ ఖేరీ మరియు నైనిటాల్‌లలోని 400కు పైగా గ్రామాలను మరియు విస్తారమైన పట్టణ ఆస్తులు వారి  నియంత్రణలో ఉండేవి.

సీతాపూర్‌లోని మహమూదాబాద్ కోట 19వ శతాబ్దంలో ఇండో-సారాసెనిక్ శైలిలో నిర్మించబడిన కట్టడం, మరియు ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ప్రైవేట్ నివాసాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న రాజవంశీకులు, దౌత్యవేత్తలు, రాజకీయ నాయకులు మరియు మేధావులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

మహమూదాబాద్ కోట గ్రంథాలయంలో ఇంగ్లీష్, హిందీ, ఉర్దూ, సంస్కృతం, పర్షియన్ మరియు అరబిక్ భాషలలో వేలాది అరుదైన పుస్తకాలు మరియు తాళపత్ర గ్రంథాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఖురాన్, భగవద్గీత మరియు మహాభారతం యొక్క చేతివ్రాత ప్రతులు కూడా ఉన్నాయి, వాటిలో కొన్ని 16వ శతాబ్దం నాటివి.

మహమూదాబాద్ కోట యొక్క అసలు మట్టి కోటను 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో బ్రిటిష్ వారు తగలబెట్టారు, ఆ తర్వాత దానిని పునర్నిర్మించారు.

1857 తిరుగుబాటు సమయంలో మహమూదాబాద్ రాజు కుటుంబం కు చెందిన ముఖిమ్-ఉద్-దౌలా రాజా నవాబ్ అలీ ఖాన్ వేలాది మంది తిరుగుబాటు దళాలకు నాయకత్వం వహించారు. ఆ తర్వాత రాజా నవాబ్ అలీ ఖాన్ ను బ్రిటిష్ దళాలు హతమార్చాయి మరియు నాటి 16వ శతాబ్దపు కోటను తగలబెట్టాయి.

ముఖిమ్-ఉద్-దౌలా రాజా నవాబ్ అలీ ఖాన్ కుమారుడు, అమీర్-ఉద్-దౌలా రాజా సర్ మహమ్మద్ అమీర్ హసన్ ఖాన్, వాయువ్య ప్రావిన్సుల లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ యొక్క శాసన మండలిలో పనిచేశారు. లక్నోలోని అమీర్-ఉద్-దౌలా పబ్లిక్ లైబ్రరీ మరియు అమీర్-ఉద్-దౌలా ఇస్లామియా డిగ్రీ కళాశాలకు ఆయన పేరు పెట్టారు.

రాజా సర్ మహమ్మద్ అమీర్ హసన్ ఖాన్ కుమారుడు, మహారాజా సర్ మహమ్మద్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ విద్యా రంగంలో ఒక మార్గదర్శకుడు. సర్ మహమ్మద్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ లక్నో విశ్వవిద్యాలయం మరియు అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం రెండింటి స్థాపనలో కీలక పాత్ర పోషించారు, 1920 నుండి 1923 వరకు అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి వైస్-ఛాన్సలర్‌గా పనిచేశారు. అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలోని సర్ షా సులేమాన్ హాల్‌లో ఉన్న 'మహమూదాబాద్ హౌస్' అనే నివాస వసతిగృహానికి ఆయన పేరు పెట్టారు. సర్ మహమ్మద్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ యూపీ గవర్నర్ కార్యనిర్వాహక మండలికి హోం మెంబర్‌గా కూడా పనిచేశారు.

మోతీలాల్ నెహ్రూకు సన్నిహిత మిత్రుడైన సర్ మహమ్మద్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ 1916 నాటి లక్నో ఒప్పందంపై సంతకం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు మరియు ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్, కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్ మరియు యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌లలో పనిచేశారు. యూపీ మాజీ గవర్నర్ సర్ స్పెన్సర్ హార్కోర్ట్ బట్లర్ పేరు మీద ఉన్న లక్నోలోని బట్లర్ ప్యాలెస్‌ను నిర్మించారు.

రాజా సర్ మహమ్మద్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ కుమారుడు రాజా మహమ్మద్ అమీర్ మహమ్మద్ ఖాన్ కేంబ్రిడ్జ్ పట్టభద్రులే. రాజా మహమ్మద్ అమీర్ మహమ్మద్ ఖాన్ లండన్‌లోని ఇంపీరియల్ కాలేజీలో మరియు కేంబ్రిడ్జ్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీలో ఖగోళ భౌతిక శాస్త్ర ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. ఆయన 1985 మరియు 1989లో కాంగ్రెస్ టికెట్‌పై యూపీ శాసనసభకు రెండుసార్లు ఎన్నికయ్యారు.

2023 అక్టోబర్‌లో రాజా మహమ్మద్ అమీర్ మహమ్మద్ ఖాన్ కన్నుమూసినప్పుడు, మత భేదాలు లేకుండా వేలాది మంది ఆయన అంత్యక్రియల ఊరేగింపులో పాల్గొన్నారు. సంతాప సూచకంగా ఆ ప్రాంతమంతటా పాఠశాలలు, మార్కెట్లు, వాణిజ్య సంస్థలు మూతపడ్డాయి.

చారిత్రాత్మక కైసర్‌బాగ్ ప్యాలెస్ సముదాయంలో భాగమైన లక్నోలోని మహమూదాబాద్ హౌస్, శతాబ్దాలుగా మేధో మరియు సాంస్కృతిక వినిమయానికి ఒక సమావేశ స్థలంగా కొనసాగుతోంది.